Сирија

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Сириска Арапска Република
الجمهورية العربية السورية (арапски)
al-Jumhūrīyah al-ʻArabīyah as-Sūrīyah
Знаме Грб
Химна"حماة الديار" (арапски)
"Humat ad-Diyar"
(англиски: "Guardians of the Homeland")

Главен град
(и најголем)
Дамаск
Службен јазик арапски
Народности 
Демоним сириец
Уредување унитарна полу-претседателска република[1]
 •  Претседател Башар ел-Асад
 •  Премиер Имад Камис
 •  Заменик-Претседател
 •  Претседател на Народниот Совет Хамуда Сабаг
Законодавство Народен Совет
Основана
 •  Прогласување на Арапско Кралство Сирија 8 март 1920 
 •  Држава Сирија под Француски мандат 1 декември 1924 
 •  Сириска Република 1930 
 •  Независност де јуре (крај на францускиот мандат) 24 октомври 1945 
 •  Сириска Република (1946–1963)
(заминување на француските сили)
17 април 1946 
 •  Отцепување од
Обединета Арапска Република
28 септември 1961 
 •  Баас
ја презема контролата над држаата
8 март 1963 
 •  Моментален устав 27 февруари 2012 
Површина
 •  Вкупна 185.180[2] км2 (87-ма)
 •  Вода (%) 1.1
Население
 •  проценка за 2019 г. 18,507,587 (63-та)
 •  Попис 2010 21,018,834 
 •  Густина 118.3 жит/км2 (70-та)
БДП (ПКМ) проценка за 2015 г.
 •  Вкупен $50.28 billion[3] 
 •  По жител $2,900[3] 
БДП (номинален) проценка за 2014 г.
 •  Вкупно $24.6 billion[3] 
 •  По жител $1,400[3] 
Џиниев коеф. (2014)55.8[4]
висок
ИЧР (2018) 0.536[5]
низок · 155th
Валута Сириска фунта (SYP)
Часовен појас EET (UTC+2)
 •  (ЛСВ) EEST (UTC+3)
Се вози на десно
НДД .sy
سوريا.
Повик. бр. +963

Сирија (арапски: سورية) или официјално Сириска Арапска Република (арапски: الجمهورية العربية السورية) — држава во Југозападна Азија која граничи со Либан на југозапад , Средоземното Море на запад, Турција на север, Ирак на исток, Јордан на југ, и Израел на југозапад. Земјата имаплодни рамнини, високи планини и пустини и е дом на различни етнички и религиозни групи, вклучувајќи ги и Сириските Арапи, Грци, Ерменци, Асирци, Курди, Черкези, Мандејци и Туркемени. Религиозни групи вклучуваат сунити, христијани, алавити, друзи, исмаили, манданци, шиити, евреи. Сунитите ја сочинуваат најголемата религиозна група во Сирија.

Сирија е унитарна република составена од 14 гувернери и е единствената земја која политички го поддржува Баасизмот. Таа е членка Обединетите Нации, Движењето на неврзаните и е суспендирана од Арапската лига во ноември 2011 година[6] и Организацијата за исламска соработка[7], и од Медитеранската Унија[8].

Терминот „Сирија“ порано се однесувал за целиот регион Левант, но денес оваа држава се наоѓа на територијата на неколку стари кралства и империи кои порано опстојувале и биле дел од старата Сирија. Дамаск, денешниот главен град на државата, бил главен град и на стариот Омејадски Калифат, како и седиште на Мамлучкиот Султанат. Дамаск се смета за еден од најстарите градови со постојана населеност во светот.[9][10]

Денешната држава Сирија е создадена, првично, како француски протекторат, но во април 1946 година Сирија ја прогласила својата независност и станала независна парламентарна република. Пост-воениот период бил исто така исполнет со поголем број воени дејствија и бунтови кои се одвивале во периодот од 1949 до 1970 година. Уште од 1962 година, светските организации за човекови права ја сместуваат Сирија во групата на земји со недемократско владеење.[11]

Сирија е владеена од партијата „Бат“ уште од 1963 година, иако всушност со државата владее мала група воени и политички челници. Моментален претседател на Сирија е Башар ел-Асад, кој е на таа позиција по втор пат. Башар ал-Асад е син на Хафиз ал-Асад[12], претседател на Сирија од 1970 до 2000 година.[13][14] Државата имала важна улога во регионалната политика, особено во конфликтите на Израел со арапските држави.

Од март 2011 година, Сирија е вовлечена во вооружен конфликт, при што голем број земји во регионот и пошироко се вклучени воено или на друг начин. Како резултат на тоа, голем број на самопрогласени политички ентитети се појавиле на сириска територија, вклучувајќи ја и Сириската опозиција, Рохава, Тахрир ел-Шам и Исламската држава Ирак и Левант. Сирија е рангирана како последна на Глобалниот индекс на мирот, поради што стана најнасилна земја во светот поради војната. Војната убила повеќе од 570.000 лица[15], предизвикала 7,6 милиони внатрешно раселени лица (проценка на УНХЦР од 2015 година) и повеќе од 5 милиони бегалци (во јули 2017 година регистрирани од УНХЦР)[16].

