Електрична енергија

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Електричната енергија е еден од облиците на енергија кој се произведува под дејство на електромагнетското поле на наелектризирање. Покрај оваа, строго физичка, дефиниција постои општоприфатена конвенција дека електричната енергија е она што се произведува во електраните, се пренесува со далеководите и се дистрибутира до потрошувачите, каде се користи за работа на апаратите за домаќинство, канцелариската опрема, индустриските машини и овозможува доволно енергија, како за куќно така и за канцелариско осветлување, греење, готвење и за индустриски процеси.

Историја[уреди | уреди извор]

Иако било познато дека електрицитетот настанува како производ на хемиските реакции кои се случуваат во електролитската ќелија откако Алесандро Волта го развил Волтиниот столб во 1800 г., производството на таков начин било и останало скапо. Мајкл Фарадеј во 1831 г. измислил машина која го генерира електрицитетот од ротационото движење, но биле потребни приближно 50 години таа технологија да постигне комерцијално исплатливо ниво. Томас Едисон во 1878 г. развил и продал комерцијално исплтлива замена за гасно осветлување и греење со користење на локално генериран и дистрибутиран електрицитет во облик на едносмерна струја. Причината поради која генерирањето на електрицитетот морало да биде блиску или во оквирот на потршувачките простории е тоа што Едисон немал начин за конверзација на напонот. Изборот на напонот на било кој електричен систем е компромис. Со зголемување на напонот се смалува струјата и така се елиминираат загубите поради отпорот на кабелот. За несреќа, се зголемува опасноста од директен контакт и истотака се зголемува потребната дебелина на изолацијата. Некои типови на оптоварување е тешко или невозможно да се прилагодат на високите напони.

Никола Тесла кој кратко време работел за Едисон и ја разбирал теријата на електрицитетот на начин на кој Едисон не можел, го измислил алтернативниот систем со користење на наизменична струја. Тесла разбрал дека со дуплирањето на напонот ја преполовува струјата и ја смалува загубата за 3/4, само наизменичната струја овозможува трансформација помеѓу напонските нивоа во различните делови на системот. Ова овозможило ефикасни високи напони за дистрибуција каде ризикот се смалува со добар дизајн, а релативно сигурни ниски напони на местата на потрошувачка. Он продолжил да ја развива општата теорија на својот систем, развивајќи теоретски и практични алтернативи за сите тогашни употреби на едносмерната струја, и ги патентирал своите напредни идеи во 1887 г. во облик на 30 различни патенти. Работата на Тесла во 1888 г. привлекла внимание кај Џорџ Вестингхаус кој поседувал патент за тип на трансформатор кој можел да поддржи голема сила и бил едноставен за изработка. Вестунгхаус управувал со систем за осветлување на наизменична струја во Грејт Барингтон, Масачусетс од 1886 г. Иако Вестингхаусовииот систем можел да ги користи Едисоновите светилки и имал грејачи, немал мотор. Со помош на Тесла и неговите патенти, Вестингхаус во 1891 г. изградил електричен систем за рудник за злато во Телурид, Колорадо со генратор на вода од 100 коњски сили(75 kW) кој го движел мотор од 100 коњски сили(75 kW) преку напонски далековод долг 2.5 милји(4 km). Во 1893 г., Алмариан Декел измислил цел систем за трофазно генерирање на струјата во Редланд, Калифорнија. Потоа во соработка со „Џенерал Електрик“, кој Едисон бил присилен да го продаде, Вестингхаусовата компанија започнала конструкција на електрична централа на Нијагарините водопади, со три Теслини генератори од 5.000 коњски сили за испорака на електричната енергија на системот за преработка на алуминиум во Нијагара во градот Бафало оддалечен 22 милји (35 km). Електричната централа во Нијагара почнала со работа на 20 Април 1895 г. Нејзиното отворање поставило камен темелник за продажба на електричната струја за повеќе од 100 години.

Електричната енергија денес[уреди | уреди извор]

Денес, Теслиниот систем на наизменична струја е сеуште примарен начин на испорака на електрична енергија до потрочувачите ширум светот. Иако еднонасочната струја со висок напон се користи за предавање на големи количини електрицитет на голема оддалеченост, поголем дел од производството на електрична енергија, преносот, дистрибуцијата и продажбата се обавува со користење на наизменична струја. Во многу држави, компаниите за производство на електрична енергија поседуваат комплетна инфраструктура од производство до пренос и дистрибуција. Поради тоа, електричната струја се смета како природен монопол. Самата индустрија е регулирана, често со контрола на цената и во сопственост на државата.

Извори на електрична енергија[уреди | уреди извор]

Во 2016 година, вкупната инсталирана моќност на ветерниците во ЕУ изнесувала 153 гигавати, т.е. 16,7% од вкупната инсталирана моќност на капацитетите за производство на електрична енергија, престигнувајќи го јагленот и зацврстувајќи се на второто место, зад гасот, кој учествувал со 20% во инсталираната моќност за производство на електрична енергија. Во 2005 година, капацитетот на ветерниците изнесувал само 6% од вкупната инсталирана моќност на електро-централите, додека термоцентралите на јаглен учествувале со 25%.[1] На 21 април 2017 година, за првпат од 1882 година, Британија не ги запалила термоцентралите на јаглен за производство на електрична енергија.[2]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Мирослав Саздовски, „Инсталираната моќност на ветерниците ги надмина капацитетите на јаглен во ЕУ“, Економија и бизнис, година 18, број 225, март 2017, стр. 62.
  2. Мирослав Саздовски, „Првпат по 135 години Британија цел ден не ги запали централите на јаглен“, Економија и бизнис, година 19, број 227, мај 2017, стр. 74.