Гваделуп

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Гваделуп
Guadeloupe
Прекуморски регион и дерпатман на Франција
Знаме на Гваделуп
Знаме
Лого на Гваделуп
Logo
LocationGuadeloupe.png
Земја  Франција
Департмани 1
Управа
 • Прет. на ген. совет Викторен Лирел
Површина
 • Вкупна 1.628 км2
Население (1 јануари 2008)[note 1]
 • Вкупно 405.500
 • Густина Ова е лошо заокружено250/км2
Часовен појас ECT (UTC-04)
ISO 3166 GP
БДП (2006) во земјата
Вкупно &100000000000000077500007.75 млј 
NUTS FR9
Мреж. место guadeloupe.pref.gouv.fr, cr-guadeloupe.fr, cg971.fr

Гведелуп[1] (француски: Guadeloupe) територија од два острова на Карибите во состав на на Заветрените Острови, Мали Антили. Нејзината површина изнесува 1.628 км2 и брои популација од 400.000 жители. Гваделуп е прекуморски регион на Франција, која се состои од единствен прекуморски департман. Како и сите други прекуморски департмани, така и Гваделуп е интегрален дел од Франција. Помали острови како Мари-Галант, Ла Десирад, Ил де Сант се дел од Гваделуп.

Како дел од Франција, Гваделуп е дел од Европската Унија и Еврозоната. Оттаму, како за сите земји на еврозоната, така и за Гваделуп валута е еврото. Но Гваделуп не е дел од Шенген зоната.


Историја[уреди | уреди извор]

За време на неговото прво патување во Америка, во ноември 1493 година Кристофер Колумбо станал првиот Европеец кој стапнал во Гваделуп. Тој ја нарекол Санта Мариа де Гваделуп де Екстремадура по сликата на девицата Марија, која е многу почитувана, а се наоѓа во шпанскиот манастир во Виљуеркас, во Гваделуп, Екстремадура. Експедицијат запрела на брегот, јужно од Капестер и не оставила ниту еден од населувачите на брегот.

Се смета дека во 1493 година, Кристофер Колумбо го открил ананасот на Гваделуп. Тој го нарекол „ шишарката на Индијанците“.

По успешно населување на островот во Сент Китс, француската компанија на Американски острови ги испратиле Шарл Лиенар и Жан Дуплезис, крал на Осонвил со цел да ги колонизираат еден или било кој од островите на регионот: Гваделуп, Мартиник или Доминика. Во 1635 година, поради негостољубивата природа на Мартиник, Шарл и Жан се населиле во Гваделуп, го презеле островот и успеале да избришат многу карипски Америндијанци. Во 1974 година, било припоено со кралството на Франција. Во текот на следниот век, Британците неколку пати го освојувале островот. Економијата се развила во последните декади на 17 век поради профитабилната трговија со шеќер. Уште еден знак кој покажува за просперитетот во Гваделупе, Парискиот договор (1763). Во овој договор, Франција како поразена, повторно се согласила дека нема да ги бара своите територијални барања во Канада но со цел Британија да не се враќа повеќе во Гваделуп. Сепак, во 1759 година Британците ја освоиле Гваделуп.

Во 1790 додина, следејќи го почетокот на Француската револуција, високите класи од Гваделуп одбиле да ги почитуваат новите закони за еднакви права за луѓето од црна или мешана раса кои не биле робови. Тие се обиделе да прогласат независност, запалувајќи една третина од Поант а Питр. Започнала битката помеѓу монархистите и републиканците. Во 1791 година со победата на монархистите ја прогласиле нивната независност. Во 1792 година, монархистите одбиле да го прифатат новиот гувернер кој бил назначен од Париз. Во 1793 година, започнало бунтовништвото на робовите, кои ја насочиле високата класа кон Британците, но и да им заповедаат да го освојат островот.

Во 1794 година, во еден обид да се добие предност во хаосот кој произлегол од Француската револуција, Британците се обиделе да ја освојат Гваделуп и ја држеле под нивна власт од 21 април се до декември 1794 година, Виктор Хугес го приморал англискиот генерал да капитулира. Виктор успеал да ги ослободи робовите. Робовите дигнале буна и се нафрлиле на сопствениците на робовите кои ги држеле во нивни раце плантажите со шеќер. Во 1802 година, Наполеон Бонапарта се наслонил на законот од 20 мај, истата година. Ропството се вратило во сите колонии кои ги освоиле Британците за време на француската револуција, но за некои поморски региони на Франција не важело истото. Тие региони се Гваделуп, Гвајана и Сен Доминик. Наполеон испратил експедициски сили повторно да го освојат островот од бунтовните Мулатоси. Луис Делгрес и група на револуционерни војници се убиле себеси на падината на вулканот Матуба бидејќи се знаело дека освојувачките трупи ќе го превземат островот. Окупаторската сила убила над 10.000 Гваделупци.