Главен град на Сирија е Дамаск, но најголем град во државата е Алеп. Вкупната површина на Сирија изнесува 185.180 км2 каде живеат околу 22.198.110 жители. Околу 80% од населението на Сирија се Арапи, додека остатокот вбројува Курди, Ерменци и Туркмени.[14] Официјален јазик во државата е арапскиот, додека најголема религија е исламот.

Етимологија[уреди | уреди извор]

Името „Сирија“ доаѓа од старогрчкиот збор за СиријцитеΣύριοι(Syrioi), термин кои старите Грци го користеле и за Асирците.[17][18] Некои научници веруваат дека старогрчкиот збор за Сиријците потекнува од зборот „Ἀσσυρία“, (Асирија), кој пак доаѓа од акадискиот збор Aššur.[19] Според други, терминот „Сирија“ доаѓа од називот „Сирион“, име кое го користеле Сидонците за планината Хермон.[20]

Историја[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Историја на Сирија.

Антички период[уреди | уреди извор]

Женска фигура, околу 5000 п.н.е.

Од околу 10.000 п.н.е., Сирија била една од центрите на неолитската култура (позната како Предкерамична неолитска култура А), каде што земјоделството и сточарството се појавиле за прв пат во светот. Следниот неолитски период (Предкерамична неолитска култура Б) е претставен со правоаголни куќи преку Мурејбетската култура. Во времето на пред-керамичкиот неолит, луѓето користеле садови направени од камен, гипс и вар (Vaisselle blanche). Наодите на обсидијанските алатки од Анадолија се докази за рани трговски односи. Градовите на Хамоукар и Емар играле важна улога во доцното неолитско и бронзено време. Археолозите докажале дека цивилизацијата во Сирија е една од најстарите на Земјата, на која можеби му претходат само оние на Месопотамија.

Ебланци и Аморити[уреди | уреди извор]

Најраната регистрирана домородна цивилизација во регионот била Кралството Ебла во близина на денешен Идлиб[21], северна Сирија. Се смета дека Ебла била основана околу 3500 п.н.е.[22][23][24][25][26], и постепено го изградила своето богатство преку трговијата со месопотамиските држави Сумер, Асирија и Акад, како и со народите од Мала Азија[27]. Подароци од фараоните, откриени при ископувањата, го потврдуваат контактот на Ебла со Египет.

Кралска палата Ебла в. 2400 п.н.е.

Едни од најраните пишани текстови од Сирија е договор за трговија меѓу везирот Ибриум на Ебла и нејасно царство наречено Абарсал од околу 2300 п.н.е.[28][29] Научниците веруваат дека ебланскиот јазик е еден од најстарите познати пишани семитски јазици по Акадскиот јазик. Неодамнешните класификации на јазикот покажале дека тоа е источен семитски јазик, тесно поврзан со акадскиот јазик[30].

Ебла била ослабена од долгата војна со Мари, и целата Сирија станала дел од месопотамиското Акадско Царство откако Саргон од Акад и неговите внуки на Нарам-Син ја завршиле доминацијата на Ебла над Сирија во првата половина на 23 век п.н.е.[31][32]

До 21 век п.н.е., Хуритите ги населиле северните делови на Сирија, додека во остатокот од регионот доминирале Аморитите, а Сирија била наречена Амурска земја од нивните асиро-вавилонски соседи. Северозападниот семитски јазик на Аморитите е најстариот од Хананските јазици. Мари се проширила во текот на овој период. Угарит, исто така, се појавил во ова време, околу 1800 п.н.е., блиску до модерната Латакија. Угаритскиот бил семитски јазик, лабаво поврзан со Хананските јазици, и ја развил угаритската азбука[33], која се смета за најраната позната азбука на светот. Царството на Угаритите преживеало се до неговото уништување од страна на индоевропски Морски народи во 12 век п.н.е.

Античкиот град Палмира

Јахад (модерниот Алеп) доминирал во северна Сирија два век[34]а, иако Источна Сирија била окупирана во XIX и XVIII век п.н.е. од страна на Старото Асирско Царство управувано од династијата Аморит и од Вавилонската империја која била основана од Аморитите. Јахад бил опишан како најмоќната држава на Блискиот Исток и имал повеќе вазали. Градот го наметнал својот авторитет над Алалах[35] Катна,[36], и долината на Еуфрат до границите со Вавилон[37].

