Паладиум

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Паладиум  (46Pd)
Palladium (46 Pd).jpg
Општи својства
Име и симболпаладиум (Pd)
Изгледсребрено бела
Паладиумот во периодниот систем
Водород (двоатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (повеќеатомски неметал)
Азот (двоатомски неметал)
Кислород (двоатомски неметал)
Флуор (двоатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (повеќеатомски неметал)
Сулфур (повеќеатомски неметал)
Хлор (двоатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (повеќеатомски неметал)
Бром (двоатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (двоатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Нихониум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Московиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Тенесин (непознати хемиски својства)
Оганесон (непознати хемиски својства)
Ni

Pd

Pt
родиумпаладиумсребро
Атомски број46
Стандардна атомска тежина (±) (Ar)106,42(1)[1]
Категорија  преоден метал
Група и блокгрупа 10, d-блок
ПериодаV периода
Електронска конфигурација[Kr] 4d10
по обвивка
2, 8, 18, 18
Физички својства
Фазацврста
Точка на топење1.828,05 K ​(1.554,9 °C)
Точка на вриење3.236 K ​(2.963 °C)
Густина близу с.т.12,023 г/см3
кога е течен, при т.т.10,38 г/см3
Топлина на топење16,74 kJ/mol
Топлина на испарување358 kJ/mol
Моларен топлински капацитет25,98 J/(mol·K)
парен притисок
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
при T (K) 1.721 1.897 2.117 2.395 2.753 3.234
Атомски својства
Оксидациони степени0, +1, +2, +3, +4, +5, +6 ​(благ базичен оксид)
ЕлектронегативностПолингова скала: 2,2
Енергии на јонизацијаI: 804,4 kJ/mol
II: 1.870 kJ/mol
II: 3.177 kJ/mol
Атомски полупречникемпириски: 137 пм
Ковалентен полупречник139±6 пм
Ван дер Валсов полупречник163 пм
Color lines in a spectral range
Спектрални линии на паладиум
Разни податоци
Кристална структурастраноцентрична коцкеста (сцк)
Кристалната структура на паладиумот
Брзина на звукот тенка прачка3.070 м/с (при 20 °C)
Топлинско ширење11,8 µм/(m·K) (при 25 °C)
Топлинска спроводливост71,8 W/(m·K)
Електрична отпорност105,4 nΩ·m (при 20 °C)
Магнетно подредувањепарамагнетно[2]
Модул на растегливост121 GPa
Модул на смолкнување44 GPa
Модул на збивливост180 GPa
Поасонов сооднос0,39
Мосова тврдост4,75
Викерсова тврдост400–600 MPa
Бринелова тврдост320–610 MPa
CAS-број7440-05-3
Историја
Наречен поСпоред астероидот Палада, кој е именуван по Палада Атена
Откриен и првпат издвоенВилијам Хајд Воластон (1803)
Најстабилни изотопи
Главна статија: Изотопи на паладиумот
изо ПЗ полураспад РР РЕ (MeV) РП
100Pd веш 3,63d ε 100Rh
γ 0,084, 0,074,
0,126
102Pd 1,02% (β+β+) 1,1720 102Ru
103Pd веш 16,991d ε 103Rh
104Pd 11,14% (СФ) <18,969
105Pd 22,33% (СФ) <18,247
106Pd 27,33% (СФ) <16,806
107Pd траги 6,5×106 y β 0,033 107Ag
108Pd 26,46% (СФ) <16,102
110Pd 11,72% >6×1017y ββ 1,9997 110Cd
Режимите на распад во загради се предвидени, но сè уште не се забележани
| наводи | Википодатоци

Паладиум(Pd, лат. palladium) е хемиски елемент со симбол Pd атомски број 46 од VIIIB група. Тој е редок метал , со сребреникаво бела боја. Бил откриен во 1803 година од страна на Вилијам Хјуд Волстон во Лондон. Тој го именувал металот според астеоридот Палада. Металите: Паладиум, Платина, Родиум, Рутениум, Иридиум и Осмиум формират група елементи која е наречена платинова група метали. Тие имаат слични хемиски својства. Паладиумот има најниска точка на топење од групата.

Повеќе од половина од достапната количина на паладиумот во светот (и неговиот конгенист платина) се користи за катализатори, кој претвораат до 90% од штетните гасови во издувните системи на автомобилите во помалку штетни супстанци (од штетните: јаглеводороди (hydrocarbons), јаглерод моноксид, азот диоксид; во помалку штетните спагаат: азот, јаглерод диоксид и водена пареа). Паладиумот, исто така, се користи во електроника, стоматологија, медицина, прочистување на водород (во производство), применета хемија, третирање на подземни води и накит. Паладиумот е клучна компонента во горивните ќелии, во кои се одвива реакција помеѓу водород и кислород за да се добие струја, топлина и вода.

Рудните резерви на платинум и други метали од платиновата група се ретки. Најголемите резерви можат да се најдат во норитскиот појас од комплексот Бушвелд Игнеус (Igneous Complex) распространет во Трансваловиот басен (Transvaal Basin) во Јужно Афричка Република; комплексот Стилвотер (Stillwater Complex) во Монтана, САД; Базенот Садбери (Sudbury Basin) и округот Тандер Беј (Thunder Bay District) во Онтарио, Канада; и комплексот Норилск во Русија. Паладиумот, исто така, може да се добие со рециклирање на искористени катализатори. Поради широката примена и ограничените резерви има голем интерес за инвестирање.

