Тенесин

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Тенесин  (117Ts)
Општи својства
Име и симболтенесин (Ts)
Изгледполуметален (предвиден)[1]
Други имиња117 елемент, ека-астат
Тенесинот во периодниот систем
Водород (двоатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (повеќеатомски неметал)
Азот (двоатомски неметал)
Кислород (двоатомски неметал)
Флуор (двоатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (повеќеатомски неметал)
Сулфур (повеќеатомски неметал)
Хлор (двоатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (повеќеатомски неметал)
Бром (двоатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (двоатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Нихониум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Московиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Тенесин (непознати хемиски својства)
Оганесон (непознати хемиски својства)
At

Ts

(Usu)
ливермориумтенесиноганесон
Атомски број117
Стандардна атомска тежина (Ar)[294]
Категоријанепозната, но најверојатно металоид
Група и блокгрупа 7, p-блок
ПериодаVII периода
Електронска конфигурација[Rn] 5f14 6d10 7s2 7p5 (предвидена)[2]
по обвивка
2, 8, 18, 32, 32, 18, 7 (предвидена)
Физички својства
Фазацврста (предвидена)[2][3]
Точка на топење573–773 K ​(300–500 °C) (предвидена)[2]
Точка на вриење823 K ​(550 °C) (предвидена)[2]
Густина близу с.т.7.1–7.3 г/см3 (екстраполирана)[3]
Атомски својства
Оксидациони степени−1, +1, +3, +5(предвидена)[1][2]
Енергии на јонизацијаI: 742,9 kJ/mol (предвидена)[2]
II: 1.785–1.920,1 kJ/mol (екстраполирана)[3]
Атомски полупречникемпириски: 138 пм (предвиден)[3]
Ковалентен полупречник156–157 пм (екстраполиран)[3]
Разни податоци
CAS-број54101-14-3
Историја
Наречен поТенеси
ОткриенОбединет институт за нуклеарни истражувања и Ливерморска национална лабораторија (2010)
Најстабилни изотопи
Главна статија: Изотопи на тенесинот
изо ПЗ полураспад РР РЕ (MeV) РП
294Ts веш 51+41
−16
 ms
α 10,81 290Mc
293Ts веш 22+8
−4
 ms
α 11,11, 11,00, 10,91 289Mc
| наводи | Википодатоци

Тенесин (Ts) е хемиски елемент со атомски број 117.[4] Неговиот сегашен назив е признат од страна на IUPAC. Тој е вториот најтежок познат елемент и претпоследниот елемент од 7-тa периодa од периодниот систем.

Откривањето на тенесин било официјално објавено во Дубна, Русија, со руско-американска соработка во април 2010 година, со што го прави најново откриен елемент се до 2019 година. Една од неговите ќерки изотопи била креирана директно во 2011 година, делумно потврдувајќи ги резултатите од експериментот. Самиот експеримент бил успешно повторен, од страна на истата соработка во 2012 година, и од заедничкиот германско-американски тим во мај 2014 година. Во декември 2015 година, заедничката работна група на Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија (IUPAC) и Меѓународниот сојуз за чиста и применета физика, која ги евалуира тврдењата за откривање на нови елементи, го признала елементот и му доделила приоритет на руско-американскиот тим. Во јуни 2016 година, IUPAC објавила декларација во која се наведува дека откривачите го предложиле името Тенесин по државата Тенеси, САД.[б 1] Во ноември 2016 година тие официјално го усвоиле името "тенесин". 

Тенесинот може да биде сместен во "островот на стабилност", концепт кој објаснува зошто некои супер тешки елементи се постабилни во споредба со општиот тренд на намалување на стабилноста, за елементите надвор од бизмутот на периодниот систем. Синтетизираните атоми на тенесинот траеле десетици и стотици милисекунди. Во периодниот систем, се очекува дека тенесинот ќе биде член на групата 17, а сите други членови се халогени.[б 2] Некои од неговите својства може значително да се разликуваат од тие на халогените, поради релативистичките ефекти. Како резултат на тоа, се очекува тенесинот да биде испарлив метал, кој ниту формира анјони, ниту пак ги достигнува високите оксидациски состојби. Неколкуте клучни својства, како што се точката на топење и точката на вриење, како и неговата прва јонизирачка енергија, сепак се очекува да ги следат периодичните трендови на халогените.

Историја[уреди | уреди извор]

Пред-откривање[уреди | уреди извор]

Во декември 2004 година, тимот на Заедничкиот институт за нуклеарни истражувања (ЈИНР) во Дубна, Московска област, Русија, предложил заеднички експеримент со Националната лабораторија Оук Риџ (ОРНЛ) во Оук Риџ, Тенеси, САД, за да го синтезирааат елементот 117 – така-наречен поради 117-те протони во неговото јадро. Нивниот предлог вклучувал спојување на беркилиум (елемент 97) како цел и калциумот (елемент 20) како зрак, спроведен преку бомбардирање на беркилумот, како цел, со јадра од калциум:[6] ова ќе го комплетира сетот од експерименти направени во ЈИНР за фузија на актиниди цели со калциум-48 зрак, кои досега ги произвеле новите елементи 113-116 и 118. ОРНЛ, тогаш единствениот производител на беркилиум во светот, не можел тогаш да го обезбеди елементот, бидејќи привремено го прекинале производството,[6] а повторното иницирање би било премногу скапо.[7] Плановите за синтетизирање на елементот 117 биле прекинати, во корист на потврдувањето на елементот 118, кој бил произведен порано во 2002 година, со бомбардирање на калифорниумот како цел, со калциумот.[8] Бараниот беркилиум-249 е  спореден производ во производството на калифорниум-252, а добивањето на потребното количество на беркилиум било уште потешка задача отколку добивање на калифорниумот, а исто така и многу скапо: тоа би чинело околу 3,5 милиони долари, па странките се согласиле да почекаат на комерцијалното производство на калифорниум, од кој би можел да се извлече беркилиумот. [7][9]

Тимот на ЈИНР се обидел да го употреби беркилиумот, бидејќи калциумот-48, изотопот на калциум, кој се користи во зракот, има 20 протони и 28 неутрони, создавајќи сооднос помеѓу неутроните-протоните 1.4; а тоа е најлесното стабилно или блиску до стабилно јадро, со таков голем вишок на неутрони. Второто најлесно такво јадро, паладиумот-110 (46 протони, 64 неутрони, сооднос неутрони-протони 1.391), е многу потешко. Благодарение на вишокот на неутрони, се очекувало дека резултирачките јадра ќе бидат потешки и поблиски до општо посакуваниот остров на стабилност.[б 3] Со цел достигнување на 117 протони, калциумот има 20, на тој начин тие требале да го користат беркилиумот, кој има 97 протони во своето јадро.[10]

Во февруари 2005 година, лидерот на тимот на ЈИНР, Јури Оганесијан, претставил колоквиум во ОРНЛ. Исто така, присуствувале претставниците на Лоренс Ливермор Националната Лабораторија, која претходно работела со ЈИНР во откривањето на елементите 113-116 и 118, и Џозеф Хемилтон од Вандербилт универзитетот, соработник на Оганесијан.[12]

