Византија

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Римска империја
Βασιλεία Ῥωμαίων
Imperium Romanum
Римски провинции управувани од Источниот суд.
Dio coin3.jpg
~ 330 – 1204
1261 – 1453

Тремиз со слика од Јустинијан I
(владеел 527–565)

Царството за време на најголемото територијално проширување во 555 г. под водство на Јустинијан I
Главен град Константинопол
Јазици
Вероисповед Римски политеизам сè до 380
Христијанство/православие
(толерирано по миланскиот едикт во 313; државна религија по 380)
Уредување Автократска монархија
Владетел
 -  330–337 Константин I
 -  457–474 Лав I
 -  527–565 Јустинијан I
 -  610–641 Ираклиј I
 -  976–1025 Василиј II
 -  1081–1118 Алексиј I
 -  1259–1282 Михаил VIII
 -  1449–1453 Константин XI
Историски период доцна антика кон доцен среден век
 -  Поделба на Римското царство 285
 -  Основање на Цариград 330
 -  Смртта на Теодосиј I 395
 -  Номинален крај на Западното римско царство 476
 -  Четврта крстоносна војна 1204
 -  Повторно освојување на Константинопол 1261
 -  Падот на Константинопол 29 мај 1453
 -  Падот на Трапезунт 15 август 1461
Население
 -  565 год. 26,000,000b 
 -  780 год. 7,000,000 
 -  1025 год. 12,000,000 
 -  1143 год. 10,000,000 
 -  1204 год. 9,000,000 
Валута Солидус, Хиперпирон и Фолис
a.  
b.  

Византија или Источно римско царство — продолжение на источниот дел од Римската империја во периодот на доцната антика и средниот век, каде претежно се говорело на грчки јазик. Главниот град на империјата бил Константинопол (денешен Истанбул), првично основан како Византион. Ја преживеал поделбата и падот на Западното римско царство во V век и продолжил да постои уште илјада години сè до падот во рацете на отоманските Турци во 1453 под водство на Мехмед Освојувачот. За време на нејзиното постоење, империјата била најмоќната економска, културна и воена сила во Европа. Двата поима, „Византија“ и „Источното римско царство“, се историографски термини создадени по крајот на царството. Нејзините граѓани продолжиле да посочуваат на нивната империја како Римска империја (старогрчки: Βασιλεία Ῥωμαίων, тр. Basileia Rhōmaiōn; латински: Imperium Romanum),[1]

</noinclude> или Романија (Ῥωμανία), а себе се нарекувале „Римјани“.[2]

Неколку настани од IV до VI век го одбележуваат преодниот период во кој римските империи, Источната грчка и Западната латинска империја, се поделиле. Во 285, царот Диоклецијан (владеел 284–305) го поделил управувањето на Римската империја на источен и западен дел.[3]

</noinclude> Помеѓу 324 и 330, Константин Велики (владеел 306–337) го пренел главниот град од Рим во Византион, подоцна познат како Constantinople („Градот на Константин“) и Nova Roma („Нов Рим").[n 1] За време на владеењето на Теодосиј I (владеел 379–395), христијанството станало официјална државна религија на империјата и другите религии како римскиот политеизам биле прогонети. И конечно, за време на владеењето на Ираклиј (владеел 610–641), војската и управата на империјата биле реконструирани и грчкиот јазик бил прифатен за официјална употреба, на местото на латинскиот.[5] Така што иако тоа го продолжило Римското царство и ги одржало римските државни традиции, денешните историчари го одвојуваат Византион од Стариот Рим пред сè поради настроеноста кон грчката култура, а не кон латинската и воедно бил окарактеризиран од православното христијанство наместо од римскиот политеизам.[6]