Каратеристики[уреди | уреди извор]

Паладиумот припага на десетата група на периодниот систем. Конфигурацијата во последните електонски орбитали е во соогласност со хундово правило. Електроните од Ѕ(С) орбиталата се придрижуваат до D(Д) пополнувајки ја, бидејки имаат помала енергија.

Z Елемент Број на електрони/слоеви
28 никел 2, 8, 16, 2 (или 2, 8, 17, 1)
46 паладиум 2, 8, 18, 18
78 платина 2, 8, 18, 32, 17, 1
110 дармштатиум 2, 8, 18, 32, 32, 16, 2 (предвидено)

Паладиумот е мек сребрено бел метал кој наликува на платина. Од платиновата група на метали паладиумот има најмала густина и најниска точка на топење. При жарење е мек и еластичен(дуктилен) а при ладење му се зголемува неговата цврстина и јачина. Паладиумот се раствора полека во концентрирана азотна киселина, во концентрирана сулфурна киселина и во во хлороводородна киселина. Лесно се раствара на собна температура во царска вода (aqua regia).

Паладиумот не реагира со кислород на стандардна температура (кога ке се изложи на воздух, не потемнува и не го губи сјајот). Кога паладиум ќе се загрее на тепература од 800 °C ќе се создаде слој од паладиум(II) оксид(PdO). Доколку е изложен на влажен воздух кој содржи сулфур може делумно да го изгуби сјајот(кородира).[3] Кога тенок слој од паладиум ќе се бомбардира со алфа честички, на ниска температура ќе покаже суперспроводливи особини, при Tc=3.2 K.[4]

Изотопи[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Изотопи на паладиумот.

Во природата може да се најдат седум изотопи од паладиум, од кој шест се стабилни изотопи. Најстабилните радиоизотопи (радиоактивни изотопи) се: 107Pd со период на полу распад од 6.5 милиони години (застапен во природата), 103Pd со период на полу распад од 17 денови и 100Pd со период на полу распад од 3.63 денови. Релативна атомска маса на други осумнаесет изотопи се движи помеѓу 90.94948(64) u (91Pd) to 122.93426(64) u (123Pd).[5] Периодот на полу распад на овие изотопи е помал од триесет минути. Исклучок се: 101Pd (период на полу распад: 8.47 часа), 109Pd (период на полу распад: 13.7 часа), и 112Pd (период на полу распад: 21 часа).[6]

За изотопи со помала атомска маса од најзастапениот стабилен изотоп,106Pd, радиоактивното распагање се одвива преку електронски зафат(β+ распад) при што како продукт на ова распаѓање се добива родиум. За изотопи со поголема атомска маса од 106Pd, при бета(β- распад) радиоактиво распаѓање се добива сребро.[6] Радиогеничното 107Ag ,што се добива преку радиоактивно распаѓање на 107Pd, било откриено во 1978 [7]во метеоритот Санта Клара Santa Clara[8] од 1976. Научниците претпоставуваат дека формирањето на малите планети со железно јадро се случило 10 милиони години по нуклеосинтезата.107Pd

Корелацијата на 107Pd наспроти Ag забележани во телата во Сончевиот систем, кои се истопиле во периодот на создавањето на системот, мора да го оддаваат присуството на нуклеиди со краток живот при самото создавање на сончевиот систем .[9]

Соединенија[уреди | уреди извор]

Паладиумот во соединенијата најчесто се наоѓа во 0 и +2 оксидациска состојба, но може да се најде и во други оксидациски состојби. Соединенијата на паладиум се многу слични со оние на платината.

Alpha-palladium(II)-chloride-xtal-3D-balls.png
Pd6Cl12-from-xtal-1996-CM-3D-ellipsoids.png
Структура на α-PdCl2
Структура на β-PdCl2

Паладиум (II)[уреди | уреди извор]

Паладиум(II) хлорид (PdCl2) е главен почетен материјал за други спединенија на паладиум. Тој се добива при реакција на паладиум и хлор. Се користи на хетерогени паладиумски катализатори како што се паладиум на бариум(II) сулфат паладиум на јаглерод и паладиум(II) хлорид на јаглерод.[10] Раствори од PdCl2 во азотна киселина реагираат со оцетна киселина по што се добива паладиум(II) ацетат. PdCl2 реагира со лиганди(L) и гради квадратно планарни комплексни соединенија од типот PdCl2L2. Еден пример за вакво соединение е дериватот на бензонитрил PdX2(PhCN)2.[11][12]

PdCl2 + 2 L → PdCl2L2 (L = PhCN, PPh3, NH3, ит.н.)

Комплексното соединение бис(трифенилфосфин)паладиум(II) дихлорид е корисен катализатор.[13]

Пладиум (0)[уреди | уреди извор]

Паладиумот формира повеке нулаваленти комплексни соединенија со формули PdL4, PdL3 и PdL2. На пример, редукција на смесата од PdCl2(PPh3)2 и PPh3 дава тетракис(трифенилфосфин)паладиум(0):[14]

2 PdCl2(PPh3)2 + 4 PPh3 + 5 N2H4 → 2 Pd(PPh3)4 + N2 + 4 N2H5+Cl

Друго важно паладиум(0) комплексно соединение е трис(дибензилидинацетон)дипаладиум(0) (Pd2(dba)3), кое што се добива со редукција на натриум тетрахлоро паладат во присуство на дибензилидинацетон.[15]

