Селен

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Селен  (34Se)
SeBlackRed.jpg
Општи својства
Име и симбол селен (Se)
Изглед црн и црвен алотроп
Селенот во периодниот систем
Водород (двоатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (повеќеатомски неметал)
Азот (двоатомски неметал)
Кислород (двоатомски неметал)
Флуор (двоатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (повеќеатомски неметал)
Сулфур (повеќеатомски неметал)
Хлор (двоатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (повеќеатомски неметал)
Бром (двоатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (двоатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Нихониум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Московиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Тенесин (непознати хемиски својства)
Оганесон (непознати хемиски својства)
S

Se

Te
арсенселенбром
Атомски број 34
Стандардна атомска тежина (±) (Ar) 78,971(8)[1]
Категорија   повеќеатомски неметал, понекогаш се смета за металоид
Група и блок група 16 (халокгени), p-блок
Периода IV периода
Електронска конфигурација [Ar] 3d10 4s2 4p4
по обвивка
2, 8, 18, 6
Физички својства
Фаза цврста
Точка на топење 494 K ​(221 °C)
Точка на вриење 958 K ​(685 °C)
Густина близу с.т. сива: 4,81 g/cm3
алфа: 4,39 g/cm3
стаклена: 4,28 g/cm3
кога е течен, при т.т. 3,99 g/cm3
Критична точка 1.766 K, 27,2 MPa
Топлина на топење сива: 6,69 kJ/mol
Топлина на испарување 95,48 kJ/mol
Моларен топлински капацитет 25,363 J/(mol·K)
парен притисок
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
при T (K) 500 552 617 704 813 958
Атомски својства
Оксидациони степени 6, 5, 4, 3, 2, 1,[2] −1, −2 ​(силен киселински оксид)
Електронегативност Полингова скала: 2,55
Енергии на јонизација I: 941 kJ/mol
II: 2.045 kJ/mol
II: 2.973,7 kJ/mol
Атомски полупречник емпириски: 120 pm
Ковалентен полупречник 120±4 pm
Ван дер Валсов полупречник 190 pm
Разни податоци
Кристална структура шестаголна
Кристалната структура на селенот
Брзина на звукот тенка прачка 3.350 m/s (при 20 °C)
Топлинско ширење амформа: 37 µm/(m·K) (при 25 °C)
Топлоспроводливост амфорна: 0,519 W/(m·K)
Магнетно подредување дијамагнетно[3]
Модул на растегливост 10 GPa
Модул на смолкнување 3,7 GPa
Модул на збивање 8,3 GPa
Поасонов сооднос 0,33
Мосова тврдост 2
Бринелова тврдост 736 MPa
CAS-број 7782-49-2
Историја
Наречен по Според Селена, грчката божица на Месичината
Откриен и првпат издвоен Јенс Јакоб Берцелиус и Јохан Готлиб Ган (1817)
Најстабилни изотопи
Главна статија: Изотопи на селенот
изо ПЗ полураспад РР ЕР (MeV) РП
72Se веш 8,4 d ε 72As
γ 0,046
74Se 0,87% (β+β+) 1,2094 74Ge
75Se веш 119,779 d ε 75As
γ 0,264, 0,136,
0,279
76Se 9,36% 76Se е стабилен со 42 неутрони
77Se 7,63% 77Se е стабилен со 43 неутрони
78Se 23,78% 78Se е стабилен со 44 неутрони
79Se траги 3,27×105 y β 0,151 79Br
80Se 49,61% (ββ) 0.1339 80Kr
82Se 8,73% 1,08×1020 y ββ 2,995 82Kr
Режимите на распад во загради се предвидени, но сè уште не се забележани
· наводи

Селенхемиски елемент со атомски број 34 и хемиски симбол Se. Тој не се наоѓа слободен во природата. Претставува неметал кој е хемиски поврзан со сулфурот и телурот. Токсичен е во големи количини, но негови количини во траги (кои го образуваат активниот центар на некои ензими) се неопходни за функционирањето на сите клетки (веројатно) кај сите живи организми.

Изолираниот селен постои во неколку различни форми, но најстабилна од нив е густата сива полуметална (полупроводничка) форма која структурно е триаголен полимерен синџир. Проведува електрицитет подобро на светлина отколку на темно и се користи во фотоќелиите. Исто така, селенот постои во многу непроводнички форми: црна стакловидна супстанца, како и неколку црвени кристални форми изградени од осумчлени прстенести молекули, како неговиот посветол роднина сулфур.

Селенот се наоѓа во поголеми количини во сулфидните руди како што е пиритот.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  2. Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd издание). Butterworth-Heinemann. ISBN 0080379419. 
  3. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Lide, D. R., уред (2005). CRC Handbook of Chemistry and Physics (LXXXVI издание). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5.