Бразил

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Федеративна Република Бразил
República Federativa do Brasil
Знаме Грб
Главен град Бразилија
15°47′ ЈГШ 47°52′ ЗГД / 
Најголем град Сао Паоло
Службен јазик португалски[1]
Уредување
 •  Претседател Мишел Темер
Површина
 •  Вкупна 8.515.767 км2 (5та)
 •  Вода (%) 0.65
Население
 •  проценка за 2014 г. 202,768,562[2] (5та)
 •  Густина 23.8 жит/км2 (190та)
БДП (ПКМ) проценка за 2015 г.
 •  Вкупен $3.259 трилиони[3] (7ма)
 •  По жител $15,941 (74та)
БДП (номинален) проценка за 2015 г.
 •  Вкупно $2,247 трилиони[3] (8ма)
 •  По жител $11,281 (60та)
Џиниев коеф. (2012) positive decrease 51.9[4]
висок
ИЧР (2013)  0.744[5]
висок · 79та
Валута Реал (R$) (BRL)
Часовен појас BRT (UTC−2 to −5)
 •  (ЛСВ) BRST (UTC−2 to −5)
Датумски формат dd/mm/yyyy (CE)
Се вози на десно
НДД .br
Повик. бр. +55

Бразил (португалски: Brasil), официјално Федеративна Република Бразил (португалски: República Federativa do Brasil), е најголема држава во Јужна Америка. Површината и е речиси повеќе од половина на целиот континент. Главен град е Бразилија. Официјален јазик е португалскиот. Бразил е обграден од Атлантскиот океан на исток со брегова линија од 7,491 км. На север се граничи со Венецуела, Суринам, Гвајана и со прекуморскиот департмент Француска Гијана. На северозапад се граничи со Колумбија. На запад со Боливија и Перу. На југозапад со Аргентина и Парагвај и на југ со Уругвај. Бројни архипелази припаѓаат на Бразил, како Фернандо де Нороња, Атолските Карпи, Св. Петар и Павлевите Карпи и Тринидад и Мартин Ваз.

Бразил бил колонија на Португалија се до 1822-ра. Во почетокот независен како империја, во доследност Бразил е Република од 1889-та, иако бикамералната легислатура сега нарекувана Конгрес датира од 1850-та. Моменталниот устав ја дефинира Бразил како Федерална Држава, составена од федерален округ и 26 држави конституенти.

Бразил е светска десета економија, новите економски реформи дадоа нови проекции за развојот на Бразил. Бразил е член основач на Обединетите Нации и Унијата на Јужно Американски Нации. Во Бразил предоминира Римо-Католицизмот, се говори португалски.

Историја[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Домородни Народи во Бразил.

Денешната територија на Бразил била населена најмалку пред 6000 години. Повеќето домородни народи кои живееле и живеат на територијата на Бразил се верува дека се потомци од првиот бран мигранти од Северна Азија, поточно Сибир, кои што го преминале беринговиот проток кон крајот на ледената епоха околу 9000-та год. п.н.е. Во 1500-та год. од н.е. територијата на модерен Бразил имала население од околу 3 милиони, разделено во над 2000 нации и племиња. Во текот на наредните три века, Бразил бил непрекинато колонизиран од Португалците. Лингвистиката открила над 188 живи домородни јазици со над 150,000 говорници. Во 2007 Националната Индијанска Фондација (Fundação Nacional do Índio) го изнесла податокот за 67 домородни племиња кои се уште живеат без допир со конвенционалната цивилизација. Педро Алварес Кабрал го открил ова подрачје во 1500 година. Во тоа време домородците биле семи-номади концентрирани околу бреговите најмногу онаву каде што се влеваат поголемите реки во океанот.