Хемилтон проверил дали ОРНЛ реакторот со висок флукс произвел калифорниум за комерцијална употреба: потребниот беркилиум требало да се добие како спореден-производ. Тој дознал дека не произвел па немало никакви очекувања за таква цел во блиска иднина. Хемилтон продолжил да ја следи ситуацијата, правејќи проверки понекогаш. (Подоцна, Оганесијан го нарекол Хемилтон како "татко на 117" за креирањето на оваа работа.)[12]

Откривање[уреди | уреди извор]

ОРНЛ продолжил со производството на калифорниум во пролетта 2008 година. Хамилтон го забележал рестартирањето на производството во летото, и постигнал договор за последователно извлекување на беркилиумот.[13] За време на симпозиумот во септември 2008 година, на Вандербилт универзитетот во Нешвил, Тенеси, прославувајќи ја 50-та годишнина на факултетот за физика, тој го претставил Оганесијанот на Џејмс Роберто (тогашниот заменик-директор за наука и технологија во ОРНЛ).[14] Тие воспоставиле соработка меѓу ЈИНР, ОРНЛ и Вандербилт;[9] тимот на Лоренс Ливермор Националната лабораторија (ЛЛНЛ) во Ливермор, Калифорнија, САД, наскоро бил поканет да се приклучи. [15]

A very small sample of a blue liquid in a plastic pipette held by a hand wearing heavy protection equipment
Берклиумот кој бил мета користен за синтезата (во раствор)

Во ноември 2008 година, американското Министерство за енергетика, кое го надгледувало реакторот во Оук Риџ, дозволило научна употреба на извлечениот беркилиум.[15] Производството траело 250 дена и завршило кон крајот на декември 2008 година,[16] што резултирало со 22 милиграма беркилиум, доволно за да се изврши експериментот.[17] Во јануари 2009 година, беркилиумот бил отстранет од изотопскиот реактор со висок флукс на ОРНЛ;[15] потоа бил последователно ладен 90 дена, а потоа бил процесуиран во Центарот за Радиохемиски истражувања и развој на ОРНЛ, за да се оддели и прочисти беркилиум материјалот, кое траело уште 90 дена.[9] Неговиот полу-живот е само 330 дена: по тоа време, половина од произведениот берклиум би требало да се распадне. Поради тоа, беркелиумот како цел, морал брзо да се транспортира во Русија; за да експериментот биде остварлив, требало да биде завршен во рок од шест месеци од неговото заминување од САД.[9] Целта била спакувана во пет оловни контејнери, кои требало да бидат пренесени од Њујорк во Москва.[9]

Руските царински службеници, два пати одбиле да  дозволат целта да влезе во земјата, поради недостаток или нецелосна документација. Во распон од неколку дена, целта патувала преку Атлантскиот Океан пет пати.[9] По пристигнувањето во Русија во јуни 2009 година, беркилиумот бил префрлен во Институт за истражување на атомски реактори (РИАР) во Димитровград, Уљановска област, каде што бил депониран како слој од 300 нанометри на слој од титаниум.[16] Во јули 2009 година, потоа бил транспортиран до Дубна,[16] каде што бил инсталиран во акцелераторот за честички во ЈИНР.[17] Калциум-48 зракот бил генериран со хемиско извлекување на мали количини од калциум-48, присутни во природниот калциум,[18] збогатувајќи го 500 пати. Оваа работа била завршена во затворениот град Лесној, Свердловска област, Русија.[15]

Експериментот започнал кон крајот на јули 2009 година.[15] Во јануари 2010 година, научниците од Лабораторијата за нуклеарни реакции Флеров интерно најавиле дека откриле распаѓање на нов елемент со атомски број 117, преку два синџира на распаѓање: еден од непарен-непарен изотоп во процес на 6 алфа распади пред спонтаната фисија, и еден од непарен-парен изотоп во процес на 3 алфа распади пред фисијата.[19] Добиените податоци од експериментот биле испратени до ЛЛНЛ за понатамошна анализа.[20] На 9 април 2010 година, официјалниот извештај бил објавен во списанието Physical Review Letters, во кое изотопите биле идентификувани како 294117 и 293117, за кои се покажало дека имаат полуживоти од редот на десетици или стотици милисекунди. Работата била потпишана од страна на сите страни вклучени во експериментот до одреден степен: ЈИНР, ОРНЛ, ЛЛНЛ, РИАР, Вандербилт, универзитетот во Тенеси и универзитетот во Невада (Лас Вегас, Невада, САД), кои обезбедиле поддршка за анализата на податоци.[21] Изотопите биле формирани на начин како што следи:[22][б 4]

249
97
Bk
+ 48
20
Ca
297117* → 294117 + 3 1
0
n (1 настан)
249
97
Bk
+ 48
20
Ca
297117* → 293117 + 4 1
0
n (5 настани)

Конфирмација[уреди | уреди извор]

Decay chain of the atoms produced in the original experiment. The figures near the arrows describe experimental (black) and theoretical (blue) values for the half-life and energy of each decay.[22]

Сите ќерки изотопи (продукти на распаѓање) на елементот 117 претходно биле непознати;[22] па затоа, нивните особини не можат да се користат за да се потврди тврдењето за откривање. Во 2011 година, кога еден од продуктите на распаѓање (289115) бил синтетизиран директно, неговите својства соодветствувале на оние измерени во тврдената индиректна синтеза од распаѓањето на елементот 117.[23] Откривачите не поднеле барање за нивните откритија во 2007-2011 година, кога Заедничката работна група ги разгледувала тврдењата за откривање на нови елементи.[24]

Тимот Дубна го повторил експериментот во 2012 година, создавајќи седум атоми од елементот 117 и потврдувајќи ја нивната претходна синтеза на елементот 118 (произведен по некое време, кога значително количество од беркилиум-249 како цел имал бета распад во калифорниум-249). Резултатите од експериментот се совпаднале со претходниот исход;[25] научниците потоа поднеле барање за регистрирање на елементот.[26] Во мај 2014 година, заедничката германско-американска соработка на научници од ОРНЛ и ГСИ Хелмхолц центарот за тешки јонски истражувања во Дармштат, Хесен, Германија, тврделе дека потврдиле откривањето на елемент.[27][28] Тимот го повторил Дубна експериментот користејќи го акцелерот Дармштат, создавајќи два атома на елементот 117.[27]

Во декември 2015 година, ЈВП официјално го признал откривањето на 293117, на сметка на потврдување на својствата на неговата ќерка 289115,[29] па на тој начин, наведените откривачи - ЈИНР, ЛЛНЛ и ОРНЛ добиле право да предложат официјално име за елементот. (Вандербилт бил изоставен од почетната листа на откривачи по грешка, која подоцна била корегирана).[26][30]