Границите на империјата значително се менувале во текот на нејзиното постоење, минувајќи низ неколку циклуси на опаѓање и опоравување. За време на владеењето на Јустинијан I (владеел 527–565), империјата го достигнала најголемото територијално проширување по повторното заземање на историското западно римско медитеранско крајбрежје, вклучувајќи ја Северна Африка, Италија и самиот Рим, кој бил задржан уште два века. За време на владеењето на Маврикиј (владеел 582–602), источната граница на империјата била проширена и северната се стабилизирала. Сепак, атентатот врз него ја предизвикал Византиско-персиската војна (602-628), која ги исцрпила ресурсите на империјата и резултирала со големи територијални загуби за време на муслиманските освојувања од VI век. Само за неколку години империјата ги загубила своите најбогати провинции, Египет и Сирија, сè до Арапскиот Полуостров.[7]

За време на Македонската династија (X и XI век), империјата повторно се проширила и ја доживеала двовековната Македонска ренесанса, која завршила со загубата на поголемиот дел од Мала Азија по поразот од Селџуците во Битката кај Манцикерт во 1071. Оваа битка им го отворила патот на Турците за да се населат во Анадолија како нивна татковина.

Последните векови на империјата биле проследени со општ правец на опаѓање. Империјата се обидувала да се опорави во текот на XII век, но таа го примила својот смртен удар за време на Четвртата крстоносна војна, кога Константинопол бил опустошен и империјата се распаднала и поделила на конкурентни византиски грчки и латински царства. И покрај евентуалното обновување на Константинопол и повторното воспоставување на империјата во 1261, Византион останал само еден од неколкуте мали конкурентни држави во областа последните два века од своето постоење. Неговите преостанати територии биле последователно приложени од Отоманците во XV век. Падот на Константинопол во рацете на Отоманската империја во 1453 значело крај за Византија.

Содржина

Номенклатура[уреди | уреди извор]

Поврзано: Елини
Византиски ламеларен оклоп кливаниум (Κλιβάνιον), прототип на Отоманскиот огледален оклоп круг.

Првата употреба на терминот „Византија“ за означување на подоцнежните години на Римската империја била во 1557, кога германскиот историчар Ероним Волф го објавил своето дело Corpus Historiæ Byzantinæ, збирка историски извори. Терминот потекнува од зборот „Византион“, името на градот Константинопол пред да стане престолнина на Константин. Ова постаро име на градот ретко ќе биде користено освен во историски или поетски контекст. Објавувањето на Byzantine du Louvre (Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae) во 1648 и Historia Byzantina на Шарл Дуканж во 1680 дополнително ја популаризирало употребата на „Византија“ кај француските автори, како што е Монтескје[8] Сепак, дури на средината од XIX век терминот почнал да се користи на Западот. Што се однесува конкретно на англиската историографија, зборот „Византија“ за првпат се среќава во делото „Историја на Византија од 716 до 1057“ од 1857 на Џорџ Финлеј.[9]

Византија на своите жители им била позната како „Римска империја“, „Империја на Римјаните“ (латински: Imperium Romanum, Imperium Romanorum; грчки: Βασιλεία τῶν Ῥωμαίων Basileia tōn Rhōmaiōn, Ἀρχὴ τῶν Ῥωμαίων Archē tōn Rhōmaiōn), „Романија“ (латински: Romania; грчки: Ῥωμανία Rhōmania),[n 2] „Римска Република“ (латински: Res Publica Romana; грчки: Πολιτεία τῶν Ῥωμαίων Politeia tōn Rhōmaiōn), „Грајкија“ (грчки: Γραικία), а исто така и како Рома (грчки: Ῥωμαΐς).[12] Жителите се нарекувале Ромејци и Грајкијци, дури и во XIX век Грците го нарекувале својот современ јазик Ромаика и Грајкика.

Иако Византија имала мултиетнички карактер во текот на нејзината историја[13] и ги сочувала Римско-хеленистичките традиции,[14] нејзините западни и северни современици ја препозналаве по значително доминантните грчки елементи.[15] Повремената употреба на терминот „Империја на Грците“ (латински: Imperium Graecorum) на Западот за да се посочи на Источната римска империја и на византискиот император како Imperator Graecorum (Император на Грците)[16] бил исто така бил користен за да се оддели од Римската империја во рамките на новите царства на Западот.[17]

