Месечина

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Месечина Знак на Месечината
Полна месечина
Орбитални особености
Периgee 362600 км
(356400370400 км)
Апоgee 405400 км
(404000406700 км)
  ()
Занесување  

(27 д 7 ч 43,1 мин)

(29 д 12 ч 44 мин 2,9 с)
Наклон 5,145° во однос на еклиптиката [lower-alpha 1]
задоцнува едно свртување за 18,6 год.
предничи едно свртување за 8,85 год.
Месечина на Земја
Физички особености
Среден полупречник
  (0,273 Земји)
Екваторски полупречник
  (0,273 Земји)
Поларен полупречник
  (0,273 Земји)
Обиколка   (екваторска)
  (0,074 Земји)
Зафатнина   (0,020 Земји)
Маса   ( Земји)
  ()
  (усогласен)
Екваторијана вртежна брзина
4.627 м/с
  • 1,5424° во однос на еклиптиката
  • 6,687° во однос на орбит. рамнина
Албедо 0.136
Површинска темп. min mean max
Equator 100 K 220 K 390 K
85°N  70 K 130 K 230 K
29,3 - 34,1 лм[lower-alpha 3]
Атмосфера
Површински притисок
Состав по зафатнина

Месечината е единствениот природен сателит на планетата Земја и најблиско небесно тело до неа. Просечното растојание од Земјата до Месечината изнесува 384.400 км, така што светлината од Месечината до Земјата пристигнува за 1,25 секунди.

Настанување[уреди | уреди извор]

Се смета дека Месечината настанала пред околу 4,5 милијарди години, по судир на комети. При ударот била исфрлена голема количина материјал во Земјината орбита од кој бил обликувана Месечината. Таа и релјефно е многу интересно небесно тело.

Првиот цртеж на Месечината го направил Галилео Галилеј во 1609 година. Најниските подрачја на Месечината се огромни сиви површини кои понекогаш можат да се забележат и со голо око. Тие рамници во 1651 година Џовани Ричоли (1598 - 1671) ги нарекол мориња, иако во нив нема вода. Овие мориња не се еднолични рамници, бидејќи во нив се забележуваат набори, кои понекогаш личат на ѕидови, долги по неколку стотини километри, и пукнатини, кои личат на речни корита. По рабовите на рамниците се протегаат големи планински венци, кои носат имиња на планините на Земјата (Алпи, Апенини, Пиренеи, итн.). Највисоката точка на Месечината се наоѓа на планините Лајбниц (Leibniz), кои се наоѓаат на месечевиот јужен пол, каде некои врвови достигнуваат и 9.000 метри.

Освен планинските венци, на Месечината можат да се видат и кратери или вртачи, кои повторно носат имиња по најпознатите светски научници. Најдлабок е Њутновиот кратер (Исак Њутн), со длабочина од околу 7250 м. Тие кратери се со многу голем пречник (до 300 км). Иако рабовите им изгледаат стрмни, тие се со многу мал наклон. Тоа откритие му припаѓа на Германецот Јозеф Хопман (Josef Hopmann), кој пронашол специјални методи за истражување со помош на должината на сенките. На Месечината се откриени околу 30 илјади кратери.

Карактеристики[уреди | уреди извор]

Месечината е цврсто небесно тело со пречник од 3473,3 км. По површина, таа е 14 пати, по обем е 50 пати, а по маса е 80 пати помала од Земјата. Гравитацијата на Месечината е шест пати помала отколку онаа на Земјата.

На Месечината нема атмосфера за да може да се пренесува звук, а поради немањето атмосфера Месечината многу брзо се лади и се загрева. Во текот на еден месечев ден, кој трае 14 земски дена, температурата се искачува на +120 °C, а во текот на ноќта се спушта до -160°С. Токму овие промени се причина нејзината површината да биде пустинска и безживотна, составена од карпи и длабок слој на прав. Месечината била покриена со кратери формирани од астероиди кои паѓале на месечината по нејзиното создавање. Некои од нив ја пробиле месечевата кора, при што лавата истекла на површината. Тоа се темните „мориња“ кои можат да се видат од Земјата.

Месечината околу Земјата се движи по елипсеста патека со просечна брзина од 1,02 км/сек, и поминува дневен лак од 13 степени и 10 минути. Едно цело свртување околу Земјата прави за 27 денови, 7 часа и 11,5 секунди[1] , што се нарекува сидерички месец. Месечевата патека е подложна на силни температурни вибрации што ги предизвикува Сонцето, па наклонот на патеката спрема еклиптиката во текот на 173 денови се менува од 5 степени до 5 степени и 18 минути.

Гравитацијата на Земјата ја врти Месечината околу нејзината орбита. Месечината се оддалечува 3-4 cm од Земјата. Гравитацијата на Месечината ги привлекува нашите океани, предизвикувајќи “прилив“ (плима) и “одлив“ (осека) и го забавува ротирањето на планетата Земја за еден стоти дел од секундата на еден век. Ние, од Земјата постојано ја гледаме истата страна на Месечината. Имено, околу 40 % од површината на Месечината за нас е невидлива.