На 4 февруари 1810 година, Британците уште еднаш го освоиле островот, а окупацијата продолжила се до 1816 година. На 3 март 1813 година, англо-шведската алијанса го остапила островот на Шведска на краток период од 15 месеци. Британските гувернери продолжиле да владеат со островот. Со Договорот од Париз од 1814 година, Шведска и ја остапува Гваделуп на Франција. Во еден договор помеѓу Швеѓаните и Британците дале ориз на фондот во Гваделуп. Со Договорот од Виена од 1815 година, Франција ја превземала целосната контрола врз Гваделуп. На 28 мај 1848 година, на островот се укинало ропството под иницијатива на Виктор Шолчер. За време на епидемија на колерата од 1865-1866 година , Гваделуп загубила 12.000 жители. Во 1946 година колонијата на Гваделуп станала поморски департман на Франција, а во 1974 година станала административен центар. Нејзините претставници седнале во Француското народно собрание во Париз.

Денес населението на Гваделуп го сочинуваат главно Африканци или од мешана раса и повеќето се римокатолици. Францускиот јазик и креолскиот дијалект преовладуваат, но има и важна европска и индиска популација. Има и Либанци, Сиријци, Кинези, Карибски Америндианци.

На 15 јули 2007 година, Сен Мартин и Сен Бартелеми официјално биле одделени од Гваделуп и станале две одделни француски поморски заедници со нивна сопствена локална администрација. Со пописот од 1999 година, нивната популација заедно броела 35.930 жители и површина од 74.2 км2. Гваделуп изгубила 8.5% од нејзината популација и 4.4% од нејзината површина.

Географија[уреди | уреди извор]

Гваделуп се наоѓа јужно од Заветвените острови, на источниот дел од Карибското море. Гваделуп е составена од два главни острови: Бас Тер и Гранд Тер. Соседните француски острови Ла десирад, Ле Сент и Мари Галант се под власта на Гваделуп.

Западниот Бас Тер има нерамен вулкански релјеф, а источниот Гранд Тер има камени врвови и рамни памници.

На 7 декември 2003 година, северниот дел на Сен Бартелеми и северниот француски дел од Сен Мартин еднаш биле под власт на Гваделуп. Но на 22 февруари 2007 година, овие две области изгласале и станале поморски територијални заедници.

Урагани[уреди | уреди извор]

Во модерно време неколку урагани го уништиле островот.

На 12 септември 1928 година, ураганот Окишоби предизвикал огромна штета и убил илјадници луѓе. На 22 август 1964 година, ураганот Клео ја опустошил Гвадал и убил 14 луѓе. Две години подоцна, на 27 септември 1966 година, трета категорија на урагани Инез предизвикале огромна штета најмногу во Гранд Тер и на север на Бас Тер островот, а убил 33 луѓе. Шарл де Гол по ураните го посетил островот и го прогласил како катастрофална област. На 17 септември 1989 година, четврта категорија на урагани Хуго предизвикал огромна штета, оставил над 35.000 луѓе без домови, уништил над 100 куќи, 100% ги уништил бананите, 60% ја уништил шеќерната трска. Од крајот на август до средината на септември 1995 година, на островот се случиле три успешни циклони: на 28 август Тропската бура Ирис, која предизвикала помала штета, на 5 септември ураганот Луис, предизвикал средна штета на северниот брег од Град Тер и на 15 септември ураганот Марилин, кој предизвикал средна штета во Бас Тер. На 21 септември 1998 година, ураганот Џорџ направил средна штета на островот , а уништил 90% од бананите.

Политика[уреди | уреди извор]

Гваделуп испраќа четири претставници во француското Народно Собрание и три сенатори до Францускиот Сенат. Една од четирите избирачки едници на Народното Собрание се уште ги вклучува Сен Мартин и Сен Бартелеми и покрај тоа што тие во 2007 година се одделија од Гваделуп. Ова ситуација ќе се одвива се до 2012 година кога Сен Мартин и Сен Бартелеми ќе испратат свои претставници до француското Народно Собрание.

Култура[уреди | уреди извор]

Културата во Гваделуп е најмногу позната по успехот на островјаните, особено по поезијата на Сен Џон Перс, односно Алексис Лежер. Во 1960 година, Перс добил Нобелова награда за литература .

Гваделуп има многу богата литература, која денес ја негуваат многу писатели, поети, новелисти, есеисти и новинари, меѓу кои се издојуваат дамите Мариса Конде и Симона Шварц-Барт, М.Ернест Пепан.

