Алуминиум

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Алуминиум  (13Al)
Aluminium-4.jpg
Aluminum Spectra.jpg
Спектрални линии на алуминиумот
Општи својства
Име и симбол алуминиум (Al)
Изглед металик сребрено-сива
Алуминиумот во периодниот систем
Водород (двоатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (повеќеатомски неметал)
Азот (двоатомски неметал)
Кислород (двоатомски неметал)
Флуор (двоатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (повеќеатомски неметал)
Сулфур (повеќеатомски неметал)
Хлор (двоатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (повеќеатомски неметал)
Бром (двоатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (двоатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Унунтриум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Унунпентиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Унунсептиум (непознати хемиски својства)
Унуноктиум (непознати хемиски својства)
B

Al

Ga
магнезиумалуминиумсилициум
Атомски број 13
Стандардна атомска тежина (±) (Ar) 26,9815385(7)[1]
Категорија   слаб метал, понекогаш се смета за металоид
Група и блок група 13, p-блок
Периода III периода
Електронска конфигурација [Ne] 3s2 3p1
по обвивка
2, 8, 3
Физички својства
Фаза цврста
Точка на топење 933,47 K ​(660,32 °C)
Точка на вриење 2.743 K ​(2.470 °C)
Густина близу с.т. 2,70 g/cm3
кога е течен, при т.т. 2,375 g/cm3
Топлина на топење 10,71 kJ/mol
Топлина на испарување 284 kJ/mol
Моларен топлински капацитет 24,20 J/(mol·K)
парен притисок
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
при T (K) 1.482 1.632 1.817 2.054 2.364 2.790
Атомски својства
Оксидациони степени 3, 2,[2] 1[3], −1, −2 ​(амфотеричен оксид)
Електронегативност Полингова скала: 1,61
Енергии на јонизација I: 577,5 kJ/mol
II: 1.816,7 kJ/mol
II: 2.744,8 kJ/mol
(повеќе)
Атомски полупречник емпириски: 143 pm
Ковалентен полупречник 121±4 pm
Ван дер Валсов полупречник 184 pm
Разни податоци
Кристална структура страноцентрична коцкеста (сцк)
Кристалната структура на алуминиумот
Брзина на звукот тенка прачка (валуван) 5.000 m/s (при с.т.)
Топлинско ширење 23,1 µm/(m·K) (при 25 °C)
Топлоспроводливост 237 W/(m·K)
Електрична отпорност 28,2 nΩ·m (при 20 °C)
Магнетно подредување парамагнетен[4]
Модул на растегливост 70 GPa
Модул на смолкнување 26 GPa
Модул на збивање 76 GPa
Поасонов сооднос 0,35
Мосова тврдост 2,75
Викерсова тврдост 160–350 MPa
Бринелова тврдост 160–550 MPa
CAS-број 7429-90-5
Историја
Предвидел Антоан Лавоазје[5] (1787)
Првпат издвоен Ханс Кристијан Ерстед[6] (1825)
Именуван од Хамфри Дејви[5] (1807)
Најстабилни изотопи
Главна статија: Изотопи на алуминиумот
изо ПЗ полураспад РР ЕР (MeV) РП
26Al траги 7,17×105 y β+ 1,17 26Mg
ε 26Mg
γ 1,8086
27Al 100% 27Al е стабилен со 14 неутрони
· наводи

Знак во периодниот систем на елементите: Al (Aluminium)

Алуминиумот е еден од најроспрастранетите метали. Се претпоставува дека 8% од Земјината кора припаѓа на алуминиумот. Меѓутоа, алуминиумот во природата не можеме да го најдеме чист, бидејќи секојпат е соединет со различни материи кои се наоѓаат во карпите и во почвата. Научниците морале да решат тежок проблем како да се добие алуминиумот од неговото соединение и тоа што поевтино и во поголеми количества.

Во февруари 1886 година, младиот хемичар Чарлс Мартин Хол го решил овој проблем и така почнало новото метално доба – ерата на алуминиумот. Хол го истопил минералот криолит, го помешал со оксидот на алуминиум и низ таа смеса пуштил електрична струја. По кратко време почнале да се појавуваат мали парчиња на метал од алуминиум. Ова е првиот процес на добивање на метали. Криолитот се наоѓа само на Гренланд и е многу редок минерал. Затоа алуминиумот се произведува од боксит, кој може да се најде во многу земји. Алуминиумот е сребренасто-бел, сјаен метал, три пати полесен од железото. Може да се извлекува во жици толку тенки како човечките влакна. Може да се кова во плочи кои се многу пати потенки од листовите на било која книга. Врз алуминиумот штетно делуваат некои киселини, иако во нормални услови алуминиумот не подлегнува на нагризување. Кога ќе се помеша со некои други метали се добиваат легури кои може да бидат силни и поиздржливи од самиот алуминиум.

Алуминиумот е идеален материјал за правење на кујнски садови, бидејќи одлично ја спроведува топлината, лесно се чистат и одржуваат. Поради неговата мала тежина од алуминиумот се прават безброј корисни производи од електрични кабели па се до автомобилски мотори. Доприносот во современата индустрија на алуминиумот се гледа по тоа што се употребува во изработка на трупот, крилја и пропелери на авионите. Во денешно време и моторите за локомотивите се изработуваат од алуминиум. Секоја година се откриваат нови начини како да се употреби алуминиумот. Алуминиумот сомелен во ситен прав се меша со масло да се направи квалитетна боја. Од алуминиум се прават туби за пасти за заби, а во најново време алуминиумот се употребува во индустријата за мебел и во градежништвото. Без алуминиумот денес не може да се замисли ниту индустријата за електронски и електрични апарати. Што значи, алуминиумот стана незаменлив во готово сите гранки на човештвото.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  2. алуминиум моноксид
  3. алуминиум јодид
  4. Lide, D. R. (2000). „Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds“. CRC Handbook of Chemistry and Physics (81st издание). CRC Press. ISBN 0849304814. 
  5. 5,0 5,1 „Aluminum“. Los Alamos National Laboratory. http://periodic.lanl.gov/13.shtml. конс. 3 март 2013. 
  6. „13 Aluminium“. Elements.vanderkrogt.net. http://elements.vanderkrogt.net/element.php?sym=al. конс. 12 септември 2008.