Колонизација[уреди | уреди извор]

политичкото формирање на јужна америка
Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Колонијален Бразил.
Карта на бразил издадена од Португалски експлоратори во 1519-та

Во почетокот, Португалија не гледала со многу интерес кон Бразил, претежно поради профитот што го остварувала при тргување со Индија, Индокина, Кина и Јапонија. Во текот на овој период, дрвото со црвена боја, пау-бразил бил најексплотираниот ресурс од страна на португалските освојувачи. Во 1532 година, Португалија започнала со колонизација на Бразил.[6] Неколку рани населби биле основани покрај брегот, заедно со колонијалната престолнина Салвадор во 1549 година во Заливот на сите светци, а градот Рио де Жанеиро бил основан во март 1567 година. Во 17 век, приватни експедиции од Капетанијата Сао Паоло, нарекувани „Бандеиранти“ ја истражувале и раширувале територијата на Бразил. Во 18 век, тие пронашле злато и дијаманти на територијата на денешната држава Минаш Гераис. Профитот од Благово е искористен за издржување на Португалската империја. Начинот на владеењето со Бразил и скапиот живот на Португалската монархија довела до движење за независност на Бразил. Производството на злато почнало да стагнира кон крајот на 18 век. За разлика од соседните шпански поседи, Португалската колонија го задржала територијалниот, политичкиот и лингвистичкиот унитаритет.

Империја[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Бразилска Империја.

Во 1808 година, кралот Жоао VI од Португалија, бегајќи пред Наполеон, се преселил во Бразил со целото кралско семејство и со владата. Тие пребегале во Рио де Жанеиро, и градот тогаш станал престолнина на Португалската Империја. Рио останал престолнина помеѓу 1808 и 1815 година. Потоа било прогласено Обединетото Кралство на Бразил, Португалија и Алгаверите (1815-1825), со престолнина во Лисабон. Откако во 1821 година, Жоао VI се вратил во Португалија, неговиот син-престолонаслидник станал регент на Бразил. Следејки серија политички инциденти, Бразил станал независен на 7 септември 1822 година. На 12 октомври 1822 година, Дом Педро бил прогласен за прв император на Бразил, под името Педро I, а бил крунисан на 1 декември 1822 година.[7] Португалија ја признала независноста на Бразил во 1825 година. Во 1824 година, Педро I го распуштил конститутивното собрание со образложение дека ја загрозува слободата, и донел устав по теркот на Португалија и на Франција. Но, владеењто на Педро I било административно неадекватно и политички притисоци го натерале да му ја отстапи власта на својот петгодишен син Педро II, на 7 април 1831 година.[8] Педро I заминал во Португалија, а Бразил бил управуван од регенти до 1840 година. На 23 јули 1840 година, Педро II бил крунисан за император. Неговото владеење го одбележува бумот на извозот на кафе, војната на тројната алијанса и крајот на тргувањето со робови од Африка во Америка, во 1850 година. Во Бразил, ропството било укинато во 1888 година, по што започнале да доаѓааат многу европски емигранти. Подоцна, во земјата започнало да зема сила републиканското движење и во 1889 година, Педро II абдицирал, а Бразил станал република.[9]

Република[уреди | уреди извор]

Крајот на 19 век и почетокот на 20 век, Бразил привлекол преку 5 милиони европски и јапонски имигранти. Бразилската демократија три пати била заменувана диктатура: 1930 - 1934 и 1937 - 1945 од страна на Жетулио Варгас и 1964 - 1985 од страна на група генерали. Дури во 1990 година, во земјата биле одржани првите демократски избори.[10]

Население[уреди | уреди извор]

Густина на населеност на Бразил по општина

Во Бразил живеат 192.953.126 жители, но просечната густина на населението е нерамномерна. Најгусто населени се градовите Рио де Жанеиро и Сао Пауло, а најмала густина на население има во Амазонската низина. Најголем дел од населението се белците (55%) и тоа најмногу потомците на Португалци, Германци, Италијанци, Шпанци и Полјаци. Понатаму, 38% од населението им припаѓа на Мулатите, кои се двапати побројни од Местиците и сочинуваат главен дел на селското население. Црнците сочинуваат 6% од населението, а останатите 1% им припаѓа на Јапонците, Арапите и на американските Индијанци.