Во мај 2016 година, Лунд универзитетот (Лунд, Сканија, Шведска) и ГСИ фрлиле сомнеж врз синтезите на елементите 115 и 117. Синџирите на распаѓање доделени на 289115, при потврдувањето на синтезите на елементите 115 и 117, инструментот за изотопи открил дека се премногу различни за да припаѓаат на истиот нуклид со разумно голема веројатност. За пријавените 293117 синџири на распаѓање, одобрени како такви од страна на ЈВП, било утврдено дека е потребна поделба на индивидуални збирки на податоци, доделени на различните изотопи на елементот 117. Исто така, било откриено дека тврдената врска помеѓу синџирите на распаѓање пријавени како 293117 и 289115 веројатно не постои . (Од друга страна, синџирите од неодобрениот изотоп 294117 се покажале како складни). Множеството од состојби, откриени кога нуклидите, кои не се парни-парни, подложени на алфа распаѓање не се неочекувани, па придонеле за недостаток на јасност во вкрстените-реакции. Оваа студија го критикувала извештајот на ЈВП за надгледување на суптилностите поврзани со ова прашање, и го забележала фактот дека единствен аргумент за прифаќање на откритијата на елементите 115 и 117, бил речиси сигурно не-постоечката врска која била " проблематична ".[31][32]

На 8 јуни 2017 година, два члена од тимот на Дубна објавиле статија во списание, одговарајќи на овие критики, анализирајќи ги нивните податоци за нуклидите 293117 и 289115, со широко прифатени статистички методи, забележувајќи дека студиите во 2016 година кои укажувале на не-сличноста, создавале проблематични резултати кога се применувале на радиоактивното распаѓање: тие исклучувале 90 % од интервалот на доверба за двете и просечното и екстремното време на распаѓање, а синџирите на распаѓање кои требало да бидат во 90% исклучени од интервалот на доверба што го избрале, е поверојатно дека би биле разгледувани од оние кои би биле вклучени. Реанализата во 2017 година заклучила дека набљудуваните синџири на распаѓање на 293117 и 289115 биле во согласност со претпоставката дека само еден нуклид бил присутен во секој чекор од синџирот, иако би било пожелно, директно да може да се измери масениот бројот на изворниот нуклеус на секој синџир, како и функцијата на возбудување на реакцијата 243Am+48Ca.[33]

Именување[уреди | уреди извор]

Main campus of Hamilton's workplace of Vanderbilt University, one of the institutions named as co-discoverers of tennessine

Користејќи ја номенклатурата на Менделеев за неименувани и неоткриени елементи, елементот 117 треба да биде познат како ека-астатин. Користејќи ги препораките од 1979 година, од страна на Меѓународниот сојуз за чиста и применета хемија (IUPAC), елементот привремено се нарекувал унунсептиум (симбол Уус) сè додека неговото откритие не биде потврдено и не се избере трајно име; привременото име е формирано од латинските корени "еден", "еден" и "седум", референца за атомскиот број на елементот 117.[34] Многу научници во полето го нарекуваат "елемент 117", со симболот E117, (117) или 117.[2] Во согласност со упатствата на IUPAC кои важеле во моментот на одобрувањето за откривање, постојаните имиња на новите елементи треба да завршуваат со "-иум"; ова го вклучувало и елементот 117, дури и ако елементот бил халоген, кој традиционално има имиња што завршуваат во "-ине";[35] меѓутоа, новите препораки објавени во 2016 година препорачувале користење на завршетокот "-ине" за сите нови елементи од групата 17.[36] Во упатствата на IUPAC се наведува дека тимот кој го открил, ги има правата за именување на елементот.

По оригиналната синтеза во 2010 година, Доун Шоунаси од ЛЛНЛ и Оганесијан се изјасниле дека именувањето е чувствително прашање, и тоа било избегнувано колку што е можно повеќе.[37] Сепак, Хемилтон таа година изјавил: "Јас бев клучен за да ја здружам групата заедно и да го добијам 249Bk за цел, неопходен за откривањето. Како резултат на тоа, јас имам намера да му дадам име на елементот. Не можам да ви го кажам името, но тоа ќе се однесува на регионот ".[21] (Хамилтон предавал на Вандербилт универзитетот во Нешвил, Тенеси, САД).

Во март 2016 година, тимот за откривање се согласил, на конференцискиот повик во кој биле вклучени претставници на вклученитечленови, со името "тенесин" за елементот 117.[12] Во јуни 2016 година, ИУПАЦ објавил декларација во која се наведува дека откривачите ги доставиле своите предлози за именување на новите елементи 115, 117 и 118 на ИУПАК; предлогот за елементот 117 бил тенесин, со симбол Ts, по "регионот на Тенеси".[б 1] Предложените имиња биле препорачани за прифаќање од страна на IUPAC Одделот за неорганска хемија; формалното прифаќање требало да се случи по истекот на петмесечен рок, по објавувањето на декларацијата.[38] Во ноември 2016 година, имињата, вклучувајќи го и тенесинот, биле официјално прифатени. Загриженостите дека предложениот симбол Ts може да дојде до судир со ознаката за тозилна група, која се користи во органската хемија биле одбиени, следејќи ги постоечките симболи со такви двојни значења: Ac (актиниум и ацетил) и Pr (празеодиум и пропил).[39] Церемонијата за именување на московиум, тенесин и оганесон се одржала во март 2017 година во Руската академија на науките во Москва; а посебна церемонија за тенесин била одржана во ОРНЛ во јануари 2017 година.[40]

Предвидени својства[уреди | уреди извор]

Нуклеарна стабилност и изотопи[уреди | уреди извор]

Стабилноста на јадрата брзо се намалува со зголемувањето на атомскиот број по кириумот, елементот 96, чиј полу-живот е четири пати поголем од оној на секој следен елемент. Сите изотопи со атомски број над 101 се подложни на радиоактивно распаѓање со полу-живот помал од 30 часа. Нема елементи со атомски броеви над 82 (по оловото) кои имаат стабилни изотопи.[41] Ова е поради постојаното зголемување на кулоновското одбивање на протоните, така што силната нуклеарна сила не може да го држи јадрото заедно за долго, наспроти спонтаната фисија. Пресметките сугерираат дека во отсуство на други стабилизирачки фактори, елементите со повеќе од 104 протони не треба да постојат.[42] Меѓутоа, истражувачите во 60-тите години сугерираат дека затворените јадрени школки со околу 114 протони и 184 неутрони треба да се спротивстават на оваа нестабилност, создавајќи "остров на стабилност", каде што нуклидите би требале да имаат полу-живот кој ќе достигне илјадници или милиони години. Додека научниците сѐ уште не го достигнале островот, самото постоење на супертешки елементи (вклучувајќи го и тенесинот) потврдува дека овој стабилизирачки ефект е реален, и генерално, познатите супертешки нуклиди стануваат експоненцијално подолго вечни, додека се приближуваат кон предвидената локација на островот.[43][44] Тенесин е вториот најтежок елемент создаден досега, а сите негови познати изотопи имаат полу-живот помал од една секунда. Сепак, ова е подолго од вредностите предвидени пред нивното откривање.[22] Тимот Дубна верува дека синтезата на елементот е директен експериментален доказ за постоењето на остров на стабилност.[45]