Паладиум(0) како и пакадиум (II), се користат како катализатори во реакции на спојување(coupling reactions) за што Richard F. Heck, Ei-ichi Negishi, и Akira Suzuki добиле Нобелова награда во 2010. таквите реакции имаат широка примена за добивање на хемикалии со голема чистота. Паладиум(II) ацетат, тетракис(трифенилфосфин)паладиум(0) (Pd(PPh3)4) и трис(дибензилидинацетон)дипаладиум(0) (Pd2(dba)3) се користат како катализатори или преткатализатри.[16]

Други оксидациски состојби[уреди | уреди извор]

Иако паладиум(IV) соединенијата се релативно ретки, еден пример за такво соидинение е натриум хексахлоро паладат(IV), Na2[PdCl6]. познати се и неколку соединенија на паладиум(III).[17] Паладиум(VI) бил откриен во 2002,[18][19] но подоцна ова открие било отфлено.[20][21] Постојат комплексни соединенија на паладиум со различна валентност, на пример, Pd4(CO)4(OAc)4Pd(acac)2 формира бесконечана паладиумска низа со алтернативно мегусебно поврзани Pd4(CO)4(OAc)4 и Pd(acac)2 единици .[22]

Историја[уреди | уреди извор]

Вилијам Хјуд Волстон првпат го забележал неговото откритие на нов благороден метал во неговиот лабаратриски бележник во јули 1802. Металот го именувал паладиум во август. Во април 1803 Волстон прочистил одредена количина од металот и го понудил во мала продавница во Сохо. Ричард Ченевикс тврдел дека паладиумот е всушност легура на платина и жива. Како реакција на оваа остра критика, Волстон анонимно понудил награда од 20 долари за 20 зрна синтетичка легура од паладиум.[23] Ченевикс ги објавил своите истражувања на паладиум во 1803 година, за кој(што) бил награден со Коплиев медал. Волстон ги објавил своето откритие на родиум во 1804 и објавил дел од истражувањата на паладиум.[24][25] Во публикација од 1805, го објави своето откритие на јавноста.[23][26]

It was named by Wollaston in 1802 after the asteroid 2 Pallas, which had been discovered two months earlier.[27] Wollaston found palladium in crude platinum ore from South America by dissolving the ore in aqua regia, neutralizing the solution with натриум хидроксид sodium hydroxide, and precipitating platinum as амониум хлороплатинат ammonium chloroplatinate with амониум хлорид ammonium chloride. He added жива(II) цијанид mercuric cyanide to form the compound паладиум(II) цијанид palladium(II) cyanide, which was heated to extract palladium metal.[24]

Во минатото паладиум хлоридот бил препичуван како третман за туберкулоза, со доза од 0.065 g на ден(одприлика еден милиграм за секој килограм телесна тежина). Овој тетман имал многу несакани последици и затоа бил заменет со поефикасни лиекови.[28]

Главнината од паладиумот се користи за изработка катализатори во автомобилската индустрија. [29] Непосредно пред 2000 година, извозот на паладиум од страна на Русија повеќекратно бил попречен и не бил навремен. Поради политички причини, извозната квота не била испорачана на време.[30] Како резултат на ова се јавила паника на пазарот која предизвикала цената на паладиумот да достигне $1340 (долари) за тројна унца (дотогаш највисока цена по тројна унца). [31] Во тој период автомобилаката компанија Форд (Ford Motor Company), стравувајки дека непостојаниот дотур на паладиум ќе го наруши произвотството, натрупува залихи. поради падот на цените во 2001, Форд има изгубено една милијарда долари.[32]

World demand for palladium increased from 100 tons in 1990 to nearly 300 tons in 2000. The global production of palladium from mines was 222 tonnes in 2006 according to the United States Geological Survey.[33] Many were concerned about a steady supply of palladium in the wake of Russia's military maneuvers in Ukraine, partly as sanctions could hamper Russian palladium exports; any restrictions on Russian palladium exports would exacerbate what is already expected to be a large palladium deficit in 2014.[34] Those concerns pushed palladium prices to their highest level since 2001.[35] In September 2014 they soared above the $900 per ounce mark. In 2016 however palladium cost around $614 per ounce as Russia managed to maintain stable supplies.[36] In January 2019 palladium futures climbed past $1,344 per ounce for the first time on record, mainly due to the strong demand from the automotive industry.[37]

Присуство[уреди | уреди извор]

Palladium output in 2005

Севкупниот ископ од сите рудници достигнал до 208,000 килограми во 2016, каде Русија ископуваше најмногу со 82,000 килограми, пропратена од јужна африка и САД.[38] Руската компанија Норлиск Никел глобално произведува најголема количина паладиум со 39% .[39]

Паладиумот може да се најде како слободен метал во легура со злато и други метали од платиновата група in placer deposits на планината Урал, Австралија, Етиопија и во Северна и Јужна Америка.За произвотство на паладиум , овие резерви немаат големо значење. Најважните комерцијални извори се резервите на никeл и бакар кој се наоѓаат во басенот Садбери, Онтарио и Норлиск-Талнах во Сибир.Други поголеми депозити се среќаваат во Меренскиот гребен како и платиновата група метали во комплексот Бушвелд Игнеус во Јужна африка. Комплексот Стилвотер Игнеус во Монтана и рудната зона Роди во комплексот Лак де зиљ (Lac des Îles igneous complex) во Онтарио се остнатите два извори на паладиум во Канада и САД.[33][40] Паладиумот се среќава во ретките минерали коперит[41] и поларит.[42] Познати се и многу други паладиумови минерали, но тие се многу ретки.[43]Паладиумот се создава во реактори за нуклеарна фисија и може да се оддвои(екстрахира) од искористено нуклеарно гориво, но не се користи ово ј извор на паладиум. Ниедна од постоечките постројки нема опрема која е соодветна за оддвојуванје на паладиумот од радиоактивниот отпад.[44]

Примена[уреди | уреди извор]

The Soviet 25-rouble commemorative palladium coin is a rare example of the monetary usage of palladium.Комеморативната советскатата монета од 25 рубљи е редок случај на користење на паладиум во монети.

