Цинк

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Цинк  (30Zn)
Zinc fragment sublimed and 1cm3 cube.jpg
Општи својства
Име и симбол цинк (Zn)
Изглед сребрено-сива
Цинкот во периодниот систем
Водород (двоатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (повеќеатомски неметал)
Азот (двоатомски неметал)
Кислород (двоатомски неметал)
Флуор (двоатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (повеќеатомски неметал)
Сулфур (повеќеатомски неметал)
Хлор (двоатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (повеќеатомски неметал)
Бром (двоатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (двоатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоуренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Унунтриум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Унунпентиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Унунсептиум (непознати хемиски својства)
Унуноктиум (непознати хемиски својства)


Zn

Cd
бакарцинкгалиум
Атомски број 30
Стандардна атомска тежина (±) (Ar) 65,38(2)[1]
Категорија   преоден метал, се смета и за слаб метал
Група и блок XII група, d-блок
Периода IV периода
Електронска конфигурација [Ar] 3d10 4s2
по обвивка
2, 8, 18, 2
Физички својства
Фаза цврста
Точка на топење 692,68 K ​(419,53 °C)
Точка на вриење 1.180 K ​(907 °C)
Густина близу с.т. 7,14 g/cm3
кога е течен, при т.т. 6,57 g/cm3
Топлина на топење 7,32 kJ/mol
Топлина на испарување 115 kJ/mol
Моларен топлински капацитет 25,470 J/(mol·K)
парен притисок
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
при T (K) 610 670 750 852 990 1.179
Атомски својства
Оксидациони степени +2, +1, 0 ​(амфотеричен оксид)
Електронегативност Полингова скала: 1,65
Енергии на јонизација I: 906,4 kJ/mol
II: 1.733,3 kJ/mol
II: 3.833 kJ/mol
(повеќе)
Атомски полупречник емпириски: 134 pm
Ковалентен полупречник 122±4 pm
Ван дер Валсов полупречник 139 pm
Разни податоци
Кристална структура шестаголна збиена (шаз)
Кристалната структура на цинкот
Брзина на звукот тенка прачка 3.850 m/s (при с.т.) (валана)
Топлинско ширење 30,2 µm/(m·K) (при 25 °C)
Топлинска спроводливост 116 W/(m·K)
Електрична отпорност 59 nΩ·m (при 20 °C)
Магнетно распоредување дијамагнетно
Модул на растегливост 108 GPa
Модул на смолкнување 43 GPa
Модул на збивање 70 GPa
Поасонов сооднос 0,25
Мосова тврдост 2,5
Бринелова тврдост 327–412 MPa
CAS-број 7440-66-6
Историја
Откриен Индиски металургисти (Пред 1.000 п.н.е)
Првпат издвоен Андреас Зигизмунф Марграф (1746)
Прогласен за метал со особена важност од Расаратна Самукаја (800)
Најстабилни изотопи
Главна статија: Изотопи на цинкот
изо ПР полураспад РР ЕР (MeV) РП
64Zn 48,6% >2,3×1018 y (β+β+) 1,096 64Ni
65Zn веш 243,8 d ε ,.3519 65Cu
γ 1,1155
66Zn 27,9% 66Zn е стабилен со 36 неутрони
67Zn 4,1% 67Zn е стабилен со 37 неутрони
68Zn 18,8% 68Zn е стабилен со 38 неутрони
69Zn веш 56 min β 0,906 69Ga
69mZn веш 13,76 h β 0,906 69Ga
70Zn 0,6% >1,3×1016 y (ββ) 0,998 70Ge
71Zn веш 2,4 min β 2,82 71Ga
71mZn веш 3,97 d β 2,82 71Ga
72Zn веш 46,5 h β 0,458 72Ga
Decay modes in parentheses are predicted, but have not yet been observed
· наводи

Цинкот е хемиски елемент во периодниот систем кој го има симболот Zn и атомскиот број 30.