Власта на византискиот цар како легитимен римски цар била оспорена од крунисувањето на Карло Велики како свет римски цар од страна на папата Лав III во 800 година. Поради неопходната поддршка на Карло Велики во борбата против неговите непријатели во Рим, Лав го искористил недостатокот на машко присуство на престолот на Римската империја за да изјави дека бил слободен и дека можел сам да се круниса за нов владетел.[18] Секогаш кога папите или владетелите на Западот го користеле името Роман за да посочат на источните римски владетели, тие вообичаено го преферирале терминот Imperator Romaniae (што значи Цар на Романија) наместо Imperator Romanorum (што значи Цар на Римјаните), наслов кој тие го применувале само за Карло Велики и неговите наследници.[n 3]

Не постоела таква разлика во исламскиот и словенскиот свет, каде империјата вистински се гледала како продолжение на Римската империја. Во исламскиот свет, Римската империја првенствено се знаела како Рум.[20] Името Рум-милет или „Римска нација“ било користено од Отоманците во текот на XX век за да се посочи на поранешните делови од Византија, а тоа е православната христијанска заедница во рамките на Отоманското царство.

Историја[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Историја на Византија.

Рана историја[уреди | уреди извор]

Крштевањето на Константин насликано од учениците на Рафаел (1520–1524, дреска, Ватикан, Апостолска палата); Евсевиј Кесариски евидентирал дека (како што било својствено за верниците на раното христијанство) Константин го одложувал крштевањето сè до пред неговата смрт[21]

Римската војска успешно освоила многу територии кои го опфаќале целиот Медитеран и крајбрежни региони во Југозападна Европа и Северна Африка. Овие територии биле дом на многу различни културни групи, на урбано и рурално население. Општо кажано, источните медитерански провинции биле поурбанизирани за разлика од западните, петходно обединети под Македонската империја и хеленизирани од влијанието на грчката култура.[22]

Исто така Западот повеќе страдал од нестабилноста на 3-тиот век. Оваа разлика помеѓу воспоставениот хеленизиран Исток и помладиот латинизиран Запад опстојала и станала многу значителна во наредните векови, водејќи до постепено оддалечување на двата светови.[22]

Поделба на Римската империја[уреди | уреди извор]

Поврзано: Византија за време на Константиновата и Валентинијановата династија

За да се одржи контрола и подобри управата, разни шеми за поделба на работата на римскиот цар преку поделба на индивидуи биле испробани помеѓу 285 и 324, од 337 до 350, од 364 до 392 и повторно помеѓу 395 и 480. Иако административната поделба се разликувала, генерално била вклучена поделбата на трудот помеѓу Истокот и Западот. Секој дел бил форма на споделување на моќ, додека крајниот империум не бил делив и затоа империјата останала легално една држава иако совладетелите често се гледале меѓу себе како ривали или противници.

Во 293, царот Диоклецијан создал нов управувачки систем (тетрархија), за да ја загарантира безбедноста во сите загрозени региони на неговата империја. Тој се поврзал со негов совладетел (Август) и секој совладетел тогаш посвоил млад соработник со доделена титула Цезар, за да бидат дел од владеењето и евентуално да го наследат својот постар партнер. Тетрархијата се распаднала, сепак, во 313 и неколку години подоцна Константин I повторно ги соединил двете управувачки дивизии на империјата како единствен Август.[23]

Преместување на седиштето[уреди | уреди извор]

Во 330, Константин го преместил седиштето на империјата во Константинопол, кој тој го основал како втор Рим на местото на Византион, град стратешки лоциран на трговските патишта помеѓу Европа и Азија и помеѓу Медитеранот и Црното Море. Константин извршил големи промени во војската, монетарниот систем, граѓанските и верските институции. Што се однесува до неговата економска политика, тој бил обвинет од страна на одредени научници за „несвесна даночна политика“, но златните солиди кои ги вовел станале стабилна валута кои ја трансформирале економијата и промовирале развој.[24]

Под водство на Константин, христијанството не станало ексклузивна религија на државата, но било преферирано од империјата, бидејќи царот го поддржувал со великодушни привилегии. Константин го поставил принципот дека владетелите не смееле сами да постават верски прашања, но наместо тоа требало да се свикаат основните црковни совети за таа цел. Неговото свикување на Арлскиот синод и првиот вселенски собор ги посочило неговите интереси за обединување на црквата, демонстрирајќи го неговото тврдење дека е нејзина глава.[25]

Римската империја за време на владеењето на Лав I (исток) и Мајоријан (запад) во 460 год. Римското владеење на западот траело уште неполни две децении, додека територијата на исток била непроменета сè до повторното освојување од страна на Јустинијан I.