Денес памадиумот најмногу се користи во катализатори.[45]. Тој се користи и во накит, стоматологија,[45][46] во изработка на часовници, лентички за проверка на шеќер, авионски свекички (свеќици) и електрични контакти.[47] Паладиумот исто така се користи во професионални флејти (концертни или класични).[48] Паладиумот како пазарна стока има меѓународен ИСО (ISO) код XPD и 964. Паладиум еден од четирите метали кој има таков код, останатите се злато сребро и платина.[49] Бидејки абсорбира водород, паладиумот е клучен елемент во контроверзните експериментите со ладна фузија кој започнале во 1989.

Катализа[уреди | уреди извор]

Паладиумот кога е иситнет, како кај црн паладиум (смеса од паладиум и јаглерод), станува повекенаменски катализатор кој што хетерогено ги забрзува каталитичките процеси како што се хидрогенизација, дехидрогенизација, крекинг на нафта.

Основната состојка на катализаторот Линдрал е паладиумот, таканаречен линдрален паладиум.[50] Соединенија што содржат паладиум ги олеснуваат реакциите со ковалентна (јаглерод-јаглерод) врска. На пример:

  • Хек реакција
  • Сузуки реакција
  • Цуји-Трост реакција
  • Векеров процес
  • Негиши реакција
  • Стил реакција
  • Соногашира реакција

(Види во palladium compounds и palladium-catalyzed coupling reactions.)

Дисперзиран во спроводни материјали, паладиумот е одличен електрокатализатор кај оксидација на примарни алкохоли во алкална средина.[51] Паладиумот е исто така повеќе наменски метал за хомогена калализа, во комбинација со широк спектар на лиганди за високо селективни хемиски трансформации.

Каталитичките органски реакции со паладиум беа признаени за нобелова награда по хемија во 2010 година. Во 2008 година студиите покажаа дека паладиумот е ефикасен катализатор во јаглеродо флуоридни врски.[52]

Паладиумот како катализатор најмногу се користиво органската хемија и во индустријата. Неговата употреба расте како алатка за синтетичка биологија, во 2017 година во живо било демонстрирано третирање на болест кај цицачи со ппомош на каталитичка активност од наночестички на паладиум.

Catalytic cycle for Kumada cross coupling reaction, which is widely used in the synthesis of fine chemicals.

[53]

Електроника[уреди | уреди извор]

Втората најчеста примена на паладиумот е во електониката, во произвотство на повеќеслојни керамички контензатори. Паладиумот (и легура на паладиум и сребро) во овие контензатори се користи во електодите.[45] Паладиумот (понекогаш во легура со никел) се користи за обложување на компоненти и конектори во електроника ви во материјалите за лемење.[54][55] Според податоците на Џонсон Мети во 2006 година, во електорнската индустрија се употрепиле 33.2 тони паладиум.[56]

Технологија[уреди | уреди извор]

Водородот лесно дифузира низ загреан паладиум[27] ,мембрански реактори со паладиумови мембрани се користат во произвотство на водород со голема честота.[57] Паладиум се користи во паладиум-водородни електроди во електро-хемиски проучувања. Паладиум (II) хлорид лесно катализира гасовид јаглерод моноксид и се користи во детектори на јаглерод моноксид.[58]


Складирање на водород[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Паладиум Хидрат(Palladium hydride).


Паладиумот лесно абсорбира водород на собна температура, создаавјки паладуим хидрид PdHx ,каде x е помала од 1.[59] Иако ова својство е присутно кај многу преодни метали,паладиумот има единствен висок апсорпционен капацитет, и не ја губи својата ковливост се додека x не се приближи до 1[60] Ова својство се рагледувало за да се дизајнира ефикасен, евтин, и безбеден начин за скалдирање водородно гориво, но паладиумот е премноги скап за оваа намена.[61] содржината на водородот во паладиумот може да се поврзе со магнетната супсцетибилност, која опага со порастот на водорот и се изедначува на нула за PdH0.62. Во кој било друг повисок однос, растворот станува дијамагнетичен.[62]

Стоматологија[уреди | уреди извор]

Паладиумот во мали количини(околу 0.5%) се користи во некој легури од кој се прават амалгамски пломби. Тој помага да се намали корозијата и да го зболеми металниот сјај на конечниот продукт.[63]

Накит[уреди | уреди извор]

Паладиумот се користи како скапоцен метал во накит од 1939, како алтернатива на платина во легурата „бело злато“, каде поради природната бела боја на паладиумот, тој немора да се обложува со родиум. Платинумот има многу помла густина од платина. Слично на златото, паладиумот може да се обработи во форма на лист кои може да има дебелина од 100 nm. [27] За разлика од платината паладиумот може да ја изгуби бојата на теператури поголеми од 400 °C,[64] и е релативно крута.

