Итриум

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Итриум  (39Y)
Yttrium sublimed dendritic and 1cm3 cube.jpg
Општи својства
Име и симбол итриум (Y)
Изглед сребренобела
Итриумот во периодниот систем
Водород (двоатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (повеќеатомски неметал)
Азот (двоатомски неметал)
Кислород (двоатомски неметал)
Флуор (двоатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (повеќеатомски неметал)
Сулфур (повеќеатомски неметал)
Хлор (двоатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (повеќеатомски неметал)
Бром (двоатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (двоатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Унунтриум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Унунпентиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Унунсептиум (непознати хемиски својства)
Унуноктиум (непознати хемиски својства)
Sc

Y

Lu
стронциумитриумциркониум
Атомски број 39
Стандардна атомска тежина (±) (Ar) 88,90584(2)[1]
Категорија   преоден метал
Група и блок група 3, d-блок
Периода V периода
Електронска конфигурација [Kr] 4d1 5s2
по обвивка
2, 8, 18, 9, 2
Физички својства
Фаза цврста
Точка на топење 1799 K ​(1526 °C)
Точка на вриење 3203 K ​(2730 °C)
Густина близу с.т. 4,472 g/cm3
кога е течен, при т.т. 4,24 g/cm3
Топлина на топење 11,42 kJ/mol
Топлина на испарување 363 kJ/mol
Моларен топлински капацитет 26,53 J/(mol·K)
парен притисок
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
при T (K) 1883 2075 (2320) (2627) (3036) (3607)
Атомски својства
Оксидациони степени 3, 2, 1 ​(слабо базен оксид)
Електронегативност Полингова скала: 1,22
Енергии на јонизација I: 600 kJ/mol
II: 1180 kJ/mol
II: 1980 kJ/mol
Атомски полупречник емпириски: 180 pm
Ковалентен полупречник 190±7 pm
Разни податоци
Кристална структура шестаголна збиена (шаз)
Кристалната структура на итриумот
Брзина на звукот тенка прачка 3300 m/s (при 20 °C)
Топлинско ширење α, poly: 10,6 µm/(m·K) (при с.т.)
Топлинска спроводливост 17,2 W/(m·K)
Електрична отпорност α, poly: 596 nΩ·m (при с.т.)
Магнетно подредување парамагнетно[2]
Модул на растегливост 63,5 GPa
Модул на смолкнување 25,6 GPa
Модул на збивање 41,2 GPa
Поасонов сооднос 0,243
Бринелова тврдост 200–589 MPa
CAS-број 7440-65-5
Историја
Наречен по Итерби, Шведска и тамошниот минерал итербит (гадолинит)
Откриен Јохан Гадолин (1794)
Првпат издвоен Карл Густав Мосандер (1840)
Најстабилни изотопи
Главна статија: Изотопи на итриумот
изо ПЗ полураспад РР ЕР (MeV) РП
87Y веш 3,35 д ε 87Sr
γ 0,48, 0,38D
88Y syn 106,6 д ε 88Sr
γ 1,83, 0,89
89Y 100% 89Y е стабилен со 50 неутрони
90Y syn 2,67 д β 2,28 90Zr
γ 2,18
91Y syn 58,5 д β 1,54 91Zr
γ 1,20
· наводи

Итриум (Y, лат. ytrium) е метал од IIIB група.[3][4]

Има 32 изотопи чии атомски маси се наоѓаат измеѓу 80 и 99. Постојан е само еден изотоп, а тоа е 89-иот, кој претставува 100% природен состав на самиот елемент.

Застапен е и во земјината кора во количина од 30 ppm (анг. . parts per million) во облик на минералот коенотимит.

Елементот итриум е откриен во 1794 година од страна на J. Godolin во Финска.

Тоа е еден од четирите елементи кои името го добиле според шведските градови.

Влегува во градбата на многу хидроксиди, оксиди, флуориди и хидриди. Хидриди на итриумот се користат како многу силни редукциони средства.

Се претпоставува дека овој елемент има доста лошо биолошко значење, односно дека предизвикува рак.