Од тоа време Сирија станала битка за различни странски царства, како оние на Хетите, Египет, Асирија и Вавилон. Египет првично окупирал голем дел од јужниот дел на земјата, додека Хетите и Митаните, поголемиот дел од северот. Сепак, Асирија на крајот ја добила земјата.

Географија и клима[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Географија на Сирија.

Политички систем[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Политики на Сирија.

Административна поделба[уреди | уреди извор]

Сирија е поделена на 14 области („мухафази“). Тие се делат на вкупно 60 окрузи („минтаки“), кои пак понатаму се делат на подокрузи („нахии“). Нахиите се состојат од села, кои се најмалата административна единица во земјата.

На чело на секоја област стои управник предложен од надлежниот министер и назначен со одобрение од кабинетот. Со окрузите и подокрузите управуваат функционери назначени од управникот, заедно со избран совет. Функционерите треба да имаат одобрение од надлежниот министер.


Име арапски Население Админ. центар
Дамаск (град) دمشق 4.500.000 Дамаск
Дамаск (област) ریف دمشق 2.235.000 Дамаск
Дејр ез-Зор دير الزور 1.040.000 Дејр ез-Зор
Дера درعا 858.000 Дера
Идлиб ادلب 1.288.000 Идлиб
Латакија اللاذقية 891.000 Латакија
Рака الرقة 811.000 Рака
Тартус طرطوس 720.000 Тартус
Алеп حلب 4.120.000 Алеп
Хама حماه 1.416.000 Хама
Хасеке الحسكة 1.225.926 Хасеке
Хомс حمص 1.561.000 Хомс
Кунејтра القنيطرة 69.000 Кунејтра
Сувејда السويداء 304.000 Сувејда

Економија[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Економија на Сирија.

Население, јазик и религија[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Демографија на Сирија.

Поголем дел од сириското население живее во долината на реката Еуфрат и покрај сириското крајбрежје. Вкупното население на Сирија изнесува 22.198.110 жители со густина на население од 99 жители на метар квадратен. Според светските анализи за бегалци во светот, Сирија е дом на околу 1.852.300 бегалци. Голем дел од овие бегалци се од Ирак, но има и бегалци од Палестина и Сомалија.[38]

Образованието во Сирија е бесплатно од 6 до 11 година. Образовниот систем е составен од 6 години основно образование, проследено до тригодишно средно образование и тригодишно високо образование. Писменоста на Сирија е 86% за мажите и 73.6% за жените.

Јазици[уреди | уреди извор]

Официјален јазик во Сирија е стандардниот арапски јазик, но најмногу зборувана варијанта е сирискиот арапски дијалект. Покрај арапскиот, во Сирија се зборува и курдски јазик, јазик кој го зборуваат Курдите. Од останатите малцински јазици може да се сретнат и ерменскиот, турскиот и туркменскиот јазик. Пред појавувањето на исламот во државата, во регионот лингва франка бил арамејскиот јазик. Како христијански литургиски јазик може да се забележи и сирискиот јазик.

Религија[уреди | уреди извор]