Пред 2004, паладиумот во накит главно се употребувал во произвотство на бело злато. Паладиумот е еден од трите најпопуларни метали кој се користат како легура во бело злато(се користат и никел и сребро).[45] Легурата од паладиум и злато е посакпа од легура на никел и злато, но понекогаш (Pd) може да предизвика алергиски реакции(но може да се појават алергиски реакции и со никел).[65]За време на Втората Светска Војна паладиумот бил стратешки ресурс. Затоа, дел од накитот во тој период е направен од паладиум. Во минатото се избегнувало користење на паладиум во накит бидејки бил тежок за леење. Кога овој проблем бил надминаат тој се почнала дасе користи во накит, делумно поради зголемувањето на цената на платина во исто време со падот на цената на паладиум.[66]

На почетокот на 2004, заради наглиот раст на цените на злато и платина, Кина почна да произведува големи количества на накит од паладиум, користејки 37 тони во 2005. Со промената на релативните цени падна и побарувачката на паладиум на падна на 17.4 тони во 2009.[67][68] Поради зголемената побарувачката на паладиум како катализатор цената пораснала за одприлика 50% од таа на платина во јануари 2019.[69] Во јануари 2010, биле воведени жигови (hallmark, потврда на состав кај благородни метали) од страна на „канцелариите за проценка“(assay offices) во Обидинетото Кралство. Од тогаш жиговите се неопходни за целиот накит кој се рекламира како чист паладиум или негова легура. Тој може да има цисто тоа од 500, 950 или 999 делови паладиом од 1000 дела легура.

Перцата кои направени од злато понекогаш се обожуваат со паладиум кога се бара ребреникав изглед(наместо злател). Шифер (Sheaffer) го користи паладиумот како облога со децении, за акцент на златната боја или целосно обложување на златото.

Фотографија[уреди | уреди извор]

Со користење на платина и платинови соли може да се принтаат фотографии во црно-бело. често користен во комбинација со платина, паладиммот е алтернатива на сребро.[70]

Токсичност[уреди | уреди извор]

Паладиум
Штетност
GHS-пиктограми Извичникот е ознака припадник на светски хармонизираниот систем за класификација и ознака на хемикалии
GHS-сигнален збор Предупредување
H317
P261, P273, P280, P302+352, P321, P333+313, P363, P501[71]
NFPA 704
NFPA 704.svg
0
0
0
 
Освен каде што е поинаку назначено, податоците се однесуваат за материјалите во нивната стандардна состојба (при 25 ° C, 100 kPa)
Наводи

Паладиумот е метал со ниска токсичност. Човечкото тело тешко го апсорбира кога ќе се внесе во телото. Паладиумовите сили убиваат некои растениа како што е водениот зумбул, но погелемиот број на растенија се отпорни иако тестовите покажуваат дека нивото повисоко од 0,0003%, има влијание на растот на билката. Високите дози на паладиум можно е да се отровни, тетирањата на глодачи наведуваат на помислата дека е карциноген, сепак не постојат цврсти докази дека елеметот е штетен по здравјето на луѓето.[72]

Предупредување[уреди | уреди извор]

Паладиумот ,како и други метали од паладиумовата група, е прилично инертен. Постојат случаи на алергиски контактен дерматитис, но не се достапни доволно информации за неговите ефекти. Се покажало дека лугето кој имаат алергиска реакција од паладиум исто така реагираат со никел. За тие луге се препорачува да избегнуваат забни пломби кои содржат паладиум.[29][73][74][75][76]

Мала количина на паладиум се испусшта од автомобили кој имаат катализатори. Се испушта помеѓу 4 и 108 ng/km од автомобилите, а вкупниот внес преку храна е проценува дека е помал од 2 µg по човек на ден. Паладиумот може да се внесе(конзумира) од стоматолошки пломби, од кои се проценува дека се внесува помалку од 15 µg по човек на ден. Луѓе кој работат со паладиум или негови соединенија можно е да имаат многу поголем внес. За растворливи соединенија како на пример паладиум хлорид, 99% се отстранува од телото во рамките на 3 дена.[29]