Етимологија на име[уреди | уреди извор]

Името на Бразил е изведено од бразилерово дрво, тоа е црвеникаво дрво. На Тупи се нарекува "ибирапитанга", што во буквален превод значи црвено дрво. Дрвото е користено за боење алишта. Друга теорија околу етимологијата на Бразил е сврзана со ирскиот мит за Хај-Бразил, фантом остров сличен со островот Свети Брендан, ситуиран југозападно од Ирска. Легендата била толку силна што во XV век многу експедиции трагале по него, најпозната е експедицијата на Џон Кабот. Се предпоставува дека после достигнувањето на бразилските земји од страна на Педро Алварес Кабрал во 1500-та ирскиот мит влијаел врз именувањето на земјата. Дека легендата била популарна меѓу иберските народи може да се потврди преку името на островот Азорејска Терцеира, Регистриран во XIV век во Каталонски Атлас. Првите имиња на земјата биле Ilha de Vera Cruz(Остров Вера Круз) и Terra de Santa Cruz(Земја на Св. Круз).

Географија и клима[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Географија на Бразил.

Бразил го зафаќа најголемиот дел од источниот брег на Јужна Америка, исто така зафаќа и голем дел од континенталната земја,[12] делејки земни граници со Уругвај на југ, Аргентина и Парагвај на југозапад, Боливија и Перу на запад, Колумбија на северозапад, Венецуела, Суринам, Гвајана и тпрекуморскиот департмент Француска Гијана на север. Бразил е петта по големина држава во светот по Русија, Канада, Кина и САД и трета по големина во Америка. Бразил се протега низ четири временски зони. Бразилската топографија е исто така разнолика, вклучувајки ридови, планини, котлини, висорамнини. Повеќето Бразил лежи меѓу 200 м и 800 метри нд[13]. Највисоката точка на Бразил е Врв Неблина со 3014 м, а најниска е Атлантскиот брег со 0 метри нв. Поголеми реки се Амазон Парања Рио Негро, Сао Франциско и др.

Административна поделба[уреди | уреди извор]

Според Бразилскиот устав од 1988 година, Бразил е федерација составена од 26 држави, еден федерален округ, и, исто така, општини. Ниеден од конституентите нема право на оттуѓување. Државите се основани на историски, конвенционални граници создавани низ времето, иако некои граници се обсудливи. Државите можат да бидат делени и соединувани со цел создавање на нови по основа на плебицит. Државите имаат нивна управа, право да собираат свои даноци и данок на ниво на федерацијата. Тие имаат гувернатор и легислативно тело избрани од нивниот народ. Поседуваат исто така и независно судство. Но сепак го немаат правото да создаваат свои закони. Општините можат да бидат делени или спојувани по основа на плебицит, следејки некои правила на федералниот устав и зачувувајки ги внатрешните државни граници, имаат нивна управа, право да собираат свои даноци и данок на ниво на федерацијата и федералната конституентка. Имаат градоначалник и легислативно тело избирани од нивниот народ. Федералниот округ е округ на Бразилската престолнина, Бразилија, како таков тој не е држава, иако има одлики, но има својства и на општина. Не може да биде делена но си има свој судски систем. Бразилскиот устав го дозволува постоењето на инкорпорирани држави.

Региони[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Региони на Бразил.

Бразилските региони не се политички или административни дивизии. Единствено се создадени со цел за статистичка регулација. Територијата на Бразил во 1968 година е поделена од Бразилскиот Институт за Географија и Статистика (БИГС), со цел демогравска и статистичка регулација на Северна, Североисточна, Централно Западна, Југоисточна и Јужна статистичка дивизија.

Држави[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Сојузни држави во Бразил.

Бразил се состои од 26 држави и еден федрален округ. Ниеден од конституентите нема право на оттуѓување. Државите се основани на историски, конвенционални граници создавани низ времето, иако некои граници се обсудливи. Државите можат да бидат делени и соединувани со цел создавање на нови по основа на плебицит. Државите имаат нивна управа, право да собираат свои даноци и данок на ниво на федерацијата. Тие имаат гувернатор и легислативно тело избрани од нивниот народ. Поседуваат исто така и независно судство. Но сепак го немаат правото да создаваат свои закони.


ексклузивна економска зона на Бразил

Јазик[уреди | уреди извор]

Потругалскиот е официјален јазик на Бразил, којшто се говори од речиси целото население, и претставува единствен јазик на весниците, радијата, телевизијата и во администрацијата. Единствениот исклучок е Неѐнгату, домороден јужноамерикански јазик што е официјален јазик, заедно со португалскиот, во општината Сао Габриел де Какојера. Бразил е единствената земја од Јужна Америка каде што се зборува португалски.

