Сомалија

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Сојузна Република Сомалија[1]
Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya
جمهورية الصومال الفيدرالية
Знаме Грб
ХимнаQolobaa Calankeed

Местоположба на Сомалија
Местоположба на Сомалија
Главен град
(и најголем)
Могадишу
Службен јазик
Уредување сојузна парламентарна република
 •  Претседател Мохамед Абдулахи Мохамед
 •  Премиер Омар Абдирашид Али Шармарке
Законодавство Сојузно собрание
Површина
 •  Вкупна 637.657 км2 (42.)
Население
 •  проценка за 2014 г. 12,316,895[3] (76.)
 •  Густина 19.31[3] жит/км2 (199.)
БДП (ПКМ) проценка за 2015 г.
 •  Вкупен 6 милијарди (163.)
 •  По жител 600 млд. долари 
БДП (номинален) проценка за 2012 г.
 •  Вкупно 3 млд. долари[4] 
 •  По жител 284 долари[4] 
Валута сомалиски шилинг (SOS)
Часовен појас EAT (UTC+3)
 •  (ЛСВ) нема (UTC+3)
Се вози на десно
НДД .so
Повик. бр. +252

Сомалија, офиц. Сојузна Република Сомалија (сомалиски: Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya, арапски: جمهورية الصومال الفيدرالية) — држава во Источна Африка. Се граничи со Кенија на југозапад, со Етиопија на запад, со Џибути на североисток. На север излегува на Аденскиот Залив, а на исток - на Индискиот Океан. Главен град е Могадишу.

Етимологија[уреди | уреди извор]

Историја[уреди | уреди извор]

Cомалија за време на колонијализмот беше поделена помеѓу Велика Британија под чие власништво беше северниот дел на земјата, и Италија на која и припаѓаше остатокот од земјата. Северниот дел се осамостои на 26.јуни 1960, а на 1. јули 1960 се обединија двата дела на Сомалија. Првиот претседател на независна Сомалија бил Аден Абдулах Осман Дар, а Абдирашид Али Шермарке премиер. Во текот на 1967 Мохамед Ибрахим Егал станал премиер во владата на Аден Абдулахи Осман. Егал подоцна бил избран за претседател на самопрогласениот Сомалиленд.

При крајот на 1969 година воена влада ја презема власта по убиството на Шермарке, кој беше избран и служеше како претседател, од 1967 до 1969 година. Мохамед Сиад Баре стана претседател после пучот од 1969 година. револуционерните воени лидери кои ги предводеше Баре, организираа големи јавни работни програми. Тие исто така успешно ја зголемија писменоста во урбаните и руралните краеви од 5% на 55% до средината на ’80 години од минатиот век. Граѓанската војна трае во Сомалија со прекини од 1977 до 1991 година. Бунтовничките сили, кои ги предводеше Мохамед Фарах Аидид, водич на Обединетиот сомалиски конгрес, ја прогонија владата на Баре. Истата година северниот дел на земјата прогласува независност како Сомалиленд, кој е де факто независен и релативно стабилен во однос на бурниот југ, Сомалиленд не го признава ниедна странска влада.

Со почетокот на 1993, двогодишните напори од страна на Обединетите нации го намалија гладот во земјата. Обединетите нации се повлекоа во Операцијата Обединет штит, претрпувајќи големи губитоци.

Уште едно отцепување во Сомалија се одиграло во североисточниот регион. Самопрогласената држава го зела името Пунтленд.

Трето отцепување се случило во 1988 г. со прогласувањето на државата Јубаленд. Територијата на Јубаленд денес ја опкружува државата Југозападна Сомалија, и нејзиниот статус е нејасен.

Четвртиот самопрокламиран ентитет, предводен од Раханвејската армија на отпорот, е воспоставен во 1999.

Сомалија е една од многуте земји кои беа погодени од цунами, кој следеше после земјотресот во Индискиот океан 2004 г.

Во текот на 2006. Унија на исламските судови, нова фракција во граѓанската војна, зазема голем дел од јужна Сомалија. Во декември истата година Етиопија покренува Војна во Сомалија која во рок од неколку недели ја ослободува територијата од Исламистите.

Географија[уреди | уреди извор]

Сомалискиот брег е долг 2700 km. Северниот дел на Сомалија е ридест со надморска височина од 1000 до 2000 m, а средишните и јужните делови се рамни. Реките Јуба и Шебели извираат во Етиопија и се влеваат во Индискиот океан

Климата е одбележана со високи температури во текот на целата година. Максимална средна дневна температура е од 30 до 40 °C, освен на висините и долж источниот брег, средната дневна максимална температура се движи од 15 и 30 °C.

