Прва светска војна

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Прва светска војна
Датум 28 јули 191411 ноември 1918
Место Европа, Африка и Среден Исток (кратко во Кина и на Пацифичките острови)
Исход Победа на Антантата. Крај на Германската Империја, Руската Империја, Отоманската Империја и Австроунгарија. Создавање на нови држави во Источна и Централна Европа.
Завојувани страни
Сојузнички сили:
Flag of Russia (bordered).svg Руско царство
Flag of France.svg Франција
Flag of the United Kingdom.svg Британска Империја
Flag of Serbia.svg Србија
Flag of Italy (1861-1946).svg Италија
US flag 48 stars.svg САД
комплетна листа
Централни сили:
Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg Австроунгарија
Flag of the German Empire.svg Германско царство
Ottoman flag.svg Отоманска империја
Flag of Bulgaria.svg Царство Бугарија
Команданти и водачи
Flag of Russia (bordered).svg Николај II
Flag of Russia (bordered).svg Алексеј Брусилов
Flag of France.svg Џорџ Клеменс
Flag of France.svg Џозеф Џефри
Flag of France.svg Фердинанд Фох
Flag of France.svg Роберт Нивел
Flag of the United Kingdom.svg Херберт Хенри Аскит
Flag of the United Kingdom.svg Сер Даглас Хаг
Flag of the United Kingdom.svg Сер Џон Џеликој
Flag of Italy (1861-1946).svg Виктор Емануел III
Flag of Italy (1861-1946).svg Луиџи Кадорна
Flag of Italy (1861-1946).svg Армандо Диаз
US flag 48 stars.svg Вудров Вилсон
US flag 48 stars.svg Џон Першинг
Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg Франц Јозеф I
Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg Конрад фон Хитцендорф
Flag of the German Empire.svg Вилхем II
Flag of the German Empire.svg Ерих фон Фалкенхајн
Flag of the German Empire.svg Паул фон Хинденбург
Flag of the German Empire.svg Ранјхард Шир
Flag of the German Empire.svg Ерих Лудендорф
Ottoman flag.svg Мехмед V
Ottoman flag.svg Исмаил Енвер
Ottoman flag.svg Мустафа Кемал Ататурк
Flag of Bulgaria.svg Фердинанд I
Жртви и загуби
Убиени:
5,520,000
Ранети: 12,831,000
Исчезнати: 4,121,000[1]
Убиени:
4,386,000
Ранети: 8,388,000
Исчезнати: 3,629,000[1]
Разрушени објекти во Битола бомбардирани од германски авиони во 1918 г. за време на Првата светска војна

Прва светска војна, исто така позната и како Големата војна и Војна на нациите е светски конфликт што се одвива од 1914 до 1918 година и започнува во Европа. Ниеден претходен конфликт нема мобилизирано толкав број војници ниту пак вклучил толку многу луѓе во бојното поле. Првата светска војна е втор најкрвав настан во светската историја до тогаш. Хемиско оружје е искористено за прв пат, изведени се првите масовни бомбардирања на цивили од небо, и некои од првите големи масакри на цивили се случуваат за време на војната. Четири династии, Хабсбурговците, Романови, Отоманците и Хохенцолерните, чии корења на моќ се протегаат од деновите на крстоносните војни, паѓаат за време на војната или после неа.

Првата светска војна претставува одлучувачко раскрстување со стариот светски поредок, обележувајќи ја пропаста на апсолутистичката монархија во Европа. Војната ќе се покаже како катализатор за Руската револуција која понатаму ќе инспирира револуции во земји како Кина и Куба и ќе ја постави основата за Студената војна меѓу СССР и САД. Поразот на Германија во војната и неуспехот да се решат некои од причините за Големата војна поставуваат основа за раст на националсоцијализам и неговиот конечен резултат - избувнувањето на Втората светска војна во 1939 година. Војната исто така на големо ја зголемува употребата на масовна индустријализација како база за нова форма на војување што се потпира целосно на технологија и вовлекува цивили како никогаш порано.