Верници во Сирија
Муслимани
  
85 %
Христијани
  
10 %
Други
  
3 %

Култура[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Култура во Сирија.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „Constitution of Syria 2012“. Scribd. 15 February 2012. конс. 25 January 2013. 
  2. „Syrian ministry of foreign affairs“. Архивирано од изворникот на 2012-05-11. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 „Syria“. International Monetary Fund. конс. 22 April 2012. 
  4. „World Bank GINI index“. World Bank. конс. 22 January 2013. 
  5. „2018 Human Development Report“ (PDF). United Nations Development Programme. 2017. конс. 15 December 2015. 
  6. MacFarquhar, Neil. „Arab League Votes to Suspend Syria“, „The New York Times“, 12 ноември 2011 (посет. 12 ноември 2011 г).
  7. Regional group votes to suspend Syria; rebels claim downing of jet“, CNN, 14 август 2012 (посет. 14 август 2012 г).
  8. Syria suspends its membership in Mediterranean union“, 1 декември 2012.
  9. Neolithic Tell Ramad in the Damascus Basin of Syria. Retrieved 2010-02-01.
  10. „Neolithic Tell Ramad in the Damascus Basin of Syria“. Archive. Архивирано од изворникот на 11 November 2006. конс. 25 January 2013. 
  11. Freedom on the world report. Retrieved 2010-02-01.
  12. Michael Bröning (7 March 2011). „The Sturdy House That Assad Built“. The Foreign Affairs. 
  13. Baath Party The Columbia Encyclopedia Sixth Edition 2001–05. Retrieved 2007-06-13.
  14. 14,0 14,1 „Syria (05/07)“. State.gov. конс. 2008-10-25. 
  15. http://www.syriahr.com/en/?p=120851
  16. (UNHCR), United Nations High Commissioner for Refugees. „UNHCR Syria Regional Refugee Response“. 
  17. Herodotus, The Histories, VII.63, s:History of Herodotus/Book 7.
  18. Joseph, John (2008). „Assyria and Syria: Synonyms?“ (PDF). 
  19. First proposed by Theodor Nöldeke in 1881; cf. Harper, Douglas (November 2001). „Syria“. Online Etymology Dictionary. конс. 2007-06-13.  .
  20. Greater Syria: The History of an Ambition. Middle East Forum. 1992. стр. 13. ISBN 0195060229. http://books.google.com/?id=J3PsAb1uV94C&printsec=frontcover#PPA13,M1. посет. 1 февруари 2010 г. 
  21. Pettinato, Giovanni. The Archives of Ebla; Gelb, I. J. "Thoughts about Ibla: A Preliminary Evaluation" in Monographic Journals of the Near East, Syro-Mesopotamian Studies 1/1 (May 1977) pp. 3–30.
  22. William J. Hamblin (2006). Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC: Holy Warriors at the Dawn of History. Routledge. стр. 239. ISBN 978-1-134-52062-6. https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT239. 
  23. Ian Shaw; Robert Jameson (2008). A Dictionary of Archaeology. John Wiley & Sons. стр. 211. ISBN 978-0-470-75196-1. https://books.google.com/books?id=8HKDtlPuM2oC&pg=PA211. 
  24. Ross Burns (2009). Monuments of Syria: A Guide. I.B.Tauris. стр. 155. ISBN 978-0-85771-489-3. https://books.google.com/books?id=z_IBAwAAQBAJ&pg=PA155. 
  25. Paolo Matthiae; Nicoló Marchetti (31 May 2013). Ebla and its Landscape: Early State Formation in the Ancient Near East. Left Coast Press. стр. 35. ISBN 978-1-61132-228-6. https://books.google.com/books?id=AaZg0ypYrnQC&pg=PA35. 
  26. Victor Harold Matthews; Don C. Benjamin (1997). Old Testament Parallels: Laws and Stories from the Ancient Near East. Paulist Press. стр. 241. ISBN 978-0-8091-3731-2. https://books.google.com/books?id=4sjpB5HlT-YC&pg=PA241. 
  27. „Syria: A country Study – Ancient Syria“. Library of Congress. конс. 5 September 2007. 
  28. Kenneth Anderson Kitchen (2003). On the Reliability of the Old Testament. Wm. B. Eerdmans Publishing. стр. 285. ISBN 978-0-8028-4960-1. https://books.google.com/books?id=Kw6U05qBiXcC. 
  29. Stephen C. Neff (2014). Justice among Nations. Harvard University Press. стр. 14. ISBN 978-0-674-72654-3. https://books.google.com/books?id=u5DzAgAAQBAJ&pg=PA14. 
  30. The Aramaic Language and Its Classification. „Journal of Assyrian Academic Studies“ том  14 (1). http://www.jaas.org/edocs/v14n1/e8.pdf. 
  31. Trevor Bryce (2014). Ancient Syria: A Three Thousand Year History. OUP Oxford. стр. 16. ISBN 978-0-19-100292-2. https://books.google.com/books?id=q8Z7AgAAQBAJ&pg=PA16. 
  32. Cyrus Herzl Gordon; Gary Rendsburg; Nathan H. Winter (1990). Eblaitica: Essays on the Ebla Archives and Eblaite Language, Volume 4. стр. 68. ISBN 978-1-57506-060-6. https://books.google.com/books?id=0Rwals-oh6kC&pg=PA68. 
  33. John F. Healey (1990). The Early Alphabet. University of California Press. стр. 22. ISBN 978-0-520-07309-8. https://books.google.com/books?id=0_KnI588AnkC&pg=PA22. 
  34. Stephanie Dalley (2002). Mari and Karana: Two Old Babylonian Cities. стр. 44. ISBN 9781931956024. https://books.google.com/books?id=_oTh51M5XF4C&pg=PA44. 
  35. Nadav Naʼaman (2005). Canaan in the Second Millennium B.C.E.. Eisenbrauns. стр. 285. ISBN 978-1-57506-113-9. https://books.google.com/books?id=HmTOoQmf23AC&pg=PA285. 
  36. Iorwerth Eiddon Stephen Edwards (1973). The Cambridge Ancient History. Cambridge University Press. стр. 32. ISBN 978-0-521-08230-3. https://books.google.com/books?id=FF5-7JVj4jYC&pg=PA32. 
  37. William J. Hamblin (2006). Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC. Routledge. стр. 259. ISBN 978-1-134-52062-6. https://books.google.com/books?id=biyDDd0uKGMC&pg=PT254. 
  38. World Refugee Survey 2008“, U.S. Committee for Refugees and Immigrants, 19 јуни 2008.

Користена литература[уреди | уреди извор]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]


|}|}|}|}