A 2D graph with rectangular cells colored in black-and-white colors, spanning from the llc to the urc, with cells mostly becoming lighter closer to the latter
A chart of nuclide stability as used by the Dubna team in 2010. Characterized isotopes are shown with borders. According to the discoverers, the synthesis of element 117 serves as definite proof of the existence of the "island of stability" (circled).[45]

Било пресметано дека изотопот 295Ts ќе има полу-живот од околу 18 милисекунди, и дека овој изотоп ќе биде можно да се произведе преку истата беркилиум-калциум реакција, која се користела при откривањето на познатите изотопи, 293Ts и 294Ts. Шансата на оваа реакција за производство на 295Ts се проценува дека е, најмногу, една седмина од шансата за производство на 294Ts.[46][47][48] Пресметките кои користат квантен тунелинг модел предвидуваат постоење на неколку изотопи на тенесин до 303Ts. Најстабилен од овие се очекува да биде 296Ts, со полу-живот на алфа-распаѓање од 40 милисекунди.[49] Студија за модел на течна капка на изотопите на елементот покажува слични резултати; таа сугерира општ тренд на зголемување на стабилноста за изотопи потешки од 301Ts, со делумен полу-живот кој ја надминува возраста на универзумот за најтешките изотопи како 335Ts, кога бета распаѓањето не се зема во предвид.[50] Полесни изотопи на тенесинот можат да бидат произведени во реакцијата 243Am+50Ti, која била сметана како план за вонредни ситуации од тимот на Дубна во 2008 година, ако 249Bk се покажал како недостапен,[51] и може повторно да се разгледува во блиска иднина (2017-2018) за да се испитаат својствата на нуклеарните реакции со титаниум-50 зрак, што станува неопходно за синтетизирање на елементи после оганесонот.[52]

Атомски и физички[уреди | уреди извор]

Тенесинот се очекува да биде член на групата 17 во периодниот систем, под петте халогени; флуор, хлор, бром, јод и астатин, од кои секој има седум валентни електрони со конфигурација ns2np5.[53][б 5] За тенесинот, кој се наоѓа во седмата периода (ред) на периодниот систем, продолжувајќи го трендот кој би предвидел валентна електронска конфигурација 7s27p5,[2] и од кој би се очекувало да се однесува слично на халогените во многу аспекти кои се однесуваат на оваа електронска состојба. Меѓутоа, одејќи надоле во групата 17, металноста на елементите се зголемува; на пример, јодот веќе има метален сјај во цврстата состојба, а астатин често се класифицира како металоид поради неговите својства, кои се доста далеку од оние на четирите претходни халогени. Како таква, екстраполацијата базирана на периодичните трендови, би предвидела тенесинот да биде прилично испарлив пост-транзициски метал.[54]

Black-on-transparent graph, width greater than height, with the main part of the graph being filled with short horizontal stripes
Atomic energy levels of outermost s, p, and d electrons of chlorine (d orbitals not applicable), bromine, iodine, astatine, and tennessine

Пресметките ја потврдија точноста на оваа едноставна екстраполација, иако експерименталната верификација на ова во моментов е невозможна, бидејќи полу-животот на познатите изотопи на тенесинот се премногу кратки.[54] Значајните разлики помеѓу тенесинот и претходните халогени најверојатно ќе произлезат, во голема мера поради спин-орбиталната интеракција - взаемната интеракција помеѓу движењето и спинот на електроните. Спин-орбиталната интеракција е особено силна за супертешките елементи, бидејќи нивните електрони се движат побрзо - со брзини споредливи со брзината на светлината – во однос на оние во полесните атоми.[55] Во атомите на тенесинот, ова ги намалува 7s и 7p енергетските нивоа на електроните, стабилизирајќи ги соодветните електрони, иако две од 7р енергетските нивоа на електрони се повеќе стабилизирани отколку останатите четири.[56] Стабилизацијата на 7s електроните се нарекува ефект на инертен пар; ефектот кој ја дели 7р подшколката на повеќе-стабилизирани и помалку стабилизирани делови се нарекува разделување на подшколката. Компјутерските хемичари ја разбираат поделбата како промена на вториот (азимутален) квантен број l од 1 до 1/2 и 3/2 за повеќе-стабилизираните и помалку-стабилизираните делови на 7p подшколката, соодветно.[57][б 6] За многу теоретски цели, валентната електронска конфигурација може да биде претставена со цел да ја одрази 7p подшколката поделена како 7s2
7p2
1/2
7p3
3/2
.[2]

Исто така постојат и разлики за другите електронски нивоа. На пример, 6d електронските нивоа (исто така поделени на две, со четири кои се 6d3/26d3/2 и шест кои се 6d5/2) обете се подигнати, така што тие се блиску до енергијата на тие со 7s,[56] иако не е предвидена 6d електронска хемија за тенесинот. Разликата помеѓу нивоата 7p1/2 и 7p3/2 е невообичаено висока; 9.8 eV.[56] 6p подшколката на Астатинот поделба е само 3.8 eV,[56] а неговата 6p1/2 хемија веќе била наречена "ограничена".[58] Овие ефекти предизвикуваат да хемијата на Тенесинот се разликува од оние на погорните соседи (види подолу).

Првата јонизирачка енергија на Тенесинот - енергијата потребна за отстранување на еден електрон од неутрален атом - е предвидено да биде 7,7 eV, пониско од оние на халогените, повторно следејќи го трендот.[2] Како и неговите соседи во периодниот систем, се очекува да тенесинот има најниска ослободена електронска афинитетна-енергија, кога електронот ќе биде додаден на атомот - во неговата група; 2.6 или 1.80 eV.[2] Електронот на хипотетичкиот сличен на водород тенесин атомот оксидира на тој начин што има само еден електрон, Ts116+—се предвидува да се движи толку брзо, што неговата маса е 1,9 пати од онаа на неподвижниот електрон, функција што може да се припише на релативистичките ефекти. За споредба, бројот на астатинот сличен на водород е 1.27, а бројот на јодот сличен на водородот е 1.08.[59] Едноставните екстраполации на законите за релативност индицираат контракција на атомскиот радиус.[59] Напредните пресметки покажуваат дека радиусот на атомот на тенесинот кој формирал една ковалентна врска би требал да биде 165 pm, додека оној на астатин би требал да биде 147pm.[60] Со седумте најодалечени електрони отстранети, тенесинот е конечно помал; 57pm [2] за тенесинот и 61 pm[61] за астатинот.