Поимот „Прва светска војна“, што имплицира настан различен од „Втора светска војна“ не е популарен меѓу некои историчари кои ја сметаат војната само како прва фаза од три-децениската војна што се протега од 1914-1945 година. Други историчари пак, гледаат на Прва светска војна како една од последиците на францускиот пораз во Француско-пруските војни што води кон француската експлоатација на балканската криза како повод за општа војна. Историчари исто така ја цитираат и германската дипломатска неснаодливост како и бранот национализам што ја преплавува Европa во тоа време.

Прва светска војна станува позната како рововска војна, каде што голем број на војници се врзани за рововите и не можат да се движат многу заради напнатоста на одбраната. Ова е посебно вистинито за Западниот фронт. Преку 9 милиони луѓе умираат на бојното поле и уште приближно толку на домашниот фронт како последица на недостаток на храна, геноцид и битка на земја.

Жртви[уреди]

Земја Жртви Мртви Ранети
Русија Убиени:

5,510,000 Ранети: 12,831,000 Исчезнати: 4,121,000[1] Убиени: 4,386,000 Ранети: 8,388,000 Исчезнати: 3,629,000[1]

6.600.000 1.690.000 5.950.000
Германија 6.000.000 2.037.700 4.216.058
Франција 5.623.800 1.357.800 4.266.000
Австроунгарија 4.820.000 1.200.000 3.620.000
Британска Империја* 2.998.583 908.371 2.090.300
Италија 1.597.000 650.000 947.000
Србија 1.978.148 1.250.000 728.148
Отоманска Империја 725.000 325.000 400.000
Романија 455.706 335.706 120.000
САД 360.300 126.000 234.300
Бугарија 239.890 87.500 152.390
Канада* 239.605 66.655 172.950
Австралија* 218.501 59.330 159.171
Црна Гора 60.000 50.000 10.000
Белгија 58.402 13.716 44.686
Грција 26.000 5.000 21.000
Португалија 20.973 7.222 13.751
Њуфаундленд** 3.565 1.251 2.314
Јапонија 1.207 300 907
Вкупно 31.266.438 9.381.551 23.148.975

*Британска Империја вклучува канадски, австралиски и индиски жртви.
**Њуфаундленд не е дел од Канада во овој период.

Повод за војната[уреди]

Во 1914 г. надвојводата Франц Фердинанд и неговата жена Софи Хотек биле во официјална посета на Босна. Во текот на посетата еден од незадоволните фрла бомба врз автомобилот на Франц Фердинанд. Таа се одбива и експлодирува под следниот автомобил во колоната, повредувајќи ги оние кои биле во него. Тогаш Франц фердинанд оди со автомобилот понатаму на побезбедно место. Во тој момент, додека седел во кафеана, Гаврило Принцип станува, се пробива низ толпата, вади пиштол и со седум куршуми го убива надвојводата и неговата сопруга. Заради ова Австро-Унгарија ја обвинила владата на Србија.

Во текот на 1914 биле формирани три фронта: Западен, Источен и Балкански. Освен на европските фронтови, воени дејствија се воделе и на Далечниот Исток и Северна Африка. Неколку позначајни информации 12 Јуни напад на Србија од страна на Авсро Унгарија. Октомври 1915 Бугарија се приклучува од страна на Централните сили,истата година србија подпаѓа под Австро Унгарска власт. Пролетта 1916 бил отворен Македонскиот фронт од Охрид до Орфански залив, а на 14 Септември истиот бил пробиен. Јуни 1917 Грција се приклучува од страна на Антантата т.е Источните сили. 1 Декември 1918 Создадено кралство на Балканските држави Кралство на Србија,Црна Гора и Хрватска.

Западен фронт[уреди]

Западниот фронт се протегал од бреговите на Северното Море до швајцарската граница. До крајот на август германските воени единици навлегле длабоко во северна Франција преку Белгија. По прегрупирањето на француската армија, германското напредување било запрено северозападно од Париз, кој со околината бил добро утврден.

Водачи[уреди]

Поврзано[уреди]

Наводи[уреди]

  1. 1,0 1,1 Evans, David. Teach yourself, the First World War, Hodder Arnold, 2004.p.188

Надворешни врски[уреди]