Телур

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Телур  (52Te)
Tellurium2.jpg
Општи својства
Име и симбол телур (Te)
Изглед сјајно сребрено-сива
Телурот во периодниот систем
Водород (двоатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (повеќеатомски неметал)
Азот (двоатомски неметал)
Кислород (двоатомски неметал)
Флуор (двоатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (повеќеатомски неметал)
Сулфур (повеќеатомски неметал)
Хлор (двоатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (повеќеатомски неметал)
Бром (двоатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (двоатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Унунтриум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Унунпентиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Унунсептиум (непознати хемиски својства)
Унуноктиум (непознати хемиски својства)
Se

Te

Po
антимонтелурјод
Атомски број 52
Стандардна атомска тежина (±) (Ar) 127,60(3)[1]
Категорија   металоид
Група и блок група 16 (халокгени), p-блок
Периода V периода
Електронска конфигурација [Kr] 4d10 5s2 5p4
по обвивка
2, 8, 18, 18, 6
Физички својства
Фаза цврста
Точка на топење 722,66 K ​(449,51 °C)
Точка на вриење 1.261 K ​(988 °C)
Густина близу с.т. 6,24 g/cm3
кога е течен, при т.т. 5,70 g/cm3
Топлина на топење 17,49 kJ/mol
Топлина на испарување 114,1 kJ/mol
Моларен топлински капацитет 25,73 J/(mol·K)
парен притисок
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
при T (K)   (775) (888) 1042 1266
Атомски својства
Оксидациони степени 6, 5, 4, 3, 2, 1, −1, −2 ​(благ киселински оксид)
Електронегативност Полингова скала: 2,1
Енергии на јонизација I: 869,3 kJ/mol
II: 1.790 kJ/mol
II: 2.698 kJ/mol
Атомски полупречник емпириски: 140 pm
Ковалентен полупречник 138±4 pm
Ван дер Валсов полупречник 206 pm
Разни податоци
Кристална структура шестаголна
Кристалната структура на телурот
Брзина на звукот тенка прачка 2.610 m/s (при 20 °C)
Топлинско ширење 18 µm/(m·K)[2] (at r.t.)
Топлинска спроводливост 1,97–3.38 W/(m·K)
Магнетно подредување дијамагнетно[3]
Модул на растегливост 43 GPa
Модул на смолкнување 16 GPa
Модул на збивање 65 GPa
Мосова тврдост 2,25
Бринелова тврдост 180–270 MPa
CAS-број 13494-80-9
Историја
Наречен по Според рискиот митолошки лик Тел, божество на Земјата
Откриен Франц-Јозеф Милер фон Рајхенштајн (1782)
Првпат издвоен Мартин Хајнрих Клапрот
Најстабилни изотопи
Главна статија: Изотопи на телурот
изо ПЗ полураспад РР ЕР (MeV) РП
120Te 0,09% >2,2×1016 y (β+β+) 1,701 120Sn
121Te веш 16,78 d ε 1,040 121Sb
122Te 2,55% (СФ) <30,974
123Te 0,89% >9,2×1016 y[4] (ε) 0,051 123Sb
124Te 4,74% (СФ) <28,221
125Te 7,07% (СФ) <26,966
126Te 18,84% (СФ) <26,011
127Te веш 9,35 h β 0,698 127I
128Te 31,74% 2,2×1024 y ββ 0,867 128Xe
129Te веш 69,6 min β 1,498 129I
130Te 34,08% 7,9×1020 y ββ 2,528 130Xe
Режимите на распад во загради се предвидени, но сè уште не се забележани
· наводи

Телур (Te, лат. tellus) е металоид од VIA група. [5] Името е добиено од латинскиот назив за Земја.

Минерал на телур е телурит (TeO2).[6]

Телурот е застапен во земјината кора во количини од 0,005 ppm (анг. parts per million). во природата е помалку распространет од селенот; се наоѓа како слободен и како врзан. Почесто се срекјава во соединенија со Злато, Сребро, Бизмут и олово, на пример во рудите ; силванит (AuAgTe4), Тетрадимит (Bi2Te2S) и Галаверит (AuTe2). Телурот најмногу го има во Канада и Австралија. Телурот во 1782 го открил Милер од Рајхенштајн. Телурот се добива со растварање на на неговите руди во сумпорна киселина, а потоа со редукција на растворот со сумпор диоксид.