Месечеви мени[уреди | уреди извор]

Приказ на месечевите мени

Поради постојаното менување на положбата во однос на Сонцето и Земјата, Месечината е различно осветлена, па затоа од Земјата можат да се забележат различни месечеви мени, од кои покарактеристични се четири:

  • млада Месечина (Месечината е невидлива, освен за веме на замрачување на Сонцето)
  • прва четвртина (Месечината е видлива навечер, и заоѓа на полноќ)
  • полна Месечина (Месечината е видлива преку цела ноќ)
  • последна четвртина (Месечината се појавува на полноќ и е видлива до излегувањето на Сонцето)

Инаку, сите месечеви мени се: Млада Месечина, Прва фаза (новина), Прва четвртина, Последна фаза на осветлување, Полна Месечина, Прва фаза на затемнување, Последна четвртина, Последна фаза на затемнување.

Времето на движење на Месечината околу Земјата се нарекува лунарен т.е. синодички месец[2] или лунација. Бидејќи на Месечината и се потребни 29 дена, 12 часа, 44 минути и 2,8 секунди да го заврши своето движење околу Земјата, времето од еден со следниот месечев месец варира меѓу 29 и 30 дена, а бидејќи во соларната година има 12 лунации, овој период се нарекува уште и лунарна година. Доколку се земат предид овие бројки при пресметување на 12 месеци во текот на една година, тогаш годишниот збир на денови во годината би изнесувал 354 дена, што е за 11 или 12 дена помалку од деновите во тропската или соларна (сончева) година.


Својства на Месечевата атмосфера[уреди | уреди извор]

Поглед на Земјата од Месечевата орбита во текот на мисијата на Аполо 8

Состав на Месечевата кора[уреди | уреди извор]

Хемиски состав на Месечевата кора
кислород
  
43
силициум
  
21
алуминиум
  
10
железо
  
9
калциум
  
9
магнезиум
  
5
титаниум
  
2
никел
  
0.6
натриум
  
0.3
хром
  
0.2
калиум
  
0.1
манган
  
0.1
сулфур
  
0.1

Човекот на Месечината[уреди | уреди извор]

Нил Армстронг и знамето на САД

На 20 јули 1969 г. космонаутите Нил Армстронг и Едвин Олдрин, со космичкиот брод „Аполо 11“ први стапнаа на површината на Месечината. Тогаш Нил Армстронг изјавил: „Ова е мал чекор за човекот, но голем за човештвото

Месечината како тема во уметноста и во популарната култура[уреди | уреди извор]

Месечината се јавува како тема во бројни дела од уметноста и популарната култура, како:

  • „Повредената месечина“ - песна на македонскиот писател Славко Јаневски.[3]
  • „Месечината и чакалите“ - песна на македонскиот писател Славко Јаневски.[4]
  • „Добродетелствата на Луната“ - песна во проза на францускиот поет Шарл Бодлер.[5]
  • „Месечева светлина“ - песна на францускиот поет Пол Верлен.[6]
  • „Луната бела“ - песна на францускиот поет Пол Верлен.[7]
  • „Месечина“ - песна на францускиот поет Пол Верлен.[8]
  • „На Месечината“ - песна на Јохан Волфганг Гете.[9]
  • „Мојот роденден и младата месечина“ - песна на египетскиот поет Ахмед Шавки.[10]
  • „Леб, хашиш и месечината“ - песна на сирискиот поет Низар Кабани.[11]
  • „Дрвото на месечината“ - песна на ирачкиот поет Назик ал-Мелаике.[12]
  • „Шираската месечина“ - песна на ирачкиот поет Абдул Вехаб ал-Беати.[13]
  • „Сафари по Месечината“ (Moon Safari) - албум на француската група „Ер (Air)“ од 1998 година.[14]
  • „Прошетка по Месечината“ (Walking on the Moon) - песна на британската рок-групаПолис“ (The Police) од 1979 година.[15]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Wieczorek, M.; et al. (2006). The constitution and structure of the lunar interior. „Reviews in Mineralogy and Geochemistry“ том  60 (1): 221–364. doi:10.2138/rmg.2006.60.3. 
  2. Spudis, P.D. (2004). „Moon“. World Book Online Reference Center, NASA. http://www.nasa.gov/worldbook/moon_worldbook.html. конс. 01. мај 2011 г. 
  3. Славко Јаневски, Коренот на стеблото ја надминува мерата на нивните разуми. Скопје: Темплум, 2014, стр. 134-136.
  4. Славко Јаневски, Коренот на стеблото ја надминува мерата на нивните разуми. Скопје: Темплум, 2014, стр. 131-133.
  5. Charles Baudelaire, Spleen Pariza. Zgreb: Mladost, 1952, стр. 118-119.
  6. Пол Верлен, Есенска песна. Скопје: Македонска книга, 1987, стр. 23.
  7. Пол Верлен, Есенска песна. Скопје: Македонска книга, 1987, стр. 30.
  8. Pol Verlen, Pesme. Beograd: Rad, 1969, стр. 22.
  9. Johan Volfgang Gete, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 49-50.
  10. Arapska poezija. Beograd: Rad, 1977, стр. 80-81.
  11. Arapska poezija. Beograd: Rad, 1977, стр. 112-114.
  12. Arapska poezija. Beograd: Rad, 1977, стр. 116-117.
  13. Arapska poezija. Beograd: Rad, 1977, стр. 122-123.
  14. Youtube, Air - Moon Safari (Full Album) (пристапено на 8.9.2016)
  15. The Police - Walking On The Moon - YouTube (пристапено на 8.9.2016)


Грешка во наводот: Има ознаки <ref> за група именувана како „lower-alpha“, но нема соодветна ознака <references group="lower-alpha"/>, или пак недостасува завршно </ref>.