Електрична енергија

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Електрична енергија — еден од облиците на енергија кој се произведува под дејство на електромагнетно поле на електричен полнеж. Покрај оваа, строго физичка, дефиниција постои општоприфатена конвенција дека електричната енергија е она што се произведува во електраните, се пренесува со далноводите и се дистрибуира до потрошувачите, каде се користи за работа на апаратите за домаќинство, канцелариската опрема, индустриските машини и овозможува доволно енергија, како за куќно така и за канцелариско осветлување, греење, готвење и за индустриски процеси.

Историја[уреди | уреди извор]

Иако било познато дека електрицитетот настанува како производ на хемиските реакции кои се случуваат во електролитската ќелија откако Алесандро Волта го развил Волтиниот столб во 1800 година, производството на таков начин било и останало скапо.

Мајкл Фарадеј во 1831 година измислил машина која генерира електрицитет со ротационото движење, но биле потребни приближно 50 години таа технологија да постигне комерцијално исплатливо ниво. Неговиот основен метод се користи и денес: жичена јамка или бакарен диск се движи меѓу половите на магнет[1].

Томас Едисон во 1878 година развил и продал комерцијално исплатлива замена за гасно осветлување и греење со користење на локално генериран и дистрибуиран електрицитет во облик на еднонасочна струја. Причината поради која генерирањето на електрицитетот морало да биде блиску или во рамките на потрошувачките простории е тоа што при пренос на еднонасочна струја загубите се големи, а Едисон немал начин за конверзија на напонот. Изборот на напонот на кој било електричен систем е компромис. Со зголемување на напонот се смалува струјата и така се елиминираат загубите поради отпорот на кабелот. За несреќа, се зголемува опасноста од директен контакт и исто така се зголемува потребната дебелина на изолацијата. Некои типови на оптоварување е тешко или невозможно да се нагодат на високите напони.

Никола Тесла кој кратко време работел за Едисон и ја разбирал теоријата на електрицитетот на начин на кој Едисон не можел, го измислил алтернативниот систем со користење на наизменична струја. Тесла разбрал дека со дуплирањето на напонот ја преполовува струјата и ја смалува загубата за 3/4, само наизменичната струја овозможува трансформација помеѓу напонските нивоа во различните делови на системот. Ова овозможило ефикасни високи напони за дистрибуција каде ризикот се смалува со добар дизајн, а релативно сигурни ниски напони на местата на потрошувачка. Он продолжил да ја развива општата теорија на својот систем, развивајќи теоретски и практични алтернативи за сите тогашни употреби на еднонасочната струја, и ги патентирал своите напредни идеи во 1887 г. во облик на 30 различни патенти.

Работата на Тесла во 1888 година му го привлекла вниманието на Џорџ Вестингхаус кој поседувал патент за тип на трансформатор кој можел да поддржи голема сила и бил едноставен за изработка. Вестунгхаус управувал со систем за осветлување на наизменична струја во Грејт Барингтон, Масачусетс од 1886 година. Иако Вестингхаусовииот систем можел да ги користи Едисоновите светилки и имал грејачи, немал мотор. Со помош на Тесла и неговите патенти, Вестингхаус во 1891 година изградил електричен систем за рудник за злато во Телурид, Колорадо со генератор на вода од 100 коњски сили (75 kW) кој го движел мотор од 100 коњски сили (75 kW) преку напонски далновод долг 2,5 милји (4 km). Во 1893 година, Алмаријан Декел измислил цел систем за трофазно генерирање на струја во Редланд, Калифорнија. Потоа во соработка со „Џенерал Електрик“, кој Едисон бил присилен да го продаде, Вестингхаусовата компанија започнала конструкција на електрична централа на Нијагарините водопади, со три Теслини генератори од 5.000 коњски сили за испорака на електричната енергија на системот за преработка на алуминиум во Нијагара во градот Бафало оддалечен 22 милји (35 km). Електричната централа во Нијагара почнала со работа на 20 април 1895 година. Нејзиното отворање поставило камен темелник за продажба на електричната струја за повеќе од 100 години.

Електричната енергија денес[уреди | уреди извор]

Денес, Теслиниот систем на наизменична струја е сè уште примарен начин на испорака на електрична енергија до потрошувачите ширум светот. Иако еднонасочната струја со висок напон се користи за предавање на големи количини електрицитет на голема оддалеченост, поголем дел од производството на електрична енергија, преносот, дистрибуцијата и продажбата се извршува со користење на наизменична струја. Во многу држави, компаниите за производство на електрична енергија поседуваат комплетна инфраструктура од производство до пренос и дистрибуција. Поради тоа, електричната струја се смета како природен монопол. Самата индустрија е регулирана, често со контрола на цената и во сопственост на државата.

Извори на електрична енергија[уреди | уреди извор]

Во 2016 година, вкупната инсталирана моќност на ветерниците во ЕУ изнесувала 153 гигавати, т.е. 16,7% од вкупната инсталирана моќност на капацитетите за производство на електрична енергија, престигнувајќи го јагленот и зацврстувајќи се на второто место, зад гасот, кој учествувал со 20% во инсталираната моќност за производство на електрична енергија. Во 2005 година, капацитетот на ветерниците изнесувал само 6% од вкупната инсталирана моќност на електроцентралите, додека термоцентралите на јаглен учествувале со 25%.[2] На 21 април 2017 година, за првпат од 1882 година, Британија не ги запалила термоцентралите на јаглен за производство на електрична енергија.[3]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „Michael Faraday House“. http://www.theiet.org/about/libarc/archives/biographies/faraday.cfm. 
  2. Мирослав Саздовски, „Инсталираната моќност на ветерниците ги надмина капацитетите на јаглен во ЕУ“, Економија и бизнис, година 18, број 225, март 2017, стр. 62.
  3. Мирослав Саздовски, „Првпат по 135 години Британија цел ден не ги запали централите на јаглен“, Економија и бизнис, година 19, број 227, мај 2017, стр. 74.