Поважни карактеристики[уреди | уреди извор]

Цинкот е средно реактивен синобел метал кој ја губи бојата на влажен воздух и согорува во истиот со светлозеленикав пламен, давајќи цинк оксид. Тој реагира со киселини и бази и други неметали. Доколку не е целосно чист, цинкот реагира со разредени киселини при што ослободува водород. Еден најчест оксидационен број на цинкот е +2. Од 100 °C до 210 °C, цинковиот метал е ковлив и може лесно да се обликува во најразлични форми. Над 210 °C, металот постанува кршлив и ќе се претвори во прав со силно удирање.

Биолошка улога[уреди | уреди извор]

Цинкот е есенцијален елемент, потребен за одржување на сиот живот на Земјата. Проценето е дека 3000 од стотици илјади протеини во чевековото тело содржат цинкова простетична група. Исто така, постојат околу десетина типови на клетки во човековото тело кои секретираат цинкови јони, чиишто улоги моментално активно се истражуваат во медицината. Интригирачки, мозочните клетки во предниот мозок на цицачите се всушност еден тип на клетки кои секретираат цинк меѓу другите невронски "месенџер" супстанци. Клетките во плунковните жлезди, простатата, имуниот систем и цревата се други типови кои секретираат цинкови јони.

Цинкот е активатор на одредени ензими, како што е јаглеродната анхидраза. Таа е важна при транспортот на јаглерод диоксидот во крвта на 'рбетниците. Овој елемент е исто така потребен и на растенијата, каде учествува во образувањето на листот, синтезата на растителниот хормон ауксин и анаеробното дишење (алкохолна ферментација).

Токсичност на цинкот[уреди | уреди извор]

Иако цинкот е есенцијална потреба за здравото тело, премногу цинк може да штети. Преголемата апсорпција на цинкот може да ја стопира апсорпцијата на бакарот и железото. Слободниот цинков јон во раствор e високо токсичен за растенијата, без'рбетниците и дури и за коскените риби. Покажано е дека само микромоларни количини на слободниот јон можат да убијат некои организми. Еден пример покажал дека 6 микромоларна колилина на слободен цинков јон убива 93% од сите дафнии во водата. Токсичноста на цинкот е фатална и за кучињата, каде предизвикува хемолитичка анемија.

Имун систем[уреди | уреди извор]

Цинковите соли се ефективни против патогени состојки (антигени) при директна употреба. Гастроинтестиналните инфекции се исто така под силно влијание од ингестијата на цинк и овој ефект може да биде како резултат на директна антимикробна акција на цинковите јони во дигестивниот тракт, или како резултат на апсорпцијата на цинкот и повторното ослободување од имуните клетки (сите гранулоцити секретираат цинк), или, пак, двете.

Директниот ефект на цинкот на бактерии и вируси е исто така голем и се користи уште од 2000 година п.н.е., од кога се документирани цинковите соли во палиативни мелеми. Но, методот како точно да се доведат цинкови соли против патогени без притоа да се повреди сопственото ткиво сè уште се истражува.

Наоѓање[уреди | уреди извор]

Цинкот е 23-иот најзастапен елемент во Земјината кора. Најископуваните руди (како сфалеритот) имаат околу 10% железо, како и околу 40-50% цинк. Минералите од кои се екстрахира цинкот се сфалеритот (цинк сулфид), смитзонитот (цинк карбонат), хемиморфитот (цинк силикат) и франклинитот.

Соединенија[уреди | уреди извор]

Цинк оксид е можеби најпознатото и најупотребуваното цинково соединение, бидејќи е добра основа за белите пигменти во бојата. Тоа наоѓа и индустриска примена во индустријата за гуми. Голем број на други цинкови соединенија имаат индустриска примена, како цинк хлоридот (во дезодорансите), цинк сулфидот (во луминисцентните бои) и цинк метилот или цинк диетилот во органската лабораторија. Грубо кажано, околу една четвртина од вкупната произведувачка на цинк се конзумира во форма на цинкови соединенија.

  1. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights