Натриум

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Натриум.
Натриум,  11Na
Податотека:Nametal.jpg
Општи својства
Име, симбол натриум, Na
Изглед сребрено-бела
Елементот натриум во периодниот систем
Водород (диатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (полиатомски неметал)
Азот (диатомски неметал)
Кислород (диатомски неметал)
Флуор (диатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (полиатомски неметал)
Сулфур (полиатомски неметал)
Хлор (диатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (полиатомски неметал)
Бром (диатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (диатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоуренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Унунтриум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Унунпентиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Унунсептиум (непознати хемиски својства)
Унуноктиум (непознати хемиски својства)
Li

Na

K
неоннатриуммагнезиум
Атомски број 11
Стандардна атомска тежина (±) (Ar) 22.98976928(2)
Категорија   алкален метал
Група, блок група 1 (алкални метали), s-блок
Периода III периода
Електронска конфигурација [Ne] 3s1
по обвивка
2, 8, 1
Физички својства
Фаза цврста
Точка на топење 370.87 K ​(97.72 °C)
Точка на вриење 1156 K ​(883 °C)
Густина близу с.т. 0.968 g/cm3
кога е течен, при т.т. 0.927 g/cm3
Критична точка 2573 K, 35 MPa
Топлина на топење 2.60 kJ/mol
Топлина на испарување 97.42 kJ/mol
Моларен топлински капацитет 28.230 J/(mol·K)
парен притисок
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
при T (K) 554 617 697 802 946 1153
Атомски својства
Оксидациони степени 1 ​чисто базен оксид
Електронегативност Полингова скала: 0.93
Енергии на јонизација
(повеќе)
Атомски полупречник емпириски: 180 pm
calculated: 190 pm
Ковалентен полупречник 154 pm
Ван дер Валсов полупречник 227 pm
Разни податоци
Кристална структура ​централно коцкаст
Брзина на звукот тенка прачка 3200 m/s (при 20 °C)
Топлинско ширење 71 µm/(m·K) (при 25 °C)
Топлинска спроводливост 142 W/(m·K)
Електрична отпорност 47.7 n Ω·m (при 20 °C)
Магнетно подредување парамагнетен
Модул на растегливост 10 GPa
Модул на смолкнување 3.3 GPa
Модул на збивање 6.3 GPa
Мосова тврдост 0.5
Тврдост по Бринел 0.69 MPa
CAS-број 7440-23-5
Најстабилни изотопи
Главна статија: Изотопи на натриум
изо ПР полураспад РР ЕР (MeV) РП

Шаблон:Elementbox isotopes decay3 (2 2 1)

23Na 100% 23Na е стабилен со 12 неутрони
· наводи

Натриум е хемиски елемент кој го има симболот Na, атомскиот број 11, атомската маса 22,9898 g/mol и има оксидационен број +1. Натриумот е мек, сребреникав, многу реактивен елемент и е член на алкалните метали, односно групата 1 од периодниот систем (позната и како група IA). Тој има само еден стабилен изотоп, 23Na. Натриумот бил изолиран најпрво од Хемфри Дејви во 1807 година со пропуштање на електрична струја низ стопен натриум хидроксид. Натриумот брзо оксидира во воздухот, поради што мора да се чува во инертна околина како што е керозинот. Натриумот се наоѓа во голема количина во земјините океани како натриум хлорид. Тој е исто така и состојка на многу земјини минерали и е есенцијален елемент за животот на животните.

Поважни карактеристики[уреди | уреди извор]

При изложување на пламен, натриумот дава брилијантна светложолта светлина како резултат на т.н. "натриумови D-линии" на 588,9950 и 589,5924 нанометри.

Спореден со останатите алкални метали, натриумот е генерално пореактивен отколку литиумот и помалку реактивен од калиумот, во согласност со "периодниот закон": на пример, нивната реакција во вода, хлорен гас итн.; реактивноста на нивните нитрати, хлорати, перхлорати итн. Исклучок од периодниот закон прави густината на натриумот. Густината на елементите се очекува да се зголемува како се оди подоле во групата. Но, калиумот има помала густина од натриумот. МАМИЧКА НАЈВИСЕ ЈА САКАМ

Како резултат на својата реактивност, наматриумот се наоѓа во природата само во соединение и никогаш како слободен елемент. Натриумот реагира егзотермно со водата: мали парчиња натриум во облик на грашак ќе "пливаат" по нејзината површина сè додека целосно не изреагираат, додека големи парчиња ќе експлодираат. Додека натриумовиот метал реагира со вода, ние можеме да забележиме дека натриумовото парче се топи од топлината на реакцијата и образува совршена сферна форма доколку реагирачкиот натриумов метал е доволно мал. Реакцијата со вода произведува многу каустичен натриум хидроксид и високо запалив водороден гас. Во секој случај, овие се сметаат за многу опасни и ризични затоа што можат да предизвикаат повеќе кожни и очни повреди. Кога согорува во воздух, натриумот образува натриум пероксид Na2O2, или со ограничено количество кислород го образува оксидот Na2O (за разлика од литиумот, нитрид не се формира). Доколку истиот елемент согорува во кислород под притисок, ќе се добие натриум супероксид - NaO2.

