Криптон

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Криптон  (36Kr)
Krypton discharge tube.jpg
Гасна цевка исполнета со криптон како свети бело
Krypton Spectrum.jpg
Спектрални линии на криптонот
Општи својства
Име и симбол криптон (Kr)
Изглед безбоен гас, со белузлав сјај во високонапонско поле
Криптонот во периодниот систем
Водород (двоатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (повеќеатомски неметал)
Азот (двоатомски неметал)
Кислород (двоатомски неметал)
Флуор (двоатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (повеќеатомски неметал)
Сулфур (повеќеатомски неметал)
Хлор (двоатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (повеќеатомски неметал)
Бром (двоатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (двоатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Унунтриум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Унунпентиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Унунсептиум (непознати хемиски својства)
Унуноктиум (непознати хемиски својства)
Ar

Kr

Xe
бромкриптонрубидиум
Атомски број 36
Стандардна атомска тежина (±) (Ar) 83,798(2)[1]
Категорија   благороден гас
Група и блок група 18 (благородни гасови), p-блок
Периода IV периода
Електронска конфигурација [Ar] 3d10 4s2 4p6
по обвивка
2, 8, 18, 8
Физички својства
Фаза гасна
Точка на топење 115,78 K ​(−157,37 °C)
Точка на вриење 119,93 K ​(−153,415 °C)
Густина при стп (0 °C и 101,325 kPa) 3,749 g/L
кога е течен, при т.в. 2,413 g/cm3[2]
Тројна точка 115,775 K, ​73,53 kPa[3][4]
Критична точка 209,48 K, 5,525 MPa[4]
Топлина на топење 1,64 kJ/mol
Топлина на испарување 9,08 kJ/mol
Моларен топлински капацитет 20,95[5] J/(mol·K)
парен притисок
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
при T (K) 59 65 74 84 99 120
Атомски својства
Оксидациони степени 2, 1, 0 ​(ретко повеќе од 0; непознат оксид)
Електронегативност Полингова скала: 3,00
Енергии на јонизација I: 1350,8 kJ/mol
II: 2350,4 kJ/mol
II: 3565 kJ/mol
Ковалентен полупречник 116±4 pm
Ван дер Валсов полупречник 202 pm
Разни податоци
Кристална структура страноцентрична коцкеста (сцк)
Кристалната структура на криптонот
Брзина на звукот (гас, 23 °C) 220 m·s−1
(течност) 1120 m/s
Топлоспроводливост 9,43×10−3  W/(m·K)
Магнетно подредување дијамагнетно[6]
CAS-број 7439-90-9
Историја
Откриен и првпат издвоен Вилијам Ремзи и Морис Траверс (1898)
Најстабилни изотопи
Главна статија: Изотопи на криптонот
изо ПЗ полураспад РР ЕР (MeV) РП
78Kr 0,35% >1,1×1020 y (β+β+) 2,846 78Se
79Kr веш 35,04 ч. ε 79Br
β+ 0,604 79Br
γ 0,26, 0,39, 0,60
80Kr 2,25% 80Kr е стабилен со 44 неутрони
81Kr траги 2,29×105 y ε 81Br
γ 0,281
82Kr 11,6% 82Kr е стабилен со 46 неутрони
83Kr 11,5% 83Kr е стабилен со 47 неутрони
84Kr 57,0% 84Kr е стабилен со 48 неутрони
85Kr веш 10,756 y β 0,687 85Rb
86Kr 17,3% (ββ) 1,2556 86Sr
Режимите на распад во загради се предвидени, но сè уште не се забележани
· наводи

Криптон (од грчки: 'κρυπτός kryptos' "скриено") е хемиски елемент со симбол Kr и атомски број 36, а неговата атомска маса изнесува 83,798(2).

Историја[уреди | уреди извор]

Криптонот е откриен од страна на Вилијам Ремзи and Морис Траверс во Велика Британија во 1898.[7] Ремзи работејќи на откривање на благородните гасови добил Нобелова награда за хемија..[8] Било тешко да се открие овој гас; Ремзи претпоставувал дека постои, но истиот бил пронајден во смеса со други гасови.[9] Поради тоа, овој гас бил наречен Криптон.[9]

Карактеристики[уреди | уреди извор]

Криптонот е благороден гас без боја, мирис и вкус и не е токсичен, а при ладење истиот кристализира во облик на бели кристали. Спектарот на криптонот има карактеристични интензивни портокалови и зелени линии, a некои се премногу остри (имаат многу мала спектрална ширина). Со тоа, во 1960. година е постигнат меѓународен договор основната едница за должина метар да се дефинира со помош на брановата должина на портокалово-црвените зрачење на изотопот 86Kr во вакуум (prijelaz 5p[Ol/2]1-6p[Ol/2]J преку бројот на брановата должина: 1 m = 1650763,73 бранови должина на наведеното зрачење). Подоцна, и оваа дефиниција е редефинирана, така што денес метарот се дефинира преку патот што светлината ќе го помине во одреден дел од секундата.