Кај глувци средната смртоносна доза(median lethal dose)(LD50) за растворливи соединенија на паладиум е 200 mg/kg за орална конзумација и 5 mg/kg доколку се прими преку вена.[29]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  2. Lide, D. R., уред (2005). „Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds“. CRC Handbook of Chemistry and Physics (86th издание). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5. http://web.archive.org/web/20110303222309/http://www-d0.fnal.gov/hardware/cal/lvps_info/engineering/elementmagn.pdf. 
  3. Craig, Bruce D.; Anderson, David S. (1995). „Atmospheric Environment“. Handbook of corrosion data. ASM International. стр. 126. ISBN 978-0-87170-518-1. https://books.google.com/books?id=KXwgAZJBWb0C&pg=RA1-PT126. 
  4. B. Strizker, Phys. Rev. Lett., 42, 1769 (1979).
  5. „Atomic Weights and Isotopic Compositions for Palladium (NIST)“. конс. 12 November 2009. 
  6. 6,0 6,1 Georges, Audi; Bersillon, O.; Blachot, J.; Wapstra, A. H. (2003 г). The NUBASE Evaluation of Nuclear and Decay Properties. „Nuclear Physics A“ том  729: 3–128. doi:10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001. Bibcode2003NuPhA.729....3A. http://hal.in2p3.fr/in2p3-00014184. 
  7. Kelly, W. R.; Gounelle, G. J.; Hutchison, R. (1978 г). Evidence for the existence of 107Pd in the early solar system. „Geophysical Research Letters“ том  359 (1787): 1079–1082. doi:10.1098/rsta.2001.0893. Bibcode2001RSPTA.359.1991R. 
  8. „Mexico's Meteorites“ (PDF). mexicogemstones.com. Архивирано од изворникот (PDF) на 2006-05-06. 
  9. Chen, J. H.; Wasserburg, G. J. (1990 г). The isotopic composition of Ag in meteorites and the presence of 107Pd in protoplanets. „Geochimica et Cosmochimica Acta“ том  54 (6): 1729–1743. doi:10.1016/0016-7037(90)90404-9. Bibcode1990GeCoA..54.1729C. 
  10. Шаблон:OrgSynth
  11. Anderson, Gordon K.; Lin, Minren; Sen, Ayusman; Gretz, Efi (1990 г). Bis(Benzonitrile)Dichloro Complexes of Palladium and Platinum. „Inorganic Syntheses“. Inorganic Syntheses том  28: 60–63. doi:10.1002/9780470132593.ch13. ISBN 978-0-470-13259-3. 
  12. Zalevskaya, O. A; Vorob'eva, E. G; Dvornikova, I. A; Kuchin, A. V. Palladium complexes based on optically active terpene derivatives of ethylenediamine. „Russian Journal of Coordination Chemistry“ том  34 (11): 855–857. doi:10.1134/S1070328408110110. 
  13. Шаблон:OrgSynth
  14. Coulson, D. R.; Satek, L. C.; Grim, S. O. (1972 г). 23. Tetrakis(triphenylphosphine)palladium(0). „Inorg. Synth.“. Inorganic Syntheses том  13: 121–124. doi:10.1002/9780470132449.ch23. ISBN 978-0-470-13244-9. 
  15. Takahashi, Y; Ito, Ts; Sakai, S; Ishii, Y. A novel palladium(0) complex; bis(dibenzylideneacetone)palladium(0). „Journal of the Chemical Society D: Chemical Communications“ (17): 1065. doi:10.1039/C29700001065. 
  16. Crabtree, Robert H. (2009). „Application to Organic Synthesis“. The Organometallic Chemistry of the Transition Metals. John Wiley and Sons. стр. 392. ISBN 978-0-470-25762-3. https://books.google.com/?id=WLb962AKlSEC&pg=PA392. 
  17. Powers, David C; Ritter, Tobias (2011). „Palladium(III) in Synthesis and Catalysis“. Higher Oxidation State Organopalladium and Platinum Chemistry. Topics in Organometallic Chemistry. 35. стр. 129–156. doi:10.1007/978-3-642-17429-2_6. ISBN 978-3-642-17428-5. 
  18. Chen, W; Shimada, S; Tanaka, M. Synthesis and Structure of Formally Hexavalent Palladium Complexes. „Science“ том  295 (5553): 308–310. doi:10.1126/science.1067027. PMID 11786638. 
  19. Crabtree, R. H. CHEMISTRY: A New Oxidation State for Pd?. „Science“ том  295 (5553): 288–289. doi:10.1126/science.1067921. PMID 11786632. 
  20. Aullón, G; Lledós, A; Alvarez, S. Hexakis(silyl)palladium(VI) or palladium(II with eta2-disilane ligands?. „Angewandte Chemie (International Ed. In English)“ том  41 (11): 1956–9. PMID 19750645. 
  21. Sherer, E. C; Kinsinger, C. R; Kormos, B. L; Thompson, J. D; Cramer, C. J. Electronic structure and bonding in hexacoordinate silyl-palladium complexes. „Angewandte Chemie (International Ed. In English)“ том  41 (11): 1953–6. PMID 19750644. 
  22. Yin, Xi; Warren, Steven A; Pan, Yung-Tin; Tsao, Kai-Chieh; Gray, Danielle L; Bertke, Jeffery; Yang, Hong. A Motif for Infinite Metal Atom Wires. „Angewandte Chemie International Edition“ том  53 (51): 14087–14091. doi:10.1002/anie.201408461. PMID 25319757. 
  23. 23,0 23,1 Usselman, Melvyn (1978 г). The Wollaston/Chenevix controversy over the elemental nature of palladium: A curious episode in the history of chemistry. „Annals of Science“ том  35 (6): 551–579. doi:10.1080/00033797800200431. 
  24. 24,0 24,1 Griffith, W. P. (2003 г). Rhodium and Palladium – Events Surrounding Its Discovery. „Platinum Metals Review“ том  47 (4): 175–183. http://www.platinummetalsreview.com/dynamic/article/view/47-4-175-183. 