Политички систем[уреди | уреди извор]

Административна поделба[уреди | уреди извор]

Регионите во Сомалија: 1. Долна Џуба, 2. Средна Џуба, 3. Гедо, 4. Беј, 5. Бакул, 6. Долно Шабеле, 7. Банадир, 8. Средно Шабеле, 9. Хиран, 10. Галгудуд, 11. Мудуг, 12. Нугал, 13. Бари, 14. Сул, 15. Санаг, 16. Тогдер, 17. Вокуји Галбид, 18. Авдал

Сомалија е официјално поделена на 18 административни региони („гоболи“)[5] кои потоа се делат на окрузи.

Фактичката ситуација е поинаква од правната. Северот на Сомалија денес е поделен помеѓу автономните региони Пунтленд (себеси се смета за автономна сојузна држава) и Сомалиленд (самопрогласена, но непризнаена суверена држава). Во средна Сомалија, јужно од Пунтлент е сместена и регионалната целина Галмудуг. (погл. Сојузни држави и региони во Сомалија)

Список на региони[уреди | уреди извор]

Економија[уреди | уреди извор]

Демографија[уреди | уреди извор]

За африканска земја Сомалија е невообичаено етнички еднообразна; скоро 85% од населението го чинат етнички Сомалијци кои се, поделени во многу кланови. 85% од населението на земјата се Сомалијци, а останатите се арапи, белуџи итн. Граѓанската војна во земјата во 90-тите довело до зголемување на сомалијската дијаспора во Европа, Африка и Блискиот Исток.[6].

Службен јазик во земјата е сомалискиот[7] .

Со многу мали исклучоци, Сомалијциte се скоро сите муслимани од кои мнозинството се пропадници на сунитскиот ислам. Уставот на Сомалија го дефинира исламот како религија на целата ребублика, а исламскиот шеријат како основен извор на националното законодавство. [8]Христијанството претставува малцинска религија во земјата, со околу 1.000 верници.[9]Во земјата постои само една епархија, која се наоѓа во престолнината Могадишу. Според еден податок, во земјата постојат околу 100 католички епарси[10]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Поради недостатокот на државна контрола сомалиското стопанство е едно од најлибералните на светот; сепак, Сомалија е една од најсиромашните светски земаји: социјалниот, здравствениот и образовниот систем готово и да не постојат. Мнозинството од населението се занимава со номадско сточарство. Занимливо е дека Сомалија поради немањето државна регулатива има еден од најпропулзивните телекомуникациони сектори во регијата. Од валутите, највеќе се користи американскиот долар. Нема средишна национална банка па некои фирми и властодршци штампаат сопствени пари.

БДП за 2004 г. е проценет на 600 долари по жител (мерено по ППП).

Култура[уреди | уреди извор]

Музика[уреди | уреди извор]

Спорт[уреди | уреди извор]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. The Federal Republic of Somalia is the country's name per Article 1 of the Provisional Constitution.
  2. „The Federal Republic of Somalia – Provisional Constitution“. архивирано од оригиналот на 23 октомври 2012. http://www.webcitation.org/6Bct8nAdJ?url=http://www.somaliweyn.com/pages/news/Aug_12/Somalia_Constitution_English_FOR_WEB.pdf. конс. 13 март 2013 г. 
  3. 3,0 3,1 UNFPA Somali Population Survey 2014. Somalia.unfpa.org (06 April 2014). Retrieved 06 October 2016.
  4. 4,0 4,1 „Somalia humanitarian and development statistics“. United Nations. 1 јули 2014. http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/Somalia%20humanitarian%20and%20development%20statistics%20-%20July%202014.pdf. конс. 20 јуни 2016 г. 
  5. „Сомалија“. Светска книга на факти. ЦИА. 14 мај 2009. архивирано од оригиналот на 10 јуни 2009. http://web.archive.org/web/20090610115003/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/SO.html. конс. 31 мај 2009 г.  (англиски)
  6. Somali DiasporaInner City Press
  7. According to article 7 of The Transitional Federal Charter of the Somali Republic: The official languages of the Somali Republic shall be Somali (Maay and Maxaatiri) and Arabic. The second languages of the Transitional Federal Government shall be English and Italian.
  8. The Transitional Federal Charter of the Somali Republic, Article 8, p.6.
  9. Almost expunged: Somalia's Embattled Christians“, 22 октомври 2009 (конс. 22 октомври 2009 г).
  10. David M. Cheney. „Catholic Church in Somalia“. Catholic-hierarchy.org. http://www.catholic-hierarchy.org/diocese/dmgds.html. конс. 27 јуни 2010 г.