Музиката и танцот се исто така популарни, но и добро прифатена е интеракцијата помеѓу африканската, француската и индијската култура од која се родила нова оригинална форма спесифична за архипелагот. Островјаните уживале во видовите на танц како што се зук, зук-лав, компа, како и модерните интернационални танци: хип хоп итн. Во традиционалната музика на Гваделуп спаѓаат: бигвин, каданс, каданс-липсо и гво ка. Познати музички артиски и бендови се Експериенс 7, Франки Винсент, Касав и Жил Флоро кој го отелотворил традиционалниот музички стил на островот и на новата генерација на музика. Том Фражер, пак, изведува реге музика во која ја опева Гваделуп како вистински рај. Во Гваделуп се одржале многу фестивали, како што е фестивалот Креол Блус кој се одржува во Мари-Галант.Младите музичари од Гваделуп ги негуваат зук-лав и регето.

Друг елемент за културата на Гваделуп претставуваат фустаните. Неколку жени ( постарите жени од мнозинството) имаат единствен стил на традиционални фустани, со многу слоеви на многубојни материјали, кои денс ги носат само за посебни прилики. Кога прославуваат нешто тие носат мадрас, тоа се марами за на глава врзани на многу различни симболични форми. Накитот, главно златото, е важно детал со фустанот кој го носи една Гваделупјска дама,а кој е производ на една европска, африканска и индиска инспирација.

Економија[уреди | уреди извор]

Економијата во Гваделуп зависи од туризмот, земјоделството, лесната индустрија и услуги. Но , зависи и од Франција за големите субвенции и увозот.

Туризмот е клучната индустрија со посетеност од 83,3% од Франција, 10,8% од Европа, 3,4% од САД, 1,5% од Канада, 0,4% од Јужна Америка и 0,6% од остаток на светот. Голем број на бродови кои крстарат го посетуваат островот.

Шеќерната репка полека се заменува со други житни растенија како што се бананите, модриот патлиџан, меликокус бијугатус, моринда ситрифолија, манилкара хубери, сладок компир, тиква, банани, чајот, кокос, тропско овошно дрво, портокали и многу видови на цвеќиња. Друг вид на зеленчук и коренест зеленчук се одгледуваат за локална потреба, иако Гваделуп се уште е зависна од увозната храна, главно од Франција.

Лесната индустрија се карактеризира со шеќер и рум, соларна енергија и многу индустриски производства. Повеќето од произведената храна и гориво се увезени. Невработеноста најмногу се забележува кај младите. А ураганите периодично ја уништуваат економијата.

Спорт[уреди | уреди извор]

Фудбалот е популарен во Гваделуп. Тјери Анри, ѕвезда на француската национална репрезентација, често го посетува својот татко Антоан кој потекнува токму од Гваделуп. Вилијам Галас потекнува од Гваделуп, го посетува островот кога нема натпревари за тотенхем или за француската национална репрезентација. Лилиан Туре, роден во Гваделуп, е поранешна фудбалска ѕвезда , одбрамбен играч на Франција и на ФК Барселона. Димитри Увр, професионален сурфер. Напаѓачот на француската национална репрезентација и на Евртон, Луис Саха потекнува од Гваделуп. Голманот на ФК Кетеринг Таун, Вили Герет потекнува Гваделуп. Паскал Чимбонда е роден во Гваделуп. Џонатан Биабјани има потекло од Гваделуп, а игра за ФК Милан. Стефан Овреј игра за Црвените бикови од Њу Јорк. Роналд Зубар игра за Вулверхемптон Вондерерс во премиер лигата Барклејс, а неговиот помал брат Стефан Зубар игра за ФК Бурнемут. Националната фудбалска репрезентации доживеала успех. НБА играчите Микаел Пиетрус и Родриге Бобуа се родени на островот.

Трократниот олимписки шампион Мари-хозе Перек, четвртиот најбрз атлетичар на 100 метри Кристин Арон и шампионот во мечување Лаура Флесел се родени во Гавдалупе.

И покрај тоа што Гваделуп е дел од Франција има свои сопствен спортски тимови. Рагбито полека но сигурно се развива во Гваделуп. Островот е исто така интернационално познат по трките во Каружет. На оваа трка во 9 стази се одржува 4 дена се сретнуваат натпреварувачи од целиот свет. Единствената Карижет, на која се возат 7 трки околу островот, има углед на една од најтешките шампионати. Сите натпреварувачи, аматери и професионалци, кои се натпреварувале на Каружет се изненадени од разновидноста , извонредните и единствени водни инсекти.

Патот Рум е еден од најистакнатите настани на францускиот помосрки спорт кој се случува на секои 4 години. Светскиот познат бодибилдер Серхе Нубрет е роден во Град Тер, во 1960те и 1970те години ја претставувал Франција на повеќе натпреварувања во бодибилдинг, освојувајќи го второто место. Мари-Лор Махабир потекнува од Гваделуп.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Не се вбројани териториите Свети Мартин и Свети Вартоломеј, кои се отцепиле од Гваделуп на 22 февруари 2007 г.
  1. во постари извори често се среќава погрешната транскрипција Гвадалупе

Надворешни врски[уреди | уреди извор]