Железо

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Железо  (26Fe)
Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg
Плочки и коцка од чисто железо
Iron Spectrum.jpg
Спектрални линии на железото
Општи својства
Име и симбол железо (Fe)
Изглед сјајнометален со сивкаста нијанса
Железото во периодниот систем
Водород (двоатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (повеќеатомски неметал)
Азот (двоатомски неметал)
Кислород (двоатомски неметал)
Флуор (двоатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (повеќеатомски неметал)
Сулфур (повеќеатомски неметал)
Хлор (двоатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (повеќеатомски неметал)
Бром (двоатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (двоатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Унунтриум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Унунпентиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Унунсептиум (непознати хемиски својства)
Унуноктиум (непознати хемиски својства)


Fe

Ru
манганжелезокобалт
Атомски број 26
Стандардна атомска тежина (±) (Ar) 55,845(2)[1]
Категорија   преоден метал
Група и блок група 8, d-блок
Периода IV периода
Електронска конфигурација [Ar] 3d6 4s2
по обвивка
2, 8, 14, 2
Физички својства
Фаза цврста
Точка на топење 1811 K ​(1538 °C)
Точка на вриење 3134 K ​(2862 °C)
Густина близу с.т. 7,874 g/cm3
кога е течен, при т.т. 6,98 g/cm3
Топлина на топење 13,81 kJ/mol
Топлина на испарување 340 kJ/mol
Моларен топлински капацитет 25,10 J/(mol·K)
парен притисок
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
при T (K) 1728 1890 2091 2346 2679 3132
Атомски својства
Оксидациони степени −4, −2, −1, +1,[2] +2, +3, +4, +5,[3] +6 ​(амфотерен оксид)
Електронегативност Полингова скала: 1,83
Енергии на јонизација I: 762,5 kJ/mol
II: 1561,9 kJ/mol
II: 2957 kJ/mol
(повеќе)
Атомски полупречник емпириски: 126 pm
Ковалентен полупречник мал спин: 132±3 pm
голем спин: 152±6 pm
Разни податоци
Кристална структура телоцентрична коцкеста (тцк)
Кристалната структура на железото

a=286,65 pm
Кристална структура страноцентрична коцкеста (сцк)
Кристалната структура на железото

1185–1667 K
Брзина на звукот тенка прачка 5120 m/s (при с.т.) (електролитска)
Топлинско ширење 11,8 µm/(m·K) (при 25 °C)
Топлоспроводливост 80,4 W/(m·K)
Електрична отпорност 96,1 nΩ·m (при 20 °C)
Кириева точка 1043 K
Магнетно подредување феромагнетно
Модул на растегливост 211 GPa
Модул на смолкнување 82 GPa
Модул на збивање 170 GPa
Поасонов сооднос 0,29
Мосова тврдост 4
Викерсова тврдост 608 MPa
Бринелова тврдост 200–1180 MPa
CAS-број 7439-89-6
Историја
Откриен пред 5000 п.н.е.
Најстабилни изотопи
Главна статија: Изотопи на железото
изо ПЗ полураспад РР ЕР (MeV) РП
54Fe 5,8% >3,1×1022 г (β+β+) 0,6800 54Cr
55Fe веш 2,73 г ε 0,231 55Mn
56Fe 91,72% 56Fe е стабилен со 30 неутрони
57Fe 2,2% 57Fe е стабилен со 31 неутрон
58Fe 0,28% 58Fe е стабилен со 32 неутрони
59Fe syn 44,503 д β 1,565 59Co
60Fe syn 2,6×106 г β 3,978 60Co
Облиците на распад во загради се предвидени, но сè уште не се забележани
· наводи

Железото (Fe, од лат. ferrum) — метал кој денес од сите метали најмногу се употребува. Во времето кога не се знаело за железо не можело ни да се замисли изработување на алатки, машини, автомобили, па и на железнички пруги. Ако некогаш и постоеле вакви машини, тие биле многу едноставни и направени од дрво, алатките се правеле од камен и дрво, а подоцна од бакар и бронза. Денес од железо се изработуваат многу корисни работи, од игла до локомотива, огромни мостови, бродови и друго. Железото се добива со топење на железна руда во високи печки, со височина од преку 30 m.

Железото во природата се наоѓа во а)Слободна состојба -во метеоридите и вулканските карпи б)Во сврзана состојба -во неговите руди: оксидни (магнетит, хематит, лимонит), карбонатни (сидерит) и сулфидни (пирит)

Соединенија на железо[уреди | уреди извор]

а)Оксиди FeO Fe2O3 б)Хидроксиди Fe(OH)²- железо (II) хидроксид Fe(OH)³- железо (III) хидроксид в)Сулфати и карбонати -FeSO4-железо (II) сулфат -Fe²(SO4)³-железо (III) сулфат -FeCO³ -железо (II) карбонат


Топење на железна руда[уреди | уреди извор]

Во печката се става кокс, потоа железната руда, па се додава песок и варовник, а потоа повторно кокс, па железна руда, па пак песок и варовник и се повторува постапката сè додека печката не се наполни. Потоа коксот во печката се пали и поради високата температура железната руда се топи. Песокот и варовникот се прицврстуваат на железото, а тоа бидејќи е потешко од нив се спушта на дното од печката. Работниците кои ја управуваат оваа висока печка повремено од нејзе испуштаат да истече усвитеното железо, па така од печката се тргаат и другите растопени, непотребни остатоци. Додека е запалена печката, таа се дополнува со нов кокс, железна руда, песок и варовник и така не се гаси по неколку години.

Кога усвитеното железо ќе се олади тоа се стврднува, меѓутоа тоа не може да се кова бидејќи е кршливо и ова железо е наречено сирово железо. Има два типа сирово железо – бело и сиво. Белото сирово железо е многу тврдо и од него се прави челик, а од сивото сирово железо се лијат разни делови за машини, печки, дебели цевки, големи железни плочи, тегови и друго. Челикот е многу тврд и силен, па затоа од него се прават разни машини, ножеви, федери, алатки, оружје и друго. Железото е многу важно во човечкиот организам, т.е. се содржи во крвта како хемоглобин.

Галерија на железни руди[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  2. Ram, R. S. and Bernath, P. F. (2003). Fourier transform emission spectroscopy of the g4Δ-a4Δ system of FeCl. „Journal of Molecular Spectroscopy“ том  221 (2): 261. doi:10.1016/S0022-2852(03)00225-X. Bibcode2003JMoSp.221..261R. http://bernath.uwaterloo.ca/media/266.pdf. 
  3. Demazeau, G.; Buffat, B.; Pouchard, M.; Hagenmuller, P. (1982). Recent developments in the field of high oxidation states of transition elements in oxides stabilization of Six-coordinated Iron(V). „Zeitschrift für anorganische und allgemeine Chemie“ том  491: 60. doi:10.1002/zaac.19824910109.