Точките на топење и на вриење на тенесинот не се познати; претходни документи предвидуваат околу 350-500 °C и 550 °C, соодветно,[2] или 350-550 °C и 610 °C, соодветно.[62] Овие вредности ги надминуваат оние на астатинот и на полесните халогени, следејќи ги периодичните трендови. Подоцнежниот документ предвидува дека точката на вриење на тенесинот е 345 °C[63] (онаа на астатинот се проценува на 309 °C,[64] 337 °C[65] или 370 °C[66], иако се пријавени експериментални вредности од 230 °C[67] и 411 °C[61]). Густината на тенесинот се очекува да биде помеѓу 7,1 и 7,3 g/cm3, продолжувајќи го трендот на зголемување на густината помеѓу халогените; а проценетата вредност на астатинот се очекува да биде помеѓу 6,2 и 6,5 g/cm3.[3]

Хемиски[уреди | уреди извор]

Skeletal model of a planar molecule with a central atom (iodine) symmetrically bonded to three (fluorine) atoms to form a big right-angled T
IF3 has a T-shape configuration.
Skeletal model of a trigonal molecule with a central atom (tennessine) symmetrically bonded to three peripheral (fluorine) atoms
TsF3 is predicted to have a trigonal configuration.

Познатите изотопи на тенесинот, 293Ts и 294Ts, се со многу краток-живот за да овозможат хемиско експериментирање во моментов. Сепак, многу хемиски својства на тенесинот се пресметани.[68] За разлика од претходните елементи од групата 17, тенесинот не може да го покаже хемиското однесување кое е заедничко за халогените.[5] На пример, флуорот хлорот, бромот и јодот рутински прифаќаат електрон за да се постигне постабилна електронска конфигурација на благороден гас, добивајќи осум електрони (октет) во нивните валентни школки наместо седум.[69] Оваа способност ослабува со зголемувањето на атомската тежина одејќи надолу во групата; тенесинот би бил најмалку подготвен елемент од групата 17 кој би прифатил електрон. Во врска со оксидационите состојби се предвидува да формира, -1 се очекува да биде најмалку заеднички.[2] Стандардниот редукциски потенцијал на двојката Ts/Ts се предвидува да биде -0.25 V; оваа вредност е негативна и со тоа тенесинот не треба да се редуцира на -1 оксидациската состојба под стандардни услови, за разлика од сите претходни халогени.[1]

Постои уште една можност за тенесинот да го комплетира својот октет - со формирање ковалентна врска. Како и халогените, кога ќе се сретнат два атома на тенесин се очекува да формираат врска Ts-Ts за да дадат молекула од два атома. Таквите молекули најчесто се врзани преку единечна сигма-врска меѓу атомите; тие се различни од пи врските, кои се поделени на два дела, секој од нив поместен во насока нормална на линијата помеѓу атомите, и спротивни една на друга, наместо да се наоѓаат директно помеѓу атомите што ги врзуваат. Сигма врската била пресметана за да покаже одличен антиврзувачки карактер во молекулата At2 и не е толку поволна енергетски. Се предвидува дека тенесинот ќе продолжи со трендот; силен pi карактер треба да се види во сврзувањето на Ts2.[2][70] Се предвидува дека молекулата тенесин хлорид (TsCl) ќе оди понатаму, поврзана со едноставна пи врска.[70]

Настрана од нестабилната -1 состојба, превидени се уште три оксидациски состојби; +5, +3 и +1. Состојбата +1 треба да биде особено стабилна поради дестабилизација на трите најодалечени 7p3/2 електрони, формирајќи стабилна, половина-исполнета конфигурација на подшколката;[2] астатинот покажува слични ефекти.[71] Состојбата +3 треба да биде важна, повторно поради дестабилизираните 7p3/2 електрони.[62] Се предвидува дека состојбата +5 е невообичаена, бидејќи 7p1/2 електроните се спротивно стабилизирани.[2] Состојбата +7 не е прикажана - дури и пресметана - за да биде остварлива. Бидејќи 7s електроните се во голема мера стабилизирани, се претпоставува дека тенесинот ефективно има само пет валентни електрони.[72]

Наједноставно можно соединение на тенесинот би требало да биде монохидридот, TsH. Врската се очекува да биде обезбедена од страна на 7p3/2 електронот на тенесинот и 1s електронот на водородот. Не-сврзувачката природа на 7p1/2 спинорот е поради тоа што се очекува дека тенесинот нема да формира чисти сигма или пи -врски.[73] Според тоа, дестабилизираниот (така проширен) 7p3/2 спинор е одговорен за врската.[74] Овој ефект ја издолжува молекулата TsH за 17 пикометри во споредба со вкупната должина од 195 pm.[73] Бидејќи p електронските врски на тенесинот се две-третини сигма, врската е силна само две-третини во однос на онаа која би била, ако тенесинот не вклучувал спин-орбитални интеракции.[73] Молекулата на тој начин го следи трендот за халоген хидриди, покажувајќи зголемување на должината на врската и намалување на енергијата на дисоцијација во споредба со AtH.[2] Молекулите TlTs и NhTs може да се гледаат аналогно, земајќи го во предвид спротивниот ефект прикажан со фактот дека електроните p1/2 на елементот се стабилизирани. Овие две карактеристики резултираат со релативно мал диполен момент (производ од разликата помеѓу електричните полнежи на атомите и поместување на атомите) за TlTs; само 1.67 D,[б 7] позитивната вредност која имплицира дека негативниот полнеж е на атомот на тенесинот. За NhTs, моќта на ефектите се предвидува да предизвика пренос на електронот од атомот на тенесин во атомот на нихониум, со вредност на диполниот момент која е -1,80 D.[76] Спин-орбиталната интеракција ја зголемува енергијата на дисоцијација на молекулата TsF, бидејќи ја намалува електронегативноста на тенесинот, предизвикувајќи да врската со исклучително електронегативен атом на флуор има повеќе јонски карактер.[73] Тенесин монофлуоридот треба да има најсилна врска од сите монофлуориди во групата 17.[73]

Теоријата на ВСЕПР предвидува свиткана Т-форма на молекуларна геометрија за трифлуоридите од групата 17. Сите познати халогени трифлуориди ја имаат оваа молекуларна геометрија и имаат структура на AX3E2—централен атом, означен со А, опкружен со три лиганди, X и два неразделени електронски парови, E. Ако релативистичките ефекти се игнорираат, TsF3 треба да ги следи неговите полесни конгенери во имањето на свиткана Т-форма на молекуларна геометрија. Пософистицирани предвидувања покажуваат дека оваа молекуларна геометрија нема да биде енергетски фаворизирана за TsF3, наместо тоа предвидувајќи тригонална планарна молекуларна геометрија (AX3E0). Ова покажува дека ВСЕПР теоријата не може да биде конзистентна за супертешките елементи.[72] Предвидено е дека молекулата TsF3 е значително стабилизирана со спин-орбитални интеракции; можно образложение може да биде големата разлика во електронегативноста помеѓу тенесинот и флуорот, давајќи и на врската делумно јонски карактер.[72]

Библиографија[уреди | уреди извор]

