Индиум

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Индиум  (49In)
Indium.jpg
Општи својства
Име и симбол индиум (In)
Изглед сјано сребрена-сива
Индиумот во периодниот систем
Водород (двоатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (повеќеатомски неметал)
Азот (двоатомски неметал)
Кислород (двоатомски неметал)
Флуор (двоатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (повеќеатомски неметал)
Сулфур (повеќеатомски неметал)
Хлор (двоатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (повеќеатомски неметал)
Бром (двоатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (двоатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Унунтриум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Унунпентиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Унунсептиум (непознати хемиски својства)
Унуноктиум (непознати хемиски својства)
Ga

In

Tl
кадмиуминдиумкалај
Атомски број 49
Стандардна атомска тежина (±) (Ar) 114,818(1)[1]
Категорија   слаб метал
Група и блок група 13, p-блок
Периода V периода
Електронска конфигурација [Kr] 4d10 5s2 5p1
по обвивка
2, 8, 18, 18, 3
Физички својства
Фаза цврста
Точка на топење 429,7485 K ​(156,5985 °C)
Точка на вриење 2.345 K ​(2.072 °C)
Густина близу с.т. 7,31 g/cm3
кога е течен, при т.т. 7,02 g/cm3
Тројна точка 429,7445 K, ​~1 kPa[2]
Топлина на топење 3,281 kJ/mol
Топлина на испарување 231,8 kJ/mol
Моларен топлински капацитет 26,74 J/(mol·K)
парен притисок
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
при T (K) 1.196 1.325 1.485 1.690 1.962 2.340
Атомски својства
Оксидациони степени 3, 2, 1, −1, −2, −5[3] ​(амфотеричен оксид)
Електронегативност Полингова скала: 1,78
Енергии на јонизација I: 558,3 kJ/mol
II: 1.820,7 kJ/mol
II: 2.704 kJ/mol
Атомски полупречник емпириски: 167 pm
Ковалентен полупречник 142±5 pm
Ван дер Валсов полупречник 193 pm
Разни податоци
Кристална структура четириаголна
Кристалната структура на индиумот
Брзина на звукот тенка прачка 1.215 m/s (при 20 °C)
Топлинско ширење 32,1 µm/(m·K) (при 25 °C)
Топлинска спроводливост 81,8 W/(m·K)
Електрична отпорност 83,7 nΩ·m (при 20 °C)
Магнетно подредување дијамагнетно[4]
Модул на растегливост 11 GPa
Мосова тврдост 1,2
Бринелова тврдост 8,8–10 MPa
CAS-број 7440-74-6
Историја
Откриен Фердинанд Рајх и Ероним Теодор Рихтер (1863)
Првпат издвоен Ероним Теодор Рихтер (1867)
Најстабилни изотопи
Главна статија: Изотопи на индиумот
изо ПЗ полураспад РР ЕР (MeV) РП
113In 4.29% (СФ) <24,281
115In 95,71% 4,41×1014 y β 0,495 115Sn
Режимите на распад во загради се предвидени, но сè уште не се забележани
· наводи

Индиумот е хемиски елемент во периодниот систем со симбол In и атомски број 49. Овој редок, мек, ковлив и леснофузирачки сиромашен метал е хемиски сличен со алуминиумот или галиумот, но повеќе изгледа како цинкот (цинковите руди се исто така примарен извор за овој метал). Неговата најголема денешна употреба е образување на транспарентни електроди од калај-индиумовиот оксид во LCD. Тој е исто така и користен за покривните лежишта во воздухопловството.

Поважни карактеристики[уреди | уреди извор]

Индиумот е многу мек, сребренобел вистински метал кој има светол сјај. Како чист метал, индиумот емитува силно чкрипење кога се витка. И галиумот, и индиумот се способни да го натопуваат стаклото.

Едно невообичаено својство на индиумот е тоа дека неговиот најчест изотоп е многу малку радиоактивен; тој брзо се распаѓа со бета емисија до калај со тек на времето. Оваа радиоактивност не се смета за опасна главно поради тоа што степенот на распаѓање на изотопот е близу 50,000 пати побавно отколку тоа на природниот ториум, со полуживот од 44×1014 години. Исто така, индиумот не е познат кумулативен отров како неговиот сосед кадмиумот и релативно редок.

Примена[уреди | уреди извор]

За прв пат, индиумот се употребувал како прекривка за лежиштата во високоперформансните воздухопловни мотори за време на Втората светска војна. Потоа, неговото производство се зголемило бидејќи се пронашле нови примени во легурите, лемењето и електрониката. Во средните и доцните 1980-сетти, развојот на полупроводниците од индиум фосфид и тенките филмови од калај-индиумовиот оксид за LCD (Liquid crystal display) предизвикале голем интерес. До 1992, употребата на тенките филмови била најголема.

Историја[уреди | уреди извор]

Индиумот (именуван по индиго-линијата во неговиот атомски спектар) бил откриен од страна на Фердинанд Рајх и Херонимус Теодор Рихтер во 1863 година, додека тие ги тестирале цинковите руди со спектрограф во потрага по талиум. Интересно е да се напомене дека повеќето хемиски елементи се откриени додека се барале други. Рихтер го изолирал металот на индиумот во 1867.

Наоѓање[уреди | уреди извор]

Растеглива индиумова жица.

Индиумот се произведува главно од остатоците (талозите) кои се добиваат за време на преработката на цинковата руда, но тој исто така се наоѓа и во железните, оловните и бакарните руди.

До 1924 постоел само околу еден грам на изолиран индиум на планетава. Проценето е дека Земјата содржи околу 0,1 ppm индиум, што значи дека тој е распространет колку среброто, иако индиумот е всушност трипати поскап по тежина. Канада е водечки произведувач на индиум.

Претпазливост[уреди | уреди извор]

Чистиот индиум во својата метална форма најчесто се смета за нетоксичен. Ова не е случај со индиумовите соединенија: постојат некои непотврдени докази кои сугерираат дека индиумот има ниско ниво на токсичност. Но, во заварувачката и полупроводничката индустрија, каде изложувањето на индиум е релативно високо, не се забележани ефекти на токсичност на овој елемент. Некои извори се поконкретни за токсичноста на индиумот. На пример, веб-сајтот WebElements вели дека "Сите индиумови соединенија треба да се сметаат за високотоксични. Тие му штетат на срцето, бубрезите и црниот дроб и можат да бидат тератогени". На пример, анхидридниот индиум трихлорид (InCl3) е доста токсичен, додека индиум фосфидот (InP) е и токсичен, и карциноген.

  1. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  2. Mangum, B W (1989). Determination of the Indium Freezing-point and Triple-point Temperatures. „Metrologia“ 26 (4): 211. doi:10.1088/0026-1394/26/4/001. Bibcode1989Metro..26..211M. 
  3. Guloy, A. M.; Corbett, J. D. (1996). Synthesis, Structure, and Bonding of Two Lanthanum Indium Germanides with Novel Structures and Properties. „Inorganic Chemistry“ 35 (9): 2616–22. doi:10.1021/ic951378e. 
  4. Lide, D. R., уред (2005). „Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds“. CRC Handbook of Chemistry and Physics (86th издание). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5. http://web.archive.org/web/20110303222309/http://www-d0.fnal.gov/hardware/cal/lvps_info/engineering/elementmagn.pdf.