Месечина

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Месечина Знак на Месечината
Полна месечина
Орбитални особености
Периgee 362600 км
(356400370400 км)
Апоgee 405400 км
(404000406700 км)
384.399 км (0,00257 ае)
Занесување 0,0549
27.321582 д </noinclude>
(27 д 7 ч 43,1 мин)
29.530589 д </noinclude>
(29 д 12 ч 44 мин 2,9 с)

1.022 км/с

</noinclude>
Наклон 5,145° во однос на еклиптиката
задоцнува едно свртување за 18,6 год.
предничи едно свртување за 8,85 год.
Месечина на Земја
Физички особености
Среден полупречник

1737.10 km

</noinclude>  (0,273 Земји)
Екваторски полупречник

1738.14 km

</noinclude>  (0,273 Земји)
Поларен полупречник

1735.97 km

</noinclude>  (0,273 Земји)
Сплоснатост

0.00125

</noinclude>
Обиколка

10921 km

</noinclude>  (екваторска)

3.793×107 км²

</noinclude>  (0,074 Земји)
Зафатнина

2.1958×1010 км³

</noinclude>  (0,020 Земји)
Маса

7.3477×1022 кг </noinclude>  (0.012300

</noinclude> Земји)
Средна густина

3.3464 г/см³

</noinclude>

1.622 м/с² </noinclude>  (0.1654 g

</noinclude>)

0.3929Шаблон:Val/±

</noinclude>

2.38 км/с

</noinclude>

27.321582 d

</noinclude>  (усогласен)
Екваторијана вртежна брзина
4.627 м/с
  • 1,5424° во однос на еклиптиката
  • 6,687° во однос на орбит. рамнина
Албедо 0.136
Површинска темп. min mean max
Equator 100 K 220 K 390 K
85°N  70 K 130 K 230 K
29,3 - 34,1 лм[lower-alpha 2]
Атмосфера
Површински притисок
Состав по зафатнина

Месечината е единствениот природен сателит на планетата Земја и најблиско небесно тело до неа. Просечното растојание од Земјата до Месечината изнесува 384.400 км, така што светлината од Месечината до Земјата пристигнува за 1,25 секунди.

Настанување[уреди | уреди извор]

Се смета дека Месечината настанала пред околу 4,5 милијарди години, по судир на комети. При ударот била исфрлена голема количина материјал во Земјината орбита од кој бил обликувана Месечината. Таа и релјефно е многу интересно небесно тело.

Првиот цртеж на Месечината го направил Галилео Галилеј во 1609 година. Најниските подрачја на Месечината се огромни сиви површини кои понекогаш можат да се забележат и со голо око. Тие рамници во 1651 година Џовани Ричоли (1598-1671) ги нарекол мориња, иако во нив нема вода. Овие мориња не се еднолични рамници, бидејќи во нив се забележуваат набори, кои понекогаш личат на ѕидови, долги по неколку стотини километри, и пукнатини, кои личат на речни корита. По рабовите на рамниците се протегаат големи планински венци, кои носат имиња на планините на Земјата (Алпи, Апенини, Пиренеи, итн.). Највисоката точка на Месечината се наоѓа на планините Лајбниц (Leibniz), кои се наоѓаат на месечевиот јужен пол, каде некои врвови достигнуваат и 9.000 метри.

Освен планинските венци, на Месечината можат да се видат и кратери или вртачи, кои повторно носат имиња по најпознатите светски научници. Најдлабок е Њутновиот кратер (Исак Њутн), со длабочина од околу 7250 м. Тие кратери се со многу голем пречник (до 300 км). Иако рабовите им изгледаат стрмни, тие се со многу мал наклон. Тоа откритие му припаѓа на Германецот Јозеф Хопман (Josef Hopmann), кој пронашол специјални методи за истражување со помош на должината на сенките. На Месечината се откриени околу 30 илјади кратери.

Карактеристики[уреди | уреди извор]

Месечината е цврсто небесно тело со пречник од 3473,3 км. По површина, таа е 14 пати, по обем е 50 пати, а по маса е 80 пати помала од Земјата. Гравитацијата на Месечината е шест пати помала отколку онаа на Земјата.

На Месечината нема атмосфера за да може да се пренесува звук, а поради немањето атмосфера Месечината многу брзо се лади и се загрева. Во текот на еден месечев ден, кој трае 14 земски дена, температурата се искачува на +120 °C, а во текот на ноќта се спушта до -160°С. Токму овие промени се причина нејзината површината да биде пустинска и безживотна, составена од карпи и длабок слој на прав. Месечината била покриена со кратери формирани од астероиди кои паѓале на месечината по нејзиното создавање. Некои од нив ја пробиле месечевата кора, при што лавата истекла на површината. Тоа се темните „мориња“ кои можат да се видат од Земјата.