Bo 395, Теодосиј I ја препуштил царската власт на неговите синови: Аркадиј на Истокот и Хонориј на Западот, распределувајќи ја царската управа. Во V век источниот дел на империјата бил во голема мера поштеден од потешкотиите со кои се соочувал западниот, делумно поради повоспоставената урбана култура и финансиски ресурси, кои овозможиле да се смират напаѓачите со данок и да се платат странските платеници. Овој успех му овозможил на Теодосиј II да се фокусира на кодификацијата на римскиот закон и понатамошна фортификација на ѕидините на Константинопол, кои го направиле градот отпорен на повеќето напади сè до 1204 година.[26]

За да ги одбие Хуните, Теодосиј требал да му плати огромен надоместок на Атила. Неговиот наследник, Маркијан, одбил да продолжи со плаќањето на данок, но Атила веќе го пренасочил своето внимание кон Западот. По неговата смрт во 453, Хунската империја се распаднала и многу од преостанатите Хуни биле најмувани како платеници во Константинопол.[27]

Губење на Западното римско царство[уреди | уреди извор]

По падот на Атила, Источната империја поминала низ мирен период, додека Западната империја се влошила поради непрекината миграција и проширување на германските нации (крајот најчесто се сместува во 476 кога германскиот римски генерал Одоакар го соборил титуларниот западен цар Ромул Августул[28]). Во 480 царот Зенон ја укинал поделбата на империјата и се направил единствен владетел. Одоакар, сега владетел на Италија, бил номинално подреден под Зенон, но дејствувал со целосна автономност, обезбедувајќи поддршка за бунтот против царот.[29]

Зенон преговарал со напаѓачките Остроготи, кои се населиле во Мезија, убедувајќи го готскиот крал Теодорих Велики да замине за Италија како magister militum per Italiam („врховниот командант за Италија“) со цел да го депозиционира Одоакар. Со барањето од Теодорих да ја освои Италија, Зенон го ослободил Источното царство од непослушниот подредник (Одоакар) и преместил друг (Теодорих) подалеку од срцето на империјата. По поразот на Одоакар во 493, Теодорих сам владеел со Италија, иако никогаш не бил сметан за „крал“ (rex) од источните владетели.[29]

Во 491, Анастасиј I, возрасен граѓански службеник со римско потекло, станал цар, но тоа не се случило сè до 497 кога силите на новиот цар ефективно презеле мерка за изауријскиот отпор.[30] Анастасиј се претставил како енергичен реформатор и способен управник. Тој го усовршил монетарниот систем на Константин I со конечно поставување на тежината на бакарниот фолис, монета која се користела во секојдневните трансакции.[31] Тој исто така го реформирал даночниот систем и трајно го укинал хрисаргирскиот данок. Државната каса изнесувала огромна сума од 150,000 килограми злато кога Анастасиј умрел во 518.[32]

Освојување на западните провинции[уреди | уреди извор]

Поврзано: Византија под Јустинијановата династија
Јустинијан I прикажан на еден од најпознатите мозаици на Сан Витале, Равена.

Јустинијан I, син на илирски селанец, можеби веќе имал ефективна контрола за време на владеењето на неговиот чичко, Јустин I (518–527).[33] Тој го презел тронот во 527 и го надгледал периодот на опоравување на поранешните територии. Во 532, обидувајќи се да ја обезбеди источната граница, потпишал мировен договор со Сасанидите. Истата година, тој преживеал бунт во Константинопол (бунтот Ника), кој ја зацврстил неговата моќ, но завршил со смрт на 30,000 до 35,000 демонстранти по негова наредба.[34]