Кога натриумот или неговите соединенија се вметнуваат во пламен, ќе се добие светложолта боја.

Во хемијата, многу натриумови соединенија се сметаат за растворливи, но во природата има многу примери на нерастворливи натриумови соединенија како што се фелдспатите. Постојат други нерастворливи натриумови соли како што се натриум бизмутат NaBiO3, натриум октамолибдат Na2Mo8O25• 4H2O, натриум тиоплатинат Na4Pt3S6, натриум уранат Na2UO4. Растворливоста на натриум метаантимонат 2NaSbO3•7H2O е 0,3 g/L, како што е и пиро формата (Na2H2Sb2O7• H2O) на оваа сол. Натриум метафосфат NaPO3 има растворлива и нерастворлива форма.


Натриумовите јони се потребни за регулацијата на крвта и останатите телесни флуиди, трансмисијата на нервните импулси, срцевата активност и одредени метаболички функции. Интересно е тоа што натриумот е потребен за животните, кои одржуваат високи концентрации во својата крв и екстрацелуларните флуиди, но јонот не е потребен за растенијата. Комплетна диета базирана на растителна храна би била многу ниска со натриум. Поради ова, многу хербивори го одржуваат натриумот во организмот преку крмење (лижење на површини богати со сол) и други минерални извори. Животинската потреба за натриум е веројатно причината за високосочуваната можност за вкусење на натриумот како "солен". Рецепторите за чистиот солен вкус одговараат најдобро на натриум, како и на неколку други мали едновалентни катјони (Li+, NH4+ и до некоја мерка K+). Калциум хлоридот исто така има донекаде солен вкус, но е многу погорчлив.

Најчестата натриумова сол, натриум хлорид (кујнска сол), која се користи како зачин и при зачувувањето на храната, има важен комодитет во човековите активности. Човековата потреба за натриум во диетата е помалку од 500 mg на ден. Многу луѓе конзумираат далеку повеќе натриум отколку што е физиолошки потребно. За одредени луѓе со крвен притисок осетлив на сол, овој голем внес може да има негативен ефект врз здравјето.

Примена[уреди | уреди извор]

Натриум во парафиново масло.

Во својата метална форма, натриумот се користи за рафинирање на некои реактивни метали, како циркониум и калиум, од нивните соединенија. Како Na+ јон, овој алкален метал е од животно значење за животните. Други примени:

  • Во одредени легури за да ја подобри нивната структура.
  • Во сапуните, во комбинација со масни киселини. Натриумовите сапуни се потврди (со повисока точка на топење) отколку калиумовите сапуни.
  • За да ја направи мазна површината на некој метал
  • За прочистување на стопени метали
  • Во лампите со натриумова пареа за производство на електрицитет, често користен и во уличните светилки.
  • Како топлоспроводен флуид во некои типови на нуклеарни реактори.
  • NaCl, како важен топлоспроводен материјал.
  • Во органската синтеза, натриумот се користи како редуцирачко средство.
  • Во хемијата, натриумот често се користи како слободен или со калиумот во легура NaK, како исушувач на суви растворувачи. Кога се користи со бензофенонот образува интензивно сино обојување кога растворувачот е сув и без кислород.

Соединенија[уреди | уреди извор]

Натриум хлоридот или халитот, познат и како кујнска сол, е најупотребуваното соединение на натриумот, но натриумот го има и во многу други минерали, како амфибол, криолит, сода бикарбона и зеолит. Натриумовите соединенија се важни за хемиската, стаклената, металната, хартиената, бензинската, сапунската и текстилната индустрија. Тврдите сапуни се натриумови соли на некои мани киселини (калиумот произведува помеки или течни сапуни).

Натриумовите соединенија што се најважни за индустријата се кујнската сол, каустичната сода (NaOH), натриум нитрат (NaNO3), бораксот (Na2B4O7 · 10H2O) и други.

Изотопи[уреди | уреди извор]

Постојат тринаесет изотопи на натриумот кои досега се препознаени. Единствениот стабилен изотоп е 23Na. Натриумот има два радиоактивни космогени изотопи (22Na, полуживот = 2.605 години; and 24Na, полуживот ≈ 15 часа)

Акутното изложување на неутронска радијација (на пример, од нуклеарна критична несреќа) го претвора стабилниот 23Na во човековата крвна плазма во 24Na. Со мерење на концентрацијата на овој изотоп, дозата на неутронската радијација во жртвата може да се процени.