  25. Wollaston, W. H. (1804 г). On a New Metal, Found in Crude Platina. „Philosophical Transactions of the Royal Society of London“ том  94: 419–430. doi:10.1098/rstl.1804.0019. https://books.google.com/books?id=7AZGAAAAMAAJ&pg=PA419. 
  26. Wollaston, W. H. (1805 г). On the Discovery of Palladium; With Observations on Other Substances Found with Platina. „Philosophical Transactions of the Royal Society of London“ том  95: 316–330. doi:10.1098/rstl.1805.0024. 
  27. 27,0 27,1 27,2 Hammond, C. R. (2004). „The Elements“. Handbook of Chemistry and Physics (81st издание). CRC press. ISBN 978-0-8493-0485-9. 
  28. Garrett, Christine E.; Prasad, Kapa (2004 г). The Art of Meeting Palladium Specifications in Active Pharmaceutical Ingredients Produced by Pd-Catalyzed Reactions. „Advanced Synthesis & Catalysis“ том  346 (8): 889–900. doi:10.1002/adsc.200404071. 
  29. 29,0 29,1 29,2 29,3 Kielhorn, Janet; Melber, Christine; Keller, Detlef; Mangelsdorf, Inge (2002 г). Palladium – A review of exposure and effects to human health. „International Journal of Hygiene and Environmental Health“ том  205 (6): 417–32. doi:10.1078/1438-4639-00180. PMID 12455264. 
  30. Williamson, Alan. „Russian PGM Stocks“ (PDF). The LBMA Precious Metals Conference 2003. The London Bullion Market Association. конс. 2 October 2010. 
  31. „Historical Palladium Prices and Price Chart“. InvestmentMine. конс. 2015-01-27. 
  32. „Ford fears first loss in a decade“. BBC News. 16 January 2002. конс. 19 September 2008. 
  33. 33,0 33,1 „Platinum-Group Metals“ (PDF). Mineral Commodity Summaries. United States Geological Survey. January 2007. 
  34. Nat Rudarakanchana. „Palladium Fund Launches In South Africa, As Russian Supply Fears Warm Prices“, International Business Times, 27 март 2014.
  35. Rosenfeld, Everett. „The other commodity that's leaping on Ukraine war“, „CNBC“, 20 август 2014.
  36. Palladium Rally Is About More Than Just Autos“, „Bloomberg.com“, 30 август 2017. (на en)
  37. „Don’t Expect Palladium Prices To Plunge | OilPrice.com“. OilPrice.com. конс. 2018-01-29. 
  38. „USGS Minerals Information: Mineral Commodity Summaries“. minerals.usgs.gov. конс. 2018-01-29. 
  39. „«Norilsk Nickel» Group announces preliminary consolidated production results for 4 th quarter and full 2016, and production outl“. Nornickel (en-US). конс. 2018-01-29. 
  40. „Platinum-Group Metals“ (PDF). Mineral Yearbook 2007. United States Geological Survey. January 2007. 
  41. Verryn, Sabine M. C.; Merkle, Roland K. W. (1994 г). Compositional variation of cooperite, braggite, and vysotskite from the Bushveld Complex. „Mineralogical Magazine“ том  58 (2): 223–234. doi:10.1180/minmag.1994.058.391.05. Bibcode1994MinM...58..223V. 
  42. Genkin, A. D.; Evstigneeva, T. L. (1986 г). Associations of platinum- group minerals of the Norilsk copper-nickel sulfide ores. „Economic Geology“ том  8l (5): 1203–1212. doi:10.2113/gsecongeo.81.5.1203. 
  43. http://www.mindat.org
  44. Kolarik, Zdenek; Renard, Edouard V. (2003 г). Recovery of Value Fission Platinoids from Spent Nuclear Fuel. Part I PART I: General Considerations and Basic Chemistry. „Platinum Metals Review“ том  47 (2): 74–87. http://www.platinummetalsreview.com/pdf/pmr-v47-i2-074-087.pdf. 
  45. 45,0 45,1 45,2 45,3 „Palladium“. United Nations Conference on Trade and Development. Архивирано од изворникот на 6 December 2006. конс. 5 February 2007. 
  46. Rushforth, Roy (2004 г). Palladium in Restorative Dentistry: Superior Physical Properties make Palladium an Ideal Dental Metal. „Platinum Metals Review“ том  48 (1). http://www.platinummetalsreview.com/article/48/1/30-31/. 
  47. Hesse, Rayner W. (2007). „palladium“. Jewelry-making through history: an encyclopedia. Greenwood Publishing Group. стр. 146. ISBN 978-0-313-33507-5. https://books.google.com/?id=DIWEi5Hg93gC&pg=PA146. 
  48. Toff, Nancy (1996). The flute book: a complete guide for students and performers. Oxford University Press. стр. 20. ISBN 978-0-19-510502-5. https://books.google.com/?id=pCSanDD4CtsC&pg=PA20. 
  49. Weithers, Timothy Martin (2006). „Precious Metals“. Foreign exchange: a practical guide to the FX markets. стр. 34. ISBN 978-0-471-73203-7. https://books.google.com/books?id=2neeMTPKtEMC&pg=PA34. 
  50. Brown, William Henry; Foote, Christopher S; Iverson, Brent L (2009). „Catalytic reduction“. Organic chemistry. Cengage Learning. стр. 270. ISBN 978-0-495-38857-9. https://books.google.com/books?id=mTHQB7MkUFsC&pg=PA270. 
  51. Tsuji, Jiro (2004). Palladium reagents and catalysts: new perspectives for the 21st century. John Wiley and Sons. стр. 90. ISBN 978-0-470-85032-9. https://books.google.com/?id=RDT0OUdlj0MC&pg=PA90. 
  52. Drahl, Carmen (2008 г). Palladium's Hidden Talent. „Chemical & Engineering News“ том  86 (35): 53–56. doi:10.1021/cen-v086n035.p053. 