Извори[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 1,2 Fricke, Burkhard. Superheavy elements: a prediction of their chemical and physical properties. „Recent Impact of Physics on Inorganic Chemistry“ том  21: 89–144. doi:10.1007/BFb0116498. http://www.researchgate.net/publication/225672062_Superheavy_elements_a_prediction_of_their_chemical_and_physical_properties. посет. 4 октомври 2013 г. 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 Haire, Richard G. (2006). „Transactinides and the future elements“. Morss; Edelstein, Norman M.; Fuger, Jean. The Chemistry of the Actinide and Transactinide Elements (3rd издание). Dordrecht, The Netherlands: Springer Science+Business Media. стр. 1724, 1728. ISBN 1-4020-3555-1. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Bonchev, Danail; Kamenska, Verginia. Predicting the Properties of the 113–120 Transactinide Elements. „Journal of Physical Chemistry“ (American Chemical Society) том  85 (9): 1177–1186. doi:10.1021/j150609a021. http://www.researchgate.net/publication/239657207_Predicting_the_properties_of_the_113_to_120_transactinide_elements. 
  4. Housecroft C. E., Sharpe A. G. (2008). Inorganic Chemistry
  5. 5,0 5,1 "Superheavy Element 117 Confirmed - On the Way to the "Island of Stability"". GSI Helmholtz Centre for Heavy Ion Research. конс. 2015-07-26. 
  6. 6,0 6,1 Cabage, B. (2010). "International team discovers element 117". Oak Ridge National Laboratory. Архивирано од изворникот на 2015-09-23. конс. 2017-06-26. 
  7. 7,0 7,1 "Vanderbilt physicist plays pivotal role in discovery of new super-heavy element". Vanderbilt University. 2010. конс. 2016-06-12. 
  8. Oganessian, Yu. Ts.; Utyonkov, V. K.; Lobanov, Yu. V.; Abdullin, F. Sh.; Polyakov, A. N.; Shirokovsky, I. V.; Tsyganov, Yu. S.; Mezentsev, A. N. (2002 г). Results from the first 249Cf+48Ca experiment. „JINR Communication“. http://www.jinr.ru/publish/Preprints/2002/287(D7-2002-287)e.pdf. посет. 23 септември 2015 г. 
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 Bardi, J. S. (2010). "An Atom at the End of the Material World". Inside Science. конс. 2015-01-03. 
  10. 10,0 10,1 10,2 Audi, G.; Bersillon, O.; Blachot, J.; Wapstra, A. H. (2003 г). The NUBASE evaluation of nuclear and decay properties. „Nuclear Physics A“ том  729 (1): 3–128. doi:10.1016/j.nuclphysa.2003.11.001. Bibcode2003NuPhA.729....3A. http://amdc.in2p3.fr/nubase/Nubase2003.pdf. 
  11. Karpov, A. V.; Zagrebaev, V. I.; Palenzuela, Y. Martinez; Greiner, Walter (2013). „Superheavy Nuclei: Decay and Stability“. Exciting Interdisciplinary Physics. FIAS Interdisciplinary Science Series. стр. 69. doi:10.1007/978-3-319-00047-3_6. ISBN 978-3-319-00046-6. 
  12. 12,0 12,1 12,2 What it takes to make a new element“.
  13. Witze, Alexandra (2010). "The backstory behind a new element". Science News. конс. 2016-06-12. 
  14. Emily Siner (2016). How Scientists Plan To Enshrine Tennessee On The Periodic Table Of Elements (Извештај). National Public Radio. конс. 2017-03-07. 
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 James Roberto (2010). The Discovery of Element 117 (PDF) (Извештај). Oak Ridge National Laboratory. Архивирано од изворникот (PDF) на 2016-10-21. конс. 2017-06-26. 
  16. 16,0 16,1 16,2 Joint Institute for Nuclear Research (2010). For the Press (Извештај). конс. 2015-07-28. 
  17. 17,0 17,1 Stark, A. M. (2010). "International team discovers element 117". DOE/Lawrence Livermore National Laboratory. конс. 2012-11-29. 
  18. Ununseptium – The 117th element“, 28 октомври 2009 (посет. 7 јули 2012 г).
  19. Greiner, W. (2010 г). Recommendations: 31st meeting, PAC for nuclear physics. стр. 6. http://www.jinr.ru/img_sections/PAC/NP/31/PAK_NP_31_recom_eng.pdf. 
  20. U.S. DOE Office of Science (2011). "Nations Work Together to Discover New Element". U.S. Department of Energy. конс. 2016-01-05. 
  21. 21,0 21,1 "Heaviest in the World". Arts and Science Magazine. Архивирано од изворникот на 2016-05-03. конс. 2016-06-12. 
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 Oganessian, Yu. Ts.; Abdullin, F. Sh.; Bailey, P. D.; Benker, D. E.; Bennett, M. E.; Dmitriev, S. N.; Ezold, J. G.; Hamilton, J. H.; и др.. Synthesis of a New Element with Atomic Number Z=117. „Physical Review Letters“ том  104 (142502): 142502. doi:10.1103/PhysRevLett.104.142502. PMID 20481935. Bibcode2010PhRvL.104n2502O. https://www.researchgate.net/publication/44610795. 
  23. Molchanov, E. (2011). В лабораториях ОИЯИ. Возвращение к дубнию [In JINR labs. Returning to dubnium] (Russian). JINR. конс. 2011-11-09. 
  24. Barber, R. C.; Karol, P. J.; Nakahara, H.; Vardaci, E.; Vogt, E. W. (2011 г). Discovery of the elements with atomic numbers greater than or equal to 113 (IUPAC Technical Report). „Pure and Applied Chemistry“ том  83 (7): 1485–1498. doi:10.1351/PAC-REP-10-05-01. 
  25. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име 277Mt.
  26. 26,0 26,1 Russian scientists confirm 117th element“, 25 јуни 2012 (посет. 5 јули 2012 г).
  27. 27,0 27,1 Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име 266Lr.
  28. Chow, D. (2014-05-01). "New Super-Heavy Element 117 Confirmed by Scientists". LiveScience. конс. 2014-05-02. 
  29. IUPAC (2015). "Discovery and Assignment of Elements with Atomic Numbers 113, 115, 117 and 118". конс. 2016-01-04. 
  30. Karol, Paul J.; Barber, Robert C.; Sherrill, Bradley M.; Vardaci, Emanuele; Yamazaki, Toshimitsu (22 декември 2015 г). Discovery of the elements with atomic numbers Z = 113, 115 and 117 (IUPAC Technical Report). „Pure Appl. Chem.“ том  88 (1–2): 139–153. doi:10.1515/pac-2015-0502. https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/pac.2016.88.issue-1-2/pac-2015-0502/pac-2015-0502.pdf. посет. 2 април 2016 г. 
  31. Forsberg, U.; Rudolph, D.; Fahlander, C.; Golubev, P.; Sarmiento, L. G.; Åberg, S.; Block, M.; Düllmann, Ch. E.; и др. (9 јули 2016 г). A new assessment of the alleged link between element 115 and element 117 decay chains. „Physics Letters B“ том  760 (2016): 293–6. doi:10.1016/j.physletb.2016.07.008. Bibcode2016PhLB..760..293F. http://portal.research.lu.se/portal/files/9762047/PhysLettB760_293_2016.pdf. посет. 2 април 2016 г. 
  32. Forsberg, Ulrika; Fahlander, Claes; Rudolph, Dirk (2016). Congruence of decay chains of elements 113, 115, and 117 (PDF). Nobel Symposium NS160 – Chemistry and Physics of Heavy and Superheavy Elements. doi:10.1051/epjconf/201613102003. 
  33. Zlokazov, V. B.; Utyonkov, V. K. (8 јуни 2017 г). Analysis of decay chains of superheavy nuclei produced in the 249Bk+48Ca and 243Am+48Ca reactions. „Journal of Physics G: Nuclear and Particle Physics“ том  44 (75107): 075107. doi:10.1088/1361-6471/aa7293. Bibcode2017JPhG...44g5107Z. 
  34. Chatt, J. (1979 г). Recommendations for the Naming of Elements of Atomic Numbers Greater than 100. „Pure Appl. Chem.“ том  51 (2): 381–384. doi:10.1351/pac197951020381. 
  35. Koppenol, W. H. (2002 г). Naming of new elements (IUPAC Recommendations 2002). „Pure and Applied Chemistry“ том  74 (5): 787–791. doi:10.1351/pac200274050787. http://media.iupac.org/publications/pac/2002/pdf/7405x0787.pdf. 
  36. Koppenol, Willem H; Corish, John; García-Martínez, Javier; Meija, Juris; Reedijk, Jan. How to name new chemical elements (IUPAC Recommendations 2016). „Pure and Applied Chemistry“ том  88 (4). doi:10.1515/pac-2015-0802. 