H2TeO3 + 2SO2 + H2O = Te + 2H2SO4


Така добиениот Телур е аморфен, со темна боја, има густина од 6,24 г/см3, но ако се растопи а потоа олади, постанува негова друга кристална модификација во облик на сребренасто сјајни кристали, чија густина е 6,0 г/см3, се топи на 430 °C. Телурот спагја во металоиди. Проведува електрицитет подобро од Селенот, но со осветлување му се зголемува електропроводливоста послабо отколку кај селенот. Нерастворен е во CS2, инаку хемијските особини му се многу слични со селенот. Се употребува за легури со олово, Железо и Бакар, потоа во индустријата за гума, стакло и керамика. Како полупроводник многу се употребува во електрониката. Природниот Телур се состои од стабилни изотопи со масени броеви 120, 122-126, 128 и 130. Најобилни се изотопите Те-128. добиени се 16 негови радиоактивни изотопи со Т ½ од 2 минути па до 154 години. Телуровите соединенија се помалку стабилни од селеновите и се помалку отровни од нив. Порано се мислело дека сите телурови соединенија се отровни но сега е познато дека некој негови соединенија се користат во ветерината за лекуванје на заболени животни.


Извори[уреди | уреди извор]

  1. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  2. http://www.owlnet.rice.edu/~msci301/ThermalExpansion.pdf
  3. Lide, D. R., уред (2005). „Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds“. CRC Handbook of Chemistry and Physics (86th издание). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5. http://web.archive.org/web/20110303222309/http://www-d0.fnal.gov/hardware/cal/lvps_info/engineering/elementmagn.pdf. 
  4. Alessandrello, A.; Arnaboldi, C.; Brofferio, C.; Capelli, S.; Cremonesi, O.; Fiorini, E.; Nucciotti, A.; Pavan, M.; и др. (2003). New limits on naturally occurring electron capture of 123Te. „Physical Review C“ 67: 014323. doi:10.1103/PhysRevC.67.014323. Bibcode2003PhRvC..67a4323A. 
  5. Housecroft C. E., Sharpe A. G. (2008). Inorganic Chemistry (3rd ed.). Prentice Hall. ISBN 978-0131755536.
  6. Parkes, G.D. & Phil, D. (1973). Melorova moderna neorganska hemija. Beograd: Naučna knjiga.
Периоден систем на елементите
Група 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18
Алкални метали Земно­алкални метали Пникто­гени Хал­ко­гени Хало­гени Благо­родни гасови
Периода

I

водо­род
1
хе­лиум
2
II
ли­тиум
3
бери­лиум
4
бор
5
јагле­род
6
азот
7
кисло­род
8
флуор
9
неон
10
III
нат­риум
11
магне­зиум
12
алуми­ниум
13
сили­циум
14
фосфор
15
сулфур
16
хлор
17
аргон
18
IV
ка­лиум
19
кал­циум
20
скан­диум
21
титан
22
вана­диум
23
хром
24
манган
25
железо
26
кобалт
27
никел
28
бакар
29
цинк
30
галиум
31
герма­ниум
32
арсеник
33
селен
34
бром
35
крип­тон
36
V
руби­диум
37
строн­циум
38
итриум
39
цирко­ниум
40
нио­биум
41
моли­бден
42
техни­циум
43
руте­ниум
44
ро­диум
45
пала­диум
46
сребро
47
кад­миум
48
индиум
49
калај
50
анти­мон
51
телур
52
Te
јод
53
ксенон
54
VI
це­зиум
55
ба­риум
56
1 asterisk
луте­циум
71
хаф­ниум
72
тантал
73
вол­фрам
74
ре­ниум
75
ос­миум
76
иридиум
77
пла­тина
78
злато
79
жива
80
талиум
81
олово
82
биз­мут
83
поло­ниум
84
астат
85
радон
86
VII
фран­циум
87
ра­диум
88
2 asterisks
лорен­циум
103
радер­фордиум
104
дуб­ниум
105
сибор­гиум
106
бо­риум
107
ха­сиум
108
мајт­нериум
109
фарм­штатиум
110
рент­гениум
111
копер­нициум
112
унун­триум
113
флеро­виум
114
унун­пентиум
115
лиевр­мориум
116
унун­септиум
117
унун­октиум
118
1 asterisk
лантан
57
цериум
58
празе­одиум
59
нео­диум
60
проме­тиум
61
сама­риум
62
евро­пиум
63
гадоли­ниум
64
тер­биум
65
диспро­зиум
66
хол­миум
67
ербиум
68
талиум
69
итер­биум
70
 
2 asterisks
акти­ниум
89
то­риум
90
протак­тиниум
91
ура­ниум
92
непту­ниум
93
плуто­ниум
94
амери­циум
95
кириум
96
берк­лиум
97
калифор­ниум
98
ајнштај­ниум
99
фер­миум
100
менде­левиум
101
нобел­лиум
102
 

црно=цврста зелено=течна црвено=гасна grey=непозната Боја на атомскиот број ја прикажува агрегатната состојба (при 0 °C и 1 атм)
Првичен Од распад Вештачки Границата го прикажува природното наоѓање на елементот
Позадинска боја прикажува поткатегорија во трендот метал-металоид-неметал:
Метал Металоид Неметал непознати
хемиски
својства
Алкален метал Земноалкален метал Ланта­ноид Актиноид Преоден метал Слаб метал Пов-атом. неметал Двоатом. неметал Благороден гас