Добивање[уреди | уреди извор]

Криптонот како и останатите благородни гасови (со исклучок на радонот), може да се добие со втечнување и фракциона дестилација на зракот или апсорпција на активен јаглен. При фракциона дестилација на зрак, криптонот заедно со ксенонoт заостанува во фракцијата богата со кислород, од која се одвојува кислородот. При тоа се добива сирова смеса од криптон и ксенон, со удел од 95%.

Употреба[уреди | уреди извор]

Поради високата цена, криптонот нема широка употреба, а се користи за полнење на светлечки тела под низок притисок (посебнифлуоресцентни цевки), за посебни видови блиц светла, како и за полнење електрични светилки со волфрамови влакна кои имаат голема трајност. Како опаѓа топлинската спроводливост на гасовите со порастот на молекулската маса, криптонот, во смеса со аргонот или ксенонот, може зналајно да го продолжи траењето на жариштето или да ја зголеми спроводливоста претворајќи ја електричната енергија во светлосна.

Криптонот се користи и како ласерски уред во специјалнски плински ласери. Еден од најмоќните плински ласери е измислен во 1989. година во лабораторија во Лос Алмос (Тексас, САД) кој користи сместа од криптон и флуор кој дава кратки пулсеви во кој е сконцентрирана огромна сила. Пулсевите фокусирани на многу мал примерок развиваат температура од неколку милиони келвини. Овој ласер се користи за фундаментални истражувања контролирани од нуклеарна фузија.

Последните неколку година,радиоактивниот изотоп 85Kr станал еколошки многу интересен кој има период на полураспаѓање od 10,7 godina. Во сите нуклеарни електрани овој изотопот е радиоактивен нуспроизвод кој контролирано се испушта во атмосферата со секоја измена на нуклеарните горива. Така се акумулира во атмосферата се до воспоставување рамнотежа помеѓу неговото распаѓање и испуштање и притоа го зголемува нивото на природна радиоактивност, што може да придонесе до одредени еколошки последици.

Хемиски реакции[уреди | уреди извор]

Криптонот не е целосно инертиран и под одредени услови може да шредизвика одредени хемиски реакции. Така на пример, припритисок од 0,15 MPa и при температура од 0°C создава хидрати. Се изолира криптон(II)-флуорид (KrF2) како безбоен, нестабилен кристал кој полека се распаѓа на температура од 25°C, a во вакуум сублимира. Постојат и некои молекулски јони (ArKr+, KrXe+, KrH+) како и комплексни флуориди (KrF+ ili Kr2F3+) кои се распаѓаат на собна температура.

  1. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights
  2. Krypton. encyclopedia.airliquide.com
  3. „Section 4, Properties of the Elements and Inorganic Compounds; Melting, boiling, triple, and critical temperatures of the elements“. CRC Handbook of Chemistry and Physics (85th издание). Boca Raton, Florida: CRC Press. 2005. 
  4. 4,0 4,1 Haynes, William M., уред (2011). CRC Handbook of Chemistry and Physics (XCII издание). Boca Raton, FL: CRC Press. стр. 4.121. ISBN 1439855110. 
  5. Shuen-Chen Hwang, Robert D. Lein, Daniel A. Morgan (2005). "Noble Gases". Kirk Othmer Encyclopedia of Chemical Technology. Wiley. pp. 343–383. doi:10.1002/0471238961.0701190508230114.a01.
  6. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Lide, D. R., уред (2005). CRC Handbook of Chemistry and Physics (86th издание). Boca Raton (FL): CRC Press. ISBN 0-8493-0486-5. 
  7. Friend, John Newton (1914). A text-book of inorganic chemistry, Volume 1. Griffin & Company. стр. 346. http://books.google.com/books?id=hgtDAAAAIAAJ&source=gbs_navlinks_s. конс. 17 јуни 2011. 
  8. James, Laylin K. (1993). Nobel laureates in chemistry, 1901–1992. Chemical Heritage Foundation. стр. 23. ISBN 0841226903. http://books.google.com/books?id=jEy67gEvIuMC&source=gbs_navlinks_s. конс. 17 јуни 2011. 
  9. 9,0 9,1 Alfred, Randy (30 May, 2008). „May 30, 1898: Krypton Discovered, Decades Before Superman Arrives“. wired.com. http://www.wired.com/science/discoveries/news/2008/05/dayintech_0530. конс. 29 јуни 2011.