Месечината околу Земјата се движи по елипсеста патека со просечна брзина од 1,02 км/сек, и поминува дневен лак од 13 степени и 10 минути. Едно цело свртување околу Земјата прави за 27 денови, 7 часа и 11,5 секунди[1], што се нарекува сидерички месец. Месечевата патека е подложна на силни температурни вибрации што ги предизвикува Сонцето, па наклонот на патеката спрема еклиптиката во текот на 173 денови се менува од 5 степени до 5 степени и 18 минути.

Гравитацијата на Земјата ја врти Месечината околу нејзината орбита. Месечината се оддалечува 3-4 cm од Земјата. Гравитацијата на Месечината ги привлекува нашите океани, предизвикувајќи “прилив“ (плима) и “одлив“ (осека) и го забавува ротирањето на планетата Земја за еден стоти дел од секундата на еден век. Ние, од Земјата постојано ја гледаме истата страна на Месечината. Имено, околу 40 % од површината на Месечината за нас е невидлива.

Месечеви мени[уреди | уреди извор]

Приказ на месечевите мени

Поради постојаното менување на положбата во однос на Сонцето и Земјата, Месечината е различно осветлена, па затоа од Земјата можат да се забележат различни месечеви мени, од кои покарактеристични се четири:

  • млада Месечина (Месечината е невидлива, освен за веме на замрачување на Сонцето);
  • прва четвртина (Месечината е видлива навечер, и заоѓа на полноќ)
  • полна Месечина (Месечината е видлива преку цела ноќ);
  • последна четвртина (Месечината се појавува на полноќ и е видлива до излегувањето на Сонцето).

Инаку, сите месечеви мени се: Млада Месечина, Прва фаза (новина), Прва четвртина, Последна фаза на осветлување, Полна Месечина, Прва фаза на затемнување, Последна четвртина, Последна фаза на затемнување.

Времето на движење на Месечината околу Земјата се нарекува лунарен т.е. синодички месец[2] или лунација. Бидејќи на Месечината и се потребни 29 дена, 12 часа, 44 минути и 2,8 секунди да го заврши своето движење околу Земјата, времето од еден со следниот месечев месец варира меѓу 29 и 30 дена, а бидејќи во соларната година има 12 лунации, овој период се нарекува уште и лунарна година. Доколку се земат предид овие бројки при пресметување на 12 месеци во текот на една година, тогаш годишниот збир на денови во годината би изнесувал 354 дена, што е за 11 или 12 дена помалку од деновите во тропската или соларна (сончева) година.

Својства на Месечевата атмосфера[уреди | уреди извор]

Поглед на Земјата од Месечевата орбита во текот на мисијата на Аполо 8

Состав на Месечевата кора[уреди | уреди извор]

Хемиски состав на Месечевата кора
кислород
  
43
силициум
  
21
алуминиум
  
10
железо
  
9
калциум
  
9
магнезиум
  
5
титаниум
  
2
никел
  
0.6
натриум
  
0.3
хром
  
0.2
калиум
  
0.1
манган
  
0.1
сулфур
  
0.1

Човекот на Месечината[уреди | уреди извор]

Нил Армстронг и знамето на САД

На 20 јули 1969 г. космонаутите Нил Армстронг и Едвин Олдрин, со космичкиот брод „Аполо 11“ први стапнаа на површината на Месечината. Тогаш Нил Армстронг изјавил: "Ова е мал чекор за човекот, но голем за човештвото".

Месечината како тема во уметноста и во популарната култура[уреди | уреди извор]

Месечината се јавува како тема во бројни дела од уметноста и популарната култура.