  37. Glanz, J. (2010). "Scientists Discover Heavy New Element". Oregon State University, Department of Chemistry. конс. 2016-01-05. 
  38. "IUPAC Is Naming The Four New Elements Nihonium, Moscovium, Tennessine, and Oganesson". IUPAC. 2016-06-08. конс. 2016-06-08. 
  39. IUPAC Announces the Names of the Elements 113, 115, 117, and 118 - IUPAC | International Union of Pure and Applied Chemistry“, 30 ноември 2016. (на en-US)
  40. Fedorova, Vera (3 March 2017). "At the inauguration ceremony of the new elements of the Periodic table of D.I. Mendeleev". jinr.ru. Joint Institute for Nuclear Research. конс. 4 February 2018. 
  41. de Marcillac, P.; Coron, N.; Dambier, G.; Leblanc, J.; Moalic, J.-P. (2003 г). Experimental detection of α-particles from the radioactive decay of natural bismuth. „Nature“ том  422 (6934): 876–878. doi:10.1038/nature01541. PMID 12712201. Bibcode2003Natur.422..876D. 
  42. Möller, P. (2016 г). The limits of the nuclear chart set by fission and alpha decay. „EPJ Web of Conferences“ том  131: 03002:1–8. doi:10.1051/epjconf/201613103002. http://inspirehep.net/record/1502715/files/epjconf-NS160-03002.pdf. 
  43. Considine, G. D.; Kulik, Peter H. (2002). Van Nostrand's scientific encyclopedia (9th издание). Wiley-Interscience. ISBN 978-0-471-33230-5. OCLC 223349096. 
  44. Oganessian, Yu. Ts.; Sobiczewski, A.; Ter-Akopian, G. M. (9 јануари 2017 г). Superheavy nuclei: from predictions to discovery. „Physica Scripta“ том  92 (2): 023003–1–21. doi:10.1088/1402-4896/aa53c1. Bibcode2017PhyS...92b3003O. 
  45. 45,0 45,1 "Element 117 is synthesized". JINR. 2010. конс. 2015-06-28. 
  46. Zagrebaev, V.; Karpov, A.; Greiner, W. (2013). Future of superheavy element research: Which nuclei could be synthesized within the next few years? (PDF). Journal of Physics: Conference Series 420. стр. 1–15. arXiv:1207.5700. doi:10.1088/1742-6596/420/1/012001. конс. 2013-08-20. 
  47. Zhao-Qing, F.; Gen-Ming, Jin; Ming-Hui, Huang; Zai-Guo, Gan; Nan, Wang; Jun-Qing, Li (2007 г). Possible Way to Synthesize Superheavy Element Z = 117. „Chinese Physics Letters“ том  24 (9): 2551. doi:10.1088/0256-307X/24/9/024. Bibcode2007ChPhL..24.2551F. 
  48. Zhao-Qing, F.; Jina, Gen-Ming; Li, Jun-Qing; Scheid, Werner (2009 г). Production of heavy and superheavy nuclei in massive fusion reactions. „Nuclear Physics A“ том  816 (1–4): 33. doi:10.1016/j.nuclphysa.2008.11.003. Bibcode2009NuPhA.816...33F. 
  49. Chowdhury, R. P.; Samanta, C.; Basu, D. N. (2008 г). Search for long lived heaviest nuclei beyond the valley of stability. „Physical Review C“ том  77 (4): 044603. doi:10.1103/PhysRevC.77.044603. Bibcode2008PhRvC..77d4603C. 
  50. Duarte, S. B.; Tavares, O. A. P.; Gonçalves, M. и др. (September 2004). Half-life prediction for decay modes for superheavy nuclei (PDF) (Извештај). Notas de Física (CBPF-NF-022/04). Centro Brasileiro de Pesquisas Físicas. Bibcode:2004JPhG...30.1487D. ISSN 0029-3865. doi:10.1088/0954-3899/30/10/014. 
  51. Utyonkov, V. K. (12 February 2008). "Синтез новых элементов 113-118 в реакциях полного слияния 48Ca + 238U-249Cf" [Synthesis of new elements 113–118 in complete fusion reactions 48Ca + 238U–249Cf] (PDF). nuclphys.sinp.msu.ru. конс. 28 April 2017. 
  52. Roberto, J. B. (31 March 2015). "Actinide Targets for Super-Heavy Element Research" (PDF). cyclotron.tamu.edu. Texas A & M University. конс. 28 April 2017. 
  53. Dhingra, A. (1999-12-01). The Sterling Dictionary Of Chemistry. Sterling Publishers Pvt. Ltd. стр. 187. ISBN 978-81-7359-123-5. https://books.google.ru/books?id=SvSmSYC6lW0C. посет. 23 јули 2015 г. 
  54. 54,0 54,1 Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име GSI.
  55. Thayer 2010, стр. 63–64.
  56. 56,0 56,1 56,2 56,3 Fægri Jr., K.; Saue, T.. Diatomic molecules between very heavy elements of group 13 and group 17: A study of relativistic effects on bonding. „The Journal of Chemical Physics“ том  115 (6): 2456. doi:10.1063/1.1385366. Bibcode2001JChPh.115.2456F. 
  57. Thayer 2010, стр. 63–67.
  58. Thayer 2010, стр. 79.
  59. 59,0 59,1 Thayer 2010, стр. 64.
  60. Pyykkö, P.; Atsumi, M. (22 декември 2008 г). Molecular Single-Bond Covalent Radii for Elements 1-118. „Chemistry: A European Journal“ том  15: 186–197. doi:10.1002/chem.200800987. PMID 19058281. 
  61. 61,0 61,1 Sharma, B. K. (2001). Nuclear and radiation chemistry (7th издание). Krishna Prakashan Media. стр. 147. ISBN 978-81-85842-63-9. https://books.google.com/?id=L8mBZcaGUQAC&pg=PA147. посет. 9 ноември 2012 г. 
  62. 62,0 62,1 Seaborg, Glenn T. (1994). Modern alchemy. World Scientific. стр. 172. ISBN 978-981-02-1440-1. 
  63. Takahashi, N. (2002 г). Boiling points of the superheavy elements 117 and 118. „Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry“ том  251 (2): 299–301. doi:10.1023/A:1014880730282. 
  64. Luig, H.; Keller, C.; Wolf, W.; Shani, J.; Miska, H.; Zyball, A.; Gervé, A.; Balaban, A. T.; и др. (2005). „Radionuclides“. Ullmann, F.. Encyclopedia of industrial chemistry. Wiley-VCH. стр. 23. doi:10.1002/14356007.a22_499. ISBN 978-3-527-30673-2. 
  65. Punter, J.; Johnson, R.; Langfield, S. (2006). The essentials of GCSE OCR Additional science for specification B. Letts and Lonsdale. стр. 36. ISBN 978-1-905129-73-7. 
  66. Wiberg, E.; Wiberg, N.; Holleman, A. F. (2001). Inorganic chemistry. Academic Press. стр. 423. ISBN 978-0-12-352651-9. https://books.google.com/books?id=Mtth5g59dEIC. 
  67. Otozai, K.; Takahashi, N. (1982 г). Estimation of the chemical form and the boiling point of elementary astatine by radiogas-chromatography. „Radiochimica Acta“ том  31 (3‒4): 201‒203. http://www.mendeley.com/research/estimation-chemical-form-boiling-point-elementary-astatine-radio-gas-chromatography/. 
  68. Moody, Ken (2013-11-30). „Synthesis of Superheavy Elements“. Schädel, Matthias; Shaughnessy, Dawn. The Chemistry of Superheavy Elements (2nd издание). Springer Science & Business Media. стр. 24–8. ISBN 9783642374661. 
  69. Bader, R. F. W. "An introduction to the electronic structure of atoms and molecules". McMaster University. конс. 2008-01-18. 
  70. 70,0 70,1 Pershina 2010, стр. 504.
  71. Thayer 2010, стр. 84.
  72. 72,0 72,1 72,2 Bae, Ch.; Han, Y.-K.; Lee, Yo. S. (18 јануари 2003 г). Spin−Orbit and Relativistic Effects on Structures and Stabilities of Group 17 Fluorides EF3 (E = I, At, and Element 117): Relativity Induced Stability for the D3h Structure of (117)F3. „The Journal of Physical Chemistry A“ том  107 (6): 852–858. doi:10.1021/jp026531m. Bibcode2003JPCA..107..852B. 
  73. 73,0 73,1 73,2 73,3 73,4 Han, Y.-K.; Bae, Cheolbeom; Son, Sang-Kil; Lee, Yoon Sup (2000 г). Spin-orbit effects on the transactinide p-block element monohydrides MH (M=element 113-118). „Journal of Chemical Physics“ том  112 (6): 2684–2691. doi:10.1063/1.480842. Bibcode2000JChPh.112.2684H. 
  74. Stysziński 2010, стр. 144–146.
  75. Lide, D. R. (2003). „Section 9, Molecular Structure and Spectroscopy“. CRC Handbook of Chemistry and Physics (84th издание). CRC Press. стр. 9–45, 9–46. ISBN 978-0-8493-0484-2. 
  76. Stysziński 2010, стр. 139–146.
Група 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18
Алкални метали Земно­алкални метали Пникто­гени Хал­ко­гени Хало­гени Благо­родни гасови
Периода

