Титан

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Титан (Ti, лат. titanium) е метал од IVB група.[1][2] Има 22 изотопи чии атомски маси се наоѓаат измеѓу 41 и 53. Изотопите од 46 до 50 се постојани.

Историја[уреди | уреди извор]

Титан е откриен од G.W. Creeda во 1791 година за време на истражувањето на магнетниот песок најден на Менахан, па затоа овој елемент го нарекол менахин. Независон од првото откривање , го октирл M.H. Klaproth во 1795 година. Тој и го нарекол титан и го докажал дека е идентичен со менханинот на Грегор. Верцелиус во 1825 година успеал да го изолеира металот, но не баш сосема чист.

Откривање[уреди | уреди извор]

Застапен е во земјината кора во количина од 5000 ppm (ang. parts per million), во облик на минерали: илменит, рутил и татанит. Иако се смета за доста редок елемент, без оглед на тоа што неговите концентрирани наслаги ретко се наоѓаат, тој е скоро меѓу десетте елементи по застапеност во природата, а од металите позастапени се само алимуниум и железо. Се јавува во облик на оксид, TiO2, на своето најважно соединение и тоа како рутил (тетрагонален), брукит (орторомбичен) и анатас (тетраромбичен).

Добивање[уреди | уреди извор]

Најчесто се добива од рудата рутил. Рутилот се претвора во титан-тетрахлорид со хлорирање на температура од 700°С-1000°С.

2TiO2 + 3C + 4Cl2 = 2TiCl4 + 2CO + CO2

Титан-тетрахлорид се редуцира со метален магнезиум или натриум во атмосфера аргона на 700°С. Дестилација во вакуум или испирање со 2% азотна киселина овозможува да се добие метал без магнезиум или натриум, но тогаш тој е во облик на фини гранули. Поризводството на металот во слични облици е тешко, бидејќи на високи температури кои се потребни за топење (1665°С), титанот лесно реагира со кислород и азот од воздух.

Карактеристики[уреди | уреди извор]

Титанот е специгично лесен и мек метал, а по хемиските карактеристики и својства наликува на сицилиум. На кислород со загревање согорува ослободувајќи титан-диоксид. Со азот на 800°С гради нитрид TiN. Киселините не делуваат лесно на него. Топла, разредена сулфурна киселина со него дава сулфат со издвојување на водород, а концентрираната дисулфат со издвојување дава сулфур диоксид. Азотната киселина го претвора во титанова киселина Ti(OH)4. Познат е постојаноста на титанот кон корозијата посебно кон морската вода, па така нашол примена во бродоградежништвото.

Соединенија[уреди | уреди извор]

Гради соединенија во кои негови оксидациони броеви се +2, +3, +4. Негово најважно соединение е титан диоксид, но познати се и TiO и Ti2O3.

Значење[уреди | уреди извор]

Елементарен титан не е отровен, но некои негови соли се отровни. Легурите на титанот се доста лесни и механички издржливи - посебно на развлекување и пораид тоа се кроистат и во авио-индустријата, а исто така и за правење на велосипеди и други спортски справи. Легурите на титанот имаат многу подоври особини од легурите на алуминиумот, но тие се значајно поскапи од нив, па затоа се и помалку употребувани. Титан диоксид се користи како додаток за избелување во пастите, прашоците и фарбите.

Извори[уреди | уреди извор]

  1. Parkes, G.D. & Phil, D. (1973). Melorova moderna neorganska hemija. Beograd: Naučna knjiga.
  2. Housecroft C. E., Sharpe A. G. (2008). Inorganic Chemistry (3rd ed.). Prentice Hall. ISBN 978-0131755536.
Периоден систем на елементите
Група 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18
Алкални метали Земно­алкални метали Пникто­гени Хал­ко­гени Хало­гени Благо­родни гасови
Периода

I

водо­род
1
хе­лиум
2
II
ли­тиум
3
бери­лиум
4
бор
5
јагле­род
6
азот
7
кисло­род
8
флуор
9
неон
10
III
нат­риум
11
магне­зиум
12
алуми­ниум
13
сили­циум
14
фосфор
15
сулфур
16
хлор
17
аргон
18
IV
ка­лиум
19
кал­циум
20
скан­диум
21
титан
22
Ti
вана­диум
23
хром
24
манган
25
железо
26
кобалт
27
никел
28
бакар
29
цинк
30
галиум
31
герма­ниум
32
арсеник
33
селен
34
бром
35
крип­тон
36
V
руби­диум
37
строн­циум
38
итриум
39
цирко­ниум
40
нио­биум
41
моли­бден
42
техни­циум
43
руте­ниум
44
ро­диум
45
пала­диум
46
сребро
47
кад­миум
48
индиум
49
калај
50
анти­мон
51
телур
52
јод
53
ксенон
54
VI
це­зиум
55
ба­риум
56
1 asterisk
луте­циум
71
хаф­ниум
72
тантал
73
вол­фрам
74
ре­ниум
75
ос­миум
76
иридиум
77
пла­тина
78
злато
79
жива
80
талиум
81
олово
82
биз­мут
83
поло­ниум
84
астат
85
радон
86
VII
фран­циум
87
ра­диум
88
2 asterisks
лоурен­циум
103
радер­фордиум
104
дуб­ниум
105
сибор­гиум
106
бо­риум
107
ха­сиум
108
мајт­нериум
109
фарм­штатиум
110
рент­гениум
111
копер­нициум
112
унун­триум
113
флеро­виум
114
унун­пентиум
115
лиевр­мориум
116
унун­септиум
117
унун­октиум
118
1 asterisk
лантан
57
цериум
58
празе­одиум
59
нео­диум
60
проме­тиум
61
сама­риум
62
евро­пиум
63
гадоли­ниум
64
тер­биум
65
диспро­зиум
66
хол­миум
67
ербиум
68
талиум
69
итер­биум
70
 
2 asterisks
акти­ниум
89
то­риум
90
протак­тиниум
91
ура­ниум
92
непту­ниум
93
плуто­ниум
94
амери­циум
95
кириум
96
берк­лиум
97
калифор­ниум
98
ајнштај­ниум
99
фер­миум
100
менде­левиум
101
нобел­лиум
102
 

црно=цврста зелено=течна црвено=гасна grey=непозната Боја на атомскиот број ја прикажува агрегатната состојба (при 0 °C и 1 атм)
Првичен Од распад Вештачки Границата го прикажува природното наоѓање на елементот
Позадинска боја прикажува поткатегорија во трендот метал-металоид-неметал:
Метал Металоид Неметал непознати
хемиски
својства
Алкален метал Земноалкален метал Ланта­ноид Актиноид Преоден метал Слаб метал Пов-атом. неметал Двоатом. неметал Благороден гас