Во 529, десетчлена комисија командувана од Јован Кападокиски го ревидирала римското право и создала нова кодификација на законите и правничките екстракти. Во 534, кодот се обновил и заедно со актите изгласани од Јустинијан по 534, се создал нов законски систем кој се користел во преостанатиот период на византиската ера.[35]

Западното освојување започнало во 533, кога Јустинијан го испратил неговиот генерал Велизариј да ја поврати поранешната афричка провинција од вандалите кои биле во контрола од 429 со нивниот главен град Картагина.[36] Нивниот успех пристигнал со изненадувачка леснотија, но дури во 548 година локалните племиња биле потиснати.[37] Во остроготска Италија, смртта на Теодорик, неговиот внук и наследник Аталарик и неговата ќерка Амаласунта, го задржала убиецот Теодад (владеел 534–536) на престолот и покрај неговата ослабена власт.[38]

Во 535, мала византиска експедиција кон Сицилија наишла на лесен успех, но Готите набрзо го заостриле нивиот отпор и победата не дошла сè до 540, кога Велизариј ја окупирал Равена, по успешните опсади на Непал и Рим.[38] Во 535–536, Теодад го испратил папата Агапит во Константинопол за да побара оттргнување на византиските сили од Сицилија, Далмација и Италија. Иако Агапит не бил успешен во неговата мисија да потпише мир со Јустинијан, тој успеал да го симне монофизитстичкиот патријарх Антим I Цариградски од престолот и покрај заштитата и поддршката од царицата Теодора.[39]

Остроготите набрзо биле соединети под команда на кралот Тотила и го освоил Рим во 546. Велизариј, кој бил испратен назад во Италија во 544, на крајот бил повикан назад во Константинопол во 549.[40] Пристигнувањето на ерменскиот евнух Нарзес во Италија (крајот на 551) со војска од 35,000 мажи одбележало уште една промена во готската среќа. Тотила бил поразен во Битката кај Тагине и неговиот наследник, Теја, бил поразен во Битката на Мон Лактариј (октомври 552). Покрај непрестајниот отпор од неколкуте готски гарнизони и две последователни инвазии од Франките и Алеманите, војната за италијанскиот полуостров била при крај.[41] Во 551, Атанагилд, благородник од визиготска Хиспанија, побарал помош од Јустинијан за бунт против кралот и царот упатил сила под водство на Либериј, успешен воен командант. Империјата поседувала само мал дел од крајбрежјето на Спанија сè до владеењето на Хераклиј.[42]

Источното римско царство во 600 година за време на владеењето на царот Маврикиј.

На истокот, Римско-персиските војни продолжиле сè до 561 кога претставниците на Јустинијан и Хосров склучиле 50-годишен мир.[43] До средишните 550-ти, Јустинијан издвоил победи во повеќето приредени операции, со забележлив исклучок на Балканот, кои биле подложни на непрестајни напади од Словените и Гепидите. Српските и хрватските племиња подоцна биле пренаселени во северозападниот дел на Балканскиот Полуостров, за време на владеењето на Ираклиј.[44] Јустинијан го повикал Велизариј од пензија и ја елиминирал новата хунска закана. Зајакнувањето на дунавската флота предизвикало кутригурските Хуни да се повлечат и тие се согласиле за договор кој овозможувал безбеден премин назад преку Дунав.[45]

Во текот на VI век, традиционалната грчко-римска култура сè уште влијаела врз Источната империја. Филозофите како што е Јован Филопон настапил со неоплатонистички идеи како продолжение на христијанското размислување и емпиризмот. И покрај тоа, хеленистичката филозофија почнала да се заменува или да се соединува во понова христијанска филозофија. Политеизмот бил потиснат од државата. Затворањето на Платоновата академија било забележлива пресвртна точка. Химните напишани од Роман Слаткопејачот го одбележале развитокот на божествената литургија, додека архитектите и градежниците работеле на завршувањето на новата црква на Света Мудрост, Аја Софија, која била дизајнирана да замени постара црква уништена за време на бунтот Ника. Аја Софија денес претставува една од главните споменици на византиската архитектонска историја.[46] Во текот на 6-тиот и VII век, империјата била зафатена од низа епидемии, кои во голема мера го уништиле населението и придонеле за значителен економски пад и ослабнување на империјата.[47]