I

водо­род
1
хе­лиум
2
II
ли­тиум
3
бери­лиум
4
бор
5
јагле­род
6
азот
7
кисло­род
8
флуор
9
неон
10
III
нат­риум
11
магне­зиум
12
алуми­ниум
13
сили­циум
14
фосфор
15
сулфур
16
хлор
17
аргон
18
IV
ка­лиум
19
кал­циум
20
скан­диум
21
титан
22
вана­диум
23
хром
24
манган
25
железо
26
кобалт
27
никел
28
бакар
29
цинк
30
галиум
31
герма­ниум
32
арсен
33
селен
34
бром
35
крип­тон
36
V
руби­диум
37
строн­циум
38
итриум
39
цирко­ниум
40
нио­биум
41
моли­бден
42
техни­циум
43
руте­ниум
44
ро­диум
45
пала­диум
46
сребро
47
кад­миум
48
индиум
49
калај
50
анти­мон
51
телур
52
јод
53
ксенон
54
VI
це­зиум
55
ба­риум
56
1 asterisk
луте­циум
71
хаф­ниум
72
тантал
73
вол­фрам
74
ре­ниум
75
ос­миум
76
иридиум
77
пла­тина
78
злато
79
жива
80
талиум
81
олово
82
биз­мут
83
поло­ниум
84
астат
85
радон
86
VII
фран­циум
87
ра­диум
88
2 asterisks
лорен­циум
103
радер­фордиум
104
дуб­ниум
105
сибор­гиум
106
бо­риум
107
ха­сиум
108
мајт­нериум
109
фарм­штатиум
110
рент­гениум
111
копер­нициум
112
нихо­ниум
113
флеро­виум
114
моско­виум
115
ливер­мориум
116
тене­син
117
ога­несон
118
1 asterisk
лантан
57
цериум
58
празе­одиум
59
нео­диум
60
проме­тиум
61
сама­риум
62
евро­пиум
63
гадоли­ниум
64
тер­биум
65
диспро­зиум
66
хол­миум
67
ербиум
68
талиум
69
итер­биум
70
 
2 asterisks
акти­ниум
89
то­риум
90
протак­тиниум
91
ура­ниум
92
непту­ниум
93
плуто­ниум
94
амери­циум
95
кириум
96
берк­лиум
97
калифор­ниум
98
ајнштај­ниум
99
фер­миум
100
менде­левиум
101
нобел­лиум
102
 

црно = цврста зелено = течна црвено = гасна grey=непозната Боја на атомскиот број ја прикажува агрегатната состојба (при 0 °C и 1 атм)
Првичен Од распад Вештачки Границата го прикажува природното наоѓање на елементот
Позадинска боја прикажува поткатегорија во трендот метал-металоид-неметал:
Метал Металоид Неметал непознати
хемиски
својства
Алкален метал Земноалкален метал Ланта­ноид Актиноид Преоден метал Слаб метал Пов-атом. неметал Двоатом. неметал Благороден гас


Грешка во наводот: Има ознаки <ref> за група именувана како „б“, но нема соодветна ознака <references group="б"/>, или пак недостасува завршно </ref>.