Култура[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Културата во Бразил.
Бразилски карневал во Рио де Жанеиро, се смета за една од најголемите забави на Земјата.

Доста различни елементи го сочинуваат бразилското општество со својата мултиетничка комплексност.[14] Бразилската култура во главно била под влијание на европската, африканската, и домородните култури и традиции.[14] Најголемото влијание доаѓало од Португалската култура, поради силните колонијални врски на Португалската империја. Покрај доста наследеното, од Поругалците е наследен јазикот, католичката вера и колонијалните архитектурни стилови.[15] Other aspects of Brazilian culture are contributions of Italian, Германци и други Европски имигранти; дошле во голем број и нивното влијание може да се забележи на југ и на југосток во Бразил.[16] Домородните народи влијаеле на кујната и јазикот на Бразил; додека Африканците, донесени во Бразил како робови, влијаеле на јазикот, кујната, музиката, танцевите и религијата.[17][16]

Литературата во Бразил датира од 16 век, од пишувањата на првите португалски истражувачи, како Перо Ваз де Камиња, писател на флотата на Педро Алварез Кабрал.[18] Кујната варира доста од регион до регион. Овој диверзитет го рефлектира миксот на доморидци и емигранти. Така е создадена национална кујна обележена со зачувување на регионалните карактеристики.[19] Бразилските културни традиции се доста уникални во однос на музичките стилови, самба, Боса Нова, Форо, Фрево, Пагоде и многу други.[20] Бразил исто така допринесол и во класичната музика, која може да се забележи во делата на многу композитори.[20] Во уметноста, значајни модерни уметници Aнита Малфати и Тарсила до Амарал се пионери на Бразилската уметност.[21]

Карневалот (португалски: Carnaval), со спектакуларни улични паради и музика,е една од посилните слики на Бразил;[19] се одржува секоја година ден предВелигден aи го означува почетокот на великите пости. Карневалот се слави во цел Бразил, секаде обележан со своите регионални карактеристики, но најспектакуларни славења надвор од Рио де Жанеиро се одржуваат во Салвадор, Ресифе, и Олинда.[19]

Религија[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Религија во Бразил.
Христос Искупителот, избрана како едно од " Новите седум светски чуда и симбол на Бразилското христијанство

Религијата е многу разнолика во Бразил, при што уставот дава слобода на вероисповед, а владата генерално го почитува тоа право во практиката.[22] Римо католичката црква преовладува, правејки ја Бразил најголема католичка нација во светот. [23] Формалната врзка меѓу државата и Римо-католицизмот ослабнала кон крајот на 19-ти век, сепак до определен степен црквата задржала влијание.[24]

Бројот на протестантите расте. До 1970-та, мнозинството Бразилски протестанти биле следбеници на "традиционалните цркви", повеќето Лутеранци, Пресбитеранци и Баптисти. Од тогаш навака, бројот на Пентокостал и Неопентокостал следбеници значајно нараснал.[24] Традиционалните Африкански верувања, донесени робовите, се имаат смешано со Католицизмот, и така се создале Афро-Бразилските религии Макумба, Кандомбле и Умбанда.[23] Домородните религии варираат од група до група.[24]

Според пописот од 2009: 73.89% се католици; 15.41% протестанти; 0.907% други христијански деноминации; 0.309% традиционални христијански религии; 0.010% Домородни религии; 7.354% Агностицисти, Атеисти или нерелигиозни; и 0.806% други религии. Некои од последните се 0.126% Будисти; 0.051% Јудаисти and 0.016% Муслимани.[25][26]

Спорт[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Спорт во Бразил.