По смртта на Јустинијан во 565, неговиот наследник, Јустин II одбил да плати голем данок на Персијците. Во меѓувреме, германските Лангобарди ја окупирале Италија, а до крајот на векот само третина од Италија била во рацете на Византија. Јустиновиот престолонаследник, Тибериј II, избирајќи меѓу своите непријатели, им доделил субвенции на Аварите, додека презел воени мерки против Персијците. Иако генералот на Тибериј, Маврикиј, водел успешен поход на источната граница, субвенциите не успеале да ги задржат Аварите. Тие ја освоиле балканската тврдина Сирмиум во 582, додека Словените почнале да напредуваат преку Дунав.[48]

Маврикиј, кој во меѓувреме го наследил Тибериј, интервенирал во персиска граѓанска војна, го сместил Хосров II назад на престолот и ја оженил својата ќерка со него. Договорот на Маврикиј со неговиот нов зет ја зголемил територијата на империјата кон Истокот и овозможил енергичниот цар да се фокусира на Балканот. До 602, серија на успешни византиски походи ги истиснале Аварите и Словените назад преку Дунав.[48]

Намалување на границите[уреди | уреди извор]

Ираклиева династија[уреди | уреди извор]

Византија во 650, до оваа година биле загубени сите јужни провинции освен Африканскиот егзархат.

По убиството на Маврикиј од страна на Фока, Хосров го искористил тоа како изговор да ја заземе римската провинција Месопотамија.[49] Фока, непопуларен владетел секогаш опишан во византиските извори како „тиранин“, бил мета на неколку заговори предводени од сенатот. Тој на крајот бил симнат од престолот во 610 од Ираклиј, кој пловел кон Константинопол од Картагина со икона поставена на клунот од неговиот брод.[50]

По пристапувањето на Ираклиј, сасанидското пробивање продолжило длабоко во Левант, окупирајќи ги Дамаск и Ерусалим и преместувајќи го Светиот крст во Ктесифон.[51] Противнападот упатен од Ираклиј добил карактер на света војна и нерачно направената слика на Христос била носена како воен стандард[52] (слично, кога Константинопол бил спасен од аварската опсада во 626, победата била припишана на иконите на Богородица кои биле носени во поворката од патријархот Сергеј окулу градските ѕидини).[53]

Главната сасанидска сила била уништена во битката кај Ниниве во 627 и во 629 Ираклиј го вратил Светиот крст во Ерусалим со величенствена церемонија.[54] Војната ги исцрпила и Византијците и Сасанидите и ги оставила исклучително ранливи на муслиманските сили кои надоаѓале наредните години.[55] Византијците претрпеле тежок пораз од Арапите во битката кај Јармук во 636, додека Ктесифон паднал во 637 година.[56]

Опсада на Цариград (674–78)[уреди | уреди извор]

Грчкиот оган првпат бил употребен од византиската морнарица за време на Византиско-арапските војни (извадок од ракописната книга Madrid Skylitzes, Национална библиотека на Шпанија, Мадрид).

Сириската династија до пристапувањето на Василиј I[уреди | уреди извор]

Верски спор за иконоборството[уреди | уреди извор]

Македонската династија и препородот (867–1025)[уреди | уреди извор]

Војни против Арапите[уреди | уреди извор]

Војни против Бугарското царство[уреди | уреди извор]

Односите со Киевски Рус[уреди | уреди извор]

Врв[уреди | уреди извор]

Поделба помеѓу православното христијанство и католицизмот (1054)[уреди | уреди извор]

Криза и поделба[уреди | уреди извор]

Комниновата династија и крстоносците[уреди | уреди извор]

Алексиј I и Првата крстоносна војна[уреди | уреди извор]

Јован II, Мануил I и Втората крстоносна војна[уреди | уреди извор]

Ренесансата во XII век[уреди | уреди извор]

Пад и дезинтеграција[уреди | уреди извор]

Анѓелова династија[уреди | уреди извор]