Во чист облик итриумот е сребреносив метал. На неговата површина се формира постојан слој од оксид, како и кај алуминиум. Неговите хемиски карактеристики потсетуваат на оние на магнезиум. Итриумот лесно се пали, но не сам од себе. Со вода реагира многу споро градејќи хидроксид. Во чист облик се користи како еден од елементите за производство на телевизиски екрани. Лампите од легурите на итриумот со Волфрам се користат во рендгенографија.

Извори[уреди | уреди извор]

  1. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  2. Lide, D. R., уред (2005). „Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds“. CRC Handbook of Chemistry and Physics (86th издание). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5. http://web.archive.org/web/20110303222309/http://www-d0.fnal.gov/hardware/cal/lvps_info/engineering/elementmagn.pdf. 
  3. Housecroft C. E., Sharpe A. G. (2008). Inorganic Chemistry (3rd ed.). Prentice Hall. ISBN 978-0131755536.
  4. Parkes, G.D. & Phil, D. (1973). Melorova moderna neorganska hemija. Beograd: Naučna knjiga.


Периоден систем на елементите
Група 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18
Алкални метали Земно­алкални метали Пникто­гени Хал­ко­гени Хало­гени Благо­родни гасови
Периода

I

водо­род
1
хе­лиум
2
II
ли­тиум
3
бери­лиум
4
бор
5
јагле­род
6
азот
7
кисло­род
8
флуор
9
неон
10
III
нат­риум
11
магне­зиум
12
алуми­ниум
13
сили­циум
14
фосфор
15
сулфур
16
хлор
17
аргон
18
IV
ка­лиум
19
кал­циум
20
скан­диум
21
титан
22
вана­диум
23
хром
24
манган
25
железо
26
кобалт
27
никел
28
бакар
29
цинк
30
галиум
31
герма­ниум
32
арсеник
33
селен
34
бром
35
крип­тон
36
V
руби­диум
37
строн­циум
38
итриум
39
Y
цирко­ниум
40
нио­биум
41
моли­бден
42
техни­циум
43
руте­ниум
44
ро­диум
45
пала­диум
46
сребро
47
кад­миум
48
индиум
49
калај
50
анти­мон
51
телур
52
јод
53
ксенон
54
VI
це­зиум
55
ба­риум
56
1 asterisk
луте­циум
71
хаф­ниум
72
тантал
73
вол­фрам
74
ре­ниум
75
ос­миум
76
иридиум
77
пла­тина
78
злато
79
жива
80
талиум
81
олово
82
биз­мут
83
поло­ниум
84
астат
85
радон
86
VII
фран­циум
87
ра­диум
88
2 asterisks
лорен­циум
103
радер­фордиум
104
дуб­ниум
105
сибор­гиум
106
бо­риум
107
ха­сиум
108
мајт­нериум
109
фарм­штатиум
110
рент­гениум
111
копер­нициум
112
унун­триум
113
флеро­виум
114
унун­пентиум
115
лиевр­мориум
116
унун­септиум
117
унун­октиум
118
1 asterisk
лантан
57
цериум
58
празе­одиум
59
нео­диум
60
проме­тиум
61
сама­риум
62
евро­пиум
63
гадоли­ниум
64
тер­биум
65
диспро­зиум
66
хол­миум
67
ербиум
68
талиум
69
итер­биум
70
 
2 asterisks
акти­ниум
89
то­риум
90
протак­тиниум
91
ура­ниум
92
непту­ниум
93
плуто­ниум
94
амери­циум
95
кириум
96
берк­лиум
97
калифор­ниум
98
ајнштај­ниум
99
фер­миум
100
менде­левиум
101
нобел­лиум
102
 

црно=цврста зелено=течна црвено=гасна grey=непозната Боја на атомскиот број ја прикажува агрегатната состојба (при 0 °C и 1 атм)
Првичен Од распад Вештачки Границата го прикажува природното наоѓање на елементот
Позадинска боја прикажува поткатегорија во трендот метал-металоид-неметал:
Метал Металоид Неметал непознати
хемиски
својства
Алкален метал Земноалкален метал Ланта­ноид Актиноид Преоден метал Слаб метал Пов-атом. неметал Двоатом. неметал Благороден гас