Месечината како тема во книжевноста[уреди | уреди извор]

Месечината како тема во музиката[уреди | уреди извор]

  • „Изгреала месечина“ (Изгрејала месечина) – српска народна песна.[16]
  • Месечева соната“ - композиција на германскиот композитор Лудвиг ван Бетовен.[17]
  • Месечева светлина“ (Clair de lune) - композиција на францускиот композитор Клод Дебиси.[18]
  • „Сината Месечина“ (Blue Moon) - песна на американскиот пејач Елвис Пресли (Elvis Presley) од 1954 година.[19]
  • „Прошетка по Месечината“ (Walking on the Moon) - песна на британската рок-групаПолис“ (The Police) од 1979 година.[20]
  • „Камења од Месечината“ (Moon Rocks) - песна на американската рок-група „Токинг хедс“ (Talking Heads) од 1983 година.[21]
  • „Месечината е повторно полна“ (Mjesec je opet pun) - албум на словенечката и југословенска рок-група „Аутомобили“ (Automobili).[22]
  • „Девојка во Месечината“ (Girl in the Moon) - песна на австралиската рок-група „Ајсхаус“ (Icehouse) од 1987 година.[23]
  • „Жолта месечината“ (Yellow Moon) - песна и албум на американската група „Невил брадерс“ (Neville Brothers).[24]
  • „Сафари по Месечината“ (Moon Safari) - албум на француската група „Ер (Air)“ од 1998 година.[25]
  • Сонце и месечина“ - албум на македонската поп-пејачка Александра Пилева од 2005 година.
  • „Месечината и небото“ (The Moon and the Sky) - песна и албум на британската пејачка Шаде (Sade) од 2010 година.[26]

Месечината како тема во филмот[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Wieczorek, M.; et al.. The constitution and structure of the lunar interior. „Reviews in Mineralogy and Geochemistry“ том  60 (1): 221–364. doi:10.2138/rmg.2006.60.3. 
  2. Spudis, P.D. (2004). „Moon“. World Book Online Reference Center, NASA. http://www.nasa.gov/worldbook/moon_worldbook.html. конс. 01 мај 2011 г. 
  3. Народне лирске песме. Београд: Просвета, 1963, стр. 101.
  4. Славко Јаневски, Коренот на стеблото ја надминува мерата на нивните разуми. Скопје: Темплум, 2014, стр. 134-136.
  5. Славко Јаневски, Коренот на стеблото ја надминува мерата на нивните разуми. Скопје: Темплум, 2014, стр. 131-133.
  6. Charles Baudelaire, Spleen Pariza. Zgreb: Mladost, 1952, стр. 118-119.
  7. Пол Верлен, Есенска песна. Скопје: Македонска книга, 1987, стр. 23.
  8. Пол Верлен, Есенска песна. Скопје: Македонска книга, 1987, стр. 30.
  9. Pol Verlen, Pesme. Beograd: Rad, 1969, стр. 22.
  10. Johan Volfgang Gete, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 49-50.
  11. Arapska poezija. Beograd: Rad, 1977, стр. 80-81.
  12. Arapska poezija. Beograd: Rad, 1977, стр. 112-114.
  13. Arapska poezija. Beograd: Rad, 1977, стр. 116-117.
  14. Arapska poezija. Beograd: Rad, 1977, стр. 122-123.
  15. Aleksandar Grin, Pacolovac. Beograd: Rad, 1979, стр. 16-18.
  16. Охридски хорски фестивал – Ohrid Choir Festival 2005, стр. 33.
  17. YouTUbe, Beethoven - Moonlight Sonata (FULL) (пристапено на 28.9.2017)
  18. YouTUbe, CLAUDE DEBUSSY: CLAIR DE LUNE (пристапено на 9.11.2017)
  19. YouTube, Blue Moon - Elvis Presley (пристапено на 3.5.2017)
  20. The Police - Walking On The Moon - YouTube (пристапено на 8.9.2016)
  21. YouTube, Talking Heads - Moon Rocks (пристапено на 28.9.2017)
  22. Automobili - Mjesec je opet pun (пристапено на 5.12.2016)
  23. YouTube, Icehouse - Man Of Colours (1987 full album) (пристапено на 8.10.2017)
  24. YouTube, ellow Moon - Neville Brothers (пристапено на 6.2.2017)
  25. Youtube, Air - Moon Safari (Full Album) (пристапено на 8.9.2016)
  26. YouTube, Sade - The Moon And The Sky (пристапено на 19.1.2017)
  27. IMBd, A Trip to the Moon (1902) (пристапено на 23.10.2017)
  28. Антена, број 840, 1.8.2014, стр. 27.
  29. Антена, број 842, 15.8.2014, стр. 16.
  30. Антена, број 857, 28.11.2014, стр. 26.
  31. Антена, број 854, 7.11.2014, стр. 20.
  32. „Во светот на лудилото и деструктивната страст“, Антена, бр. 804, 22.11.2013, стр. 3.


Грешка во наводот: Има ознаки <ref> за група именувана како „lower-alpha“, но нема соодветна ознака <references group="lower-alpha"/>, или пак недостасува завршно </ref>.