Четврта крстоносна војна[уреди | уреди извор]

Крстоносно опустошување на Константинопол (1204)[уреди | уреди извор]

Пад[уреди | уреди извор]

Империја во прогонство[уреди | уреди извор]

Враќање на Константинопол[уреди | уреди извор]

Подемот на Отоманците и падот на Константинопол[уреди | уреди извор]

Политички последици[уреди | уреди извор]

Економија[уреди | уреди извор]

Наука, медицина и закон[уреди | уреди извор]

Религија[уреди | уреди извор]

Уметност и литература[уреди | уреди извор]

Музика[уреди | уреди извор]

Кујна и рекреација[уреди | уреди извор]

Влада и бирократија[уреди | уреди извор]

Дипломатија[уреди | уреди извор]

Знамиња и обележја[уреди | уреди извор]

Јазик[уреди | уреди извор]

Наследство[уреди | уреди извор]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Портал „Византија

Забелешки[уреди | уреди извор]

  1. The first instance of the designation "New Rome" in an official document is found in the canons of the First Council of Constantinople (381), where it is used to justify the claim that the patriarchal seat of Constantinople is second only to that of Rome.[4]
  2. "Romania" was a popular name of the empire used mainly unofficially, which meant "land of the Romans".[10] After 1081, it occasionally appears in official Byzantine documents as well. In 1204, the leaders of the Fourth Crusade gave the name Romania to the newly founded Latin Empire.[11] The term does not refer to modern Romania.
  3. In a Latin chronicle of 1190 (Continuatio Cremifanensis), Isaac Angelos is referred as "Imperator Romaniae" and Frederick Barbarossa as "Imperator Romanorum". However, some years earlier, in 1169, a Genoese envoy named Amico de Murta, in his oath taken in Constantinople on behalf of the Genoese, had referred to Manuel Komnenos as "Imperator Romanorum". After 1204, the terms "Imperium Romaniae" and "Imperator Romaniae" were used by the Westerners to describe the Latin Empire and its emperors respectively.[19]

Белешки[уреди | уреди извор]