Бразил како тема во уметноста и во популарната култура[уреди | уреди извор]

  • „Кратово виа Бразил“ - песна на македонската група „Љубојна“ од 2017 година.[27]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

Wikisource-logo.svg
Викиизвор на англиски јазик содржи текст на тема:
Влада и Администрација
Општа информација
Економија и бизнис
Спорт и туризам


Видете исто така[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „Demographics“. Brazilian Government. архивирано од оригиналот на 17 ноември 2011. https://web.archive.org/web/20111117051415/http://www.brasil.gov.br/sobre/brazil/brazil-in-numbers/demographics. конс. 8 октомври 2011 г. 
  2. „2014 Population Estimates“. IBGE. ftp://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_de_Populacao/Estimativas_2014/estimativa_dou_2014.pdf. 
  3. 3,0 3,1 IMF,April 2015
  4. Country Comparison to the World: Gini Index – Brazil The World Factbook. Retrieved on 3 April 2012.
  5. „2014 Human Development Report Summary“. United Nations Development Programme. 2014. стр. 21–25. http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf. конс. 27 јули 2014 г. 
  6. Огнена Никуљски, „Вовед“, во: Антологија на бразилскиот расказ. Скопје: Три, 2012, стр. 5-11.
  7. Огнена Никуљски, „Вовед“, во: Антологија на бразилскиот расказ. Скопје: Три, 2012, стр. 5-11.
  8. Огнена Никуљски, „Вовед“, во: Антологија на бразилскиот расказ. Скопје: Три, 2012, стр. 5-11.
  9. Огнена Никуљски, „Вовед“, во: Антологија на бразилскиот расказ. Скопје: Три, 2012, стр. 5-11.
  10. Огнена Никуљски, „Вовед“, во: Антологија на бразилскиот расказ. Скопје: Три, 2012, стр. 5-11.
  11. „Проценка на Бразилскиот институт за географија и статистика од 2010“. Бразилски институт за географија и статистика. 29 ноември 2011. http://www.ibge.gov.br/home/estatistica/populacao/censo2010/primeiros_resultados/populacao_por_municipio_zip.shtm. конс. 22 јануари 2011 г. 
  12. Land and Resources“. Encarta. MSN. (конс. 6 ноември 2008 г)
  13. Natural Regions“. Encarta. MSN. (конс. 11 јуни 2008 г)
  14. 14,0 14,1 People and Society“. Encarta. MSN. (конс. 10 јуни 2008 г)
  15. „15th-16th Century“. History. Brazilian Government official website. http://www.brasil.gov.br/ingles/about_brazil/history/xvi_cent/. конс. 8 јуни 2008 г. 
  16. 16,0 16,1 Population“. Encarta. MSN. (конс. 10 јуни 2008 г)
  17. Freyre, Gilberto. „The Afro-Brazilian experiment - African influence on Brazilian culture“, UNESCO (конс. 8 јуни 2008 г).
  18. Literature“. Encarta. MSN. (конс. 8 јуни 2008 г)
  19. 19,0 19,1 19,2 Way of Life“. Encarta. MSN. (конс. 8 јуни 2008 г)
  20. 20,0 20,1 Music and Dance“. Encarta. MSN. (конс. 8 јуни 2008 г)
  21. Art and Architecture“. Encarta. MSN. (конс. 8 јуни 2008 г)
  22. „Brazilian Federal Constitution“ (на portuguese). Presidency of the Republic. 1988. http://www.planalto.gov.br/ccivil_03/Constituicao/Constituiçao.htm. конс. 3 јуни 2008 г.  „Brazilian Federal Constitution“. v-brazil.com. 2007. http://www.v-brazil.com/government/laws/titleI.html. конс. 3 јуни 2008 г. „Unofficial translate“ 
  23. 23,0 23,1 "Brazil". International Religious Freedom Report. U.S. Department of State. 2005-11-08. конс. 2008-06-08. 
  24. 24,0 24,1 24,2 Religion“. Encarta. MSN. (конс. 8 јуни 2008 г)
  25. "Religion in Brazil" (PDF). 2000 Demographic Census. Brazilian Institute of Geography and Statistics. 2000. конс. 2008-06-08. 
  26. „People of Brazil“. Central Intelligence Agency. 2008. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/br.html. конс. 3 јуни 2008 г. 
  27. Соња Алексоска Неделковска, „Со енергијата ќе ги дигнеме сите на нозе“, Дневник, година XXI, број 6288, понеделник, 13 февруари 2017, стр. 19.