  53. Miller, Miles A; Askevold, Bjorn; Mikula, Hannes; Kohler, Rainer H; Pirovich, David; Weissleder, Ralph. Nano-palladium is a cellular catalyst for in vivo chemistry. „Nature Communications“ том  8: 15906. doi:10.1038/ncomms15906. PMID 28699627. 
  54. Mroczkowski, Robert S. (1998). Electronic connector handbook: theory and applications. McGraw-Hill Professional. стр. 3–. ISBN 978-0-07-041401-3. https://books.google.com/books?id=XGkw8YR-uXsC&pg=SA3-PA30. 
  55. Harper, Charles A. (1997). Passive electronic component handbook. McGraw-Hill Professional. стр. 580–. ISBN 978-0-07-026698-8. https://books.google.com/books?id=OtlKBAcFBQAC&pg=PA580. 
  56. Jollie, David (2007). „Platinum 2007“ (PDF). Johnson Matthey. Архивирано од изворникот (PDF) на 2008-02-16. 
  57. Shu, J.; Grandjean, B. P. A.; Neste, A. Van; Kaliaguine, S. (1991 г). Catalytic palladium-based membrane reactors: A review. „The Canadian Journal of Chemical Engineering“ том  69 (5): 1036. doi:10.1002/cjce.5450690503. 
  58. Allen, T. H.; Root, W. S. (1955 г). An improved palladium chloride method for the determination of carbon monoxide in blood. „The Journal of Biological Chemistry“ том  216 (1): 319–323. PMID 13252031. http://www.jbc.org/content/216/1/319.short. 
  59. Manchester, F. D.; San-Martin, A.; Pitre, J. M. (1994 г). The H-Pd (hydrogen-palladium) System. „Journal of Phase Equilibria“ том  15: 62–83. doi:10.1007/BF02667685. 
  60. Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1997). Chemistry of the Elements (2nd издание). Butterworth-Heinemann. стр. 1150–151. ISBN 0080379419. 
  61. Grochala, Wojciech; Edwards, Peter P.. Thermal Decomposition of the Non-Interstitial Hydrides for the Storage and Production of Hydrogen. „Chemical Reviews“ том  104 (3): 1283–316. doi:10.1021/cr030691s. PMID 15008624. 
  62. Mott, N. F. and Jones, H. (1958) The Theory of Properties of metals and alloys. Oxford University Press. . p. 200
  63. Colon, Pierre; Pradelle-Plasse, Nelly; Galland, Jacques. Evaluation of the long-term corrosion behavior of dental amalgams: influence of palladium addition and particle morphology. „Dental Materials“ том  19 (3): 232–9. doi:10.1016/S0109-5641(02)00035-0. PMID 12628436. 
  64. Gupta, Dinesh C.; Langer, Paul H.; ASTM Committee F-1 on Electronics (1987). Emerging semiconductor technology: a symposium. ASTM International. стр. 273–. ISBN 978-0-8031-0459-4. https://books.google.com/books?id=u-a9LvarW-8C&pg=PA273. 
  65. Hindsen, M.; Spiren, A.; Bruze, M.. Cross-reactivity between nickel and palladium demonstrated by systemic administration of nickel. „Contact Dermatitis“ том  53 (1): 2–8. doi:10.1111/j.0105-1873.2005.00577.x. PMID 15982224. 
  66. Holmes, E.. „Palladium, Platinum's Cheaper Sister, Makes a Bid for Love“, Wall Street Journal (Eastern edition), 13 февруари 2007, стр. B.1.
  67. „Platinum-Group Metals“ (PDF). Mineral Yearbook 2009. United States Geological Survey. January 2007. 
  68. „Platinum-Group Metals“ (PDF). Mineral Yearbook 2006. United States Geological Survey. January 2007. 
  69. „Johnson Matthey Base Prices“. 2019. конс. 7 January 2019. 
  70. Ware, Mike (2005 г). Book Review of : Photography in Platinum and Palladium. „Platinum Metals Review“ том  49 (4): 190–195. doi:10.1595/147106705X70291. 
  71. https://www.sigmaaldrich.com/MSDS/MSDS/DisplayMSDSPage.do?country=US&language=en&productNumber=373192&brand=ALDRICH&PageToGoToURL=https%3A%2F%2Fwww.sigmaaldrich.com%2Fcatalog%2Fproduct%2Faldrich%2F373192%3Flang%3Den
  72. Emsley, John (2011). Nature's Building Blocks: An A-Z Guide to the Elements. Oxford University Press. стр. 384, 387. ISBN 978-0-19-960563-7. 
  73. Zereini, Fathi; Alt, Friedrich (2006). „Health Risk Potential of Palladium“. Palladium emissions in the environment: analytical methods, environmental assessment and health effects. Springer Science & Business. стр. 549–563. ISBN 978-3-540-29219-7. https://books.google.com/?id=OnNZqylS_Z8C&pg=PA549. 
  74. Wataha, J. C.; Hanks, C. T. (1996 г). Biological effects of palladium and risk of using palladium in dental casting alloys. „Journal of Oral Rehabilitation“ том  23 (5): 309–20. doi:10.1111/j.1365-2842.1996.tb00858.x. PMID 8736443. 
  75. Aberer, Werner; Holub, Henriette; Strohal, Robert; Slavicek, Rudolf (1993 г). Palladium in dental alloys – the dermatologists' responsibility to warn?. „Contact Dermatitis“ том  28 (3): 163–5. doi:10.1111/j.1600-0536.1993.tb03379.x. PMID 8462294. 
  76. Wataha, John C.; Shor, Kavita (2010 г). Palladium alloys for biomedical devices. „Expert Review of Medical Devices“ том  7 (4): 489–501. doi:10.1586/erd.10.25. PMID 20583886. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

Шаблон:Palladium compounds Шаблон:Jewellery