  1. Kazhdan & Epstein 1985, p. 1.
  2. Millar 2006, pp. 2, 15; James 2010, p. 5; Freeman 1999, pp. 431, 435–437, 459-462; Baynes & Moss 1948, p. xx; Ostrogorsky 1969, p. 27; Kaldellis 2007, pp. 2–3; Kazhdan & Constable 1982, p. 12; Norwich 1998, p. 383.
  3. Treadgold 1997, p. 847.
  4. Benz 1963, стр. 176.
  5. Ostrogorsky 1969, pp. 105–107, 109; Norwich 1998, p. 97; Haywood 2001, pp. 2.17, 3.06, 3.15.
  6. Millar 2006, pp. 2, 15; James 2010, p. 5; Freeman 1999, pp. 431, 435–437, 459–462; Baynes & Moss 1948, p. xx; Ostrogorsky 1969, p. 27; Kaldellis 2007, pp. 2–3; Kazhdan & Constable 1982, p. 12; Norwich 1998, p. 383.
  7. Warfare, State And Society In The Byzantine World 560–1204. стр. 47. https://books.google.com/books?id=iSWPAgAAQBAJ. 
  8. Fox, What, If Anything, Is a Byzantine?; Rosser 2011, стр. 1
  9. Rosser 2011, стр. 2.
  10. Fossier & Sondheimer 1997, стр. 104.
  11. Wolff 1948, стр. 5–7, 33–34.
  12. Cinnamus 1976, стр. 240; Theodore the Studite, Epistulae, 145, line 19 ("ἡ ταπεινὴ Γραικία"), and 458, line 28 ("ἐν Ἀρμενίᾳ καὶ Γραικίᾳ").
  13. Ahrweiler & Laiou 1998, стр. 3; Mango 2002, стр. 13.
  14. Gabriel 2002, стр. 277.
  15. Ahrweiler & Laiou 1998, стр. vii; Davies 1996, стр. 245; Gross 1999, стр. 45; Lapidge, Blair & Keynes 1998, стр. 79; Millar 2006; Moravcsik 1970, стр. 11–12; Ostrogorsky 1969, стр. 28, 146; Browning 1983, стр. 113.
  16. Klein 2004, стр. 290 (Note #39); Annales Fuldenses, 389: "Mense lanuario circa epiphaniam Basilii, Graecorum imperatoris, legati cum muneribus et epistolis ad Hludowicum regem Radasbonam venerunt ...".
  17. Fouracre & Gerberding 1996, стр. 345: "The Frankish court no longer regarded the Byzantine Empire as holding valid claims of universality; instead it was now termed the 'Empire of the Greeks'."
  18. Garland 1999, стр. 87.
  19. Wolff 1948, стр. 11, 27–28.
  20. Tarasov & Milner-Gulland 2004, стр. 121; El-Cheikh 2004, стр. 22
  21. Eusebius, IV, lxii.
  22. 22,0 22,1 Ostrogorsky 1959, стр. 21; Wells 1922, Chapter 33.
  23. Bury 1923, p. 1; Kuhoff 2002, стр. 177–178.
  24. Bury 1923, p. 1; Esler 2004, стр. 1081; Gibbon 1906, Volume III, Part IV, Chapter 18, p. 168; Teall 1967, стр. 13,19–23, 25, 28–30, 35–36
  25. Bury 1923, p. 63; Drake 1995, стр. 5; Grant 1975, стр. 4, 12.
  26. Cameron 2009, стр. 54, 111, 153.
  27. Alemany 2000, стр. 207; Bayless 1976, стр. 176–177; Treadgold 1997, стр. 184, 193.
  28. Cameron 2009, стр. 52.
  29. 29,0 29,1 Burns 1991, стр. 65, 76–77, 86–87
  30. Lenski 1999, стр. 428–429.
  31. Grierson 1999, стр. 17.
  32. Postan, Miller & Postan 1987, стр. 140.
  33. Meier 2003, стр. 290.
  34. Gregory 2010, стр. 137; Meier 2003, стр. 297–300.
  35. Gregory 2010, стр. 150.
  36. Gregory 2010, стр. 145.
  37. Evans 2005, стр. xxv.
  38. 38,0 38,1 Bury 1923, pp. 180–216; Evans 2005, стр. xxvi, 76.
  39. Sotinel 2005, стр. 278; Treadgold 1997, стр. 187.
  40. Bury 1923, pp. 236–258; Evans 2005, стр. xxvi.
  41. Bury 1923, pp. 259–281; Evans 2005, стр. 93.
  42. Bury 1923, pp. 286–288; Evans 2005, стр. 11.
  43. Greatrex 2005, стр. 489; Greatrex & Lieu 2002, стр. 113
  44. Bury 1920, "Preface", pp. v-vi
  45. Evans 2005, стр. 11, 56–62; Sarantis 2009, passim.
  46. Cameron 2009, стр. 113, 128.
  47. Bray 2004, стр. 19–47; Haldon 1990, стр. 110–111; Treadgold 1997, стр. 196–197.
  48. 48,0 48,1 Louth 2005, стр. 113–115; Nystazopoulou-Pelekidou 1970, passim; Treadgold 1997, стр. 231–232.
  49. Foss 1975, стр. 722.
  50. Haldon 1990, стр. 41; Speck 1984, стр. 178.
  51. Haldon 1990, стр. 42–43.
  52. Grabar 1984, стр. 37; Cameron 1979, стр. 23.
  53. Cameron 1979, стр. 5–6, 20–22.
  54. Haldon 1990, стр. 46; Baynes 1912, passim; Speck 1984, стр. 178.
  55. Foss 1975, стр. 746–747.
  56. Haldon 1990, стр. 50.

Наводи[уреди | уреди извор]

Примарни извори[уреди | уреди извор]

Секундарни извори[уреди | уреди извор]

Натамошно читање[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

Византиски студии, ресурси и библиографија[уреди | уреди извор]


Ова е избрана статија. Стиснете тука за повеќе информации.
Статијата „Византија“ е избрана статија. Ве повикуваме и Вас да напишете и предложите избрана статија (останати избрани статии).