Манган

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Манган  (25Mn)
A rough fragment of lustrous silvery metal
Општи својства
Име и симбол манган (Mn)
Изглед металик сребрена
Манганот во периодниот систем
Водород (двоатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (повеќеатомски неметал)
Азот (двоатомски неметал)
Кислород (двоатомски неметал)
Флуор (двоатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (повеќеатомски неметал)
Сулфур (повеќеатомски неметал)
Хлор (двоатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (повеќеатомски неметал)
Бром (двоатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (двоатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Нихониум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Московиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Тенесин (непознати хемиски својства)
Оганесон (непознати хемиски својства)


Mn

Tc
хромманганжелезо
Атомски број 25
Стандардна атомска тежина (±) (Ar) 54.938044(3)[1]
Категорија   преоден метал
Група и блок група 7, d-блок
Периода IV периода
Електронска конфигурација [Ar] 3d5 4s2
по обвивка
2, 8, 13, 2
Физички својства
Фаза цврста
Точка на топење 1.519 K ​(1.246 °C)
Точка на вриење 2.334 K ​(2.061 °C)
Густина близу с.т. 7,21 g/cm3
кога е течен, при т.т. 5,95 g/cm3
Топлина на топење 12,91 kJ/mol
Топлина на испарување 221 kJ/mol
Моларен топлински капацитет 26,32 J/(mol·K)
парен притисок
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
при T (K) 1.228 1.347 1.493 1.691 1.955 2.333
Атомски својства
Оксидациони степени 7, 6, 5, 4, 3, 2, 1, −1, −2, −3 ​киселински, базичен или амфотеричен оксид; во зависност од оксидационата сосотојба
Електронегативност Полингова скала: 1,55
Енергии на јонизација I: 717,3 kJ/mol
II: 1.509,0 kJ/mol
II: 3.248 kJ/mol
(повеќе)
Атомски полупречник емпириски: 127 pm
Ковалентен полупречник Слаб спин: 139±5 pm
силен спин: 161±8 pm
Разни податоци
Кристална структура телоцентрична коцкеста (тцк)
Кристалната структура на манганот
Брзина на звукот тенка прачка 5.150 m/s (при 20 °C)
Топлинско ширење 21,7 µm/(m·K) (при 25 °C)
Топлоспроводливост 7,81 W/(m·K)
Електрична отпорност 1,44 µΩ·m (при 20 °C)
Магнетно подредување парамагнетно
Модул на растегливост 198 GPa
Модул на збивање 120 GPa
Мосова тврдост 6
Бринелова тврдост 196 MPa
CAS-број 7439-96-5
Историја
Откриен Торбен Олоф Бергман (1770)
Првпат издвоен Јохан Готлиб Ган (1774)
Најстабилни изотопи
Главна статија: Изотопи на манганот
изо ПЗ полураспад РР ЕР (MeV) РП
52Mn веш 5,591 d ε 52Cr
β+ 0,575 52Cr
γ 0,7, 0,9, 1,4
53Mn траги 3,74×106 y ε 53Cr
54Mn веш 312,3 d ε 1,377 54Cr
γ 0,834
55Mn 100% 55Mn е стабилен со 30 неутрони
· наводи

Манганот е хемиски елемент во периодниот систем кој има симбол Mn и атомски број 25.

Поважни карактеристики[уреди | уреди извор]

Манганот е сивобел метал, сличен на железото. Тој е цврст метал и е многу кршлив. Лесно оксидира. Мангановиот метал е феромагнетик само по посебна подготовка.

Најчестите оксидациони броеви на манганот се +2, +3, +4, +6 и +7. Mn2+ често е во "натпревар" со Mg2+ во биолошките системи. Мангановите соединенија каде манганот е со оксидационен број +7 се моќни оксидирачки средства.

Примена[уреди | уреди извор]

Манганот е есенцијален при производството на железо и челик поради неговите сулфуросврзувачки, деоксидациски и легурни својства. Производството на челик, вклучувајќи ја неговата железосоздавачка компонента, бара многу манган, отприлика околу 85% до 90% од вкупната побарувачка. Покрај многуте други употреби, манганот е клучна состојка на евтиниот бездамкин челик и некои нашироко употребувани алуминиумски легури. Тој исто така се додава на нафтата за да го редуцира тропањето на моторот. Манган(IV) оксид (манган диоксид, MnO2) се користи во оригиналниот вид на суви ќелиски батерии. Манган диоксидот исто така се корити и како катализатор.

Манганот се употребува за обезбојување на стаклото (ја отстранува зеленкастата боја која ја дава присуството на железо) и, во поголеми концентрации, прави виолетово обоени стакла. Манган оксидот е кафеав пигмент кој може да се користи за правење на боја и е состојка на природната смеѓа боја. Калиум перманганатот е потенцијален оксидатор кој се употребува во хемијата и во медицината како дезинфикатор. Мангановото фосфатирање се користи при спречувањето на корозијата на челикот. Тој често се користи и во монетите.

Биолошка улога[уреди | уреди извор]

Манганот е есенцијален нутруент во траги кај сите форми на живот.

Класите на ензими кои имаат мангански кофактори се многу чести, како што се оксидоредуктазите, трансферазите, хидролазите, лијазите, изомеразите, лигазите, лектините и интегрините. Најпознатите полипептиди кои содржат манган се аргиназа, дизмутаза супероксид (која содржи манган) и токсинот на дифтерија.

Наоѓање[уреди | уреди извор]

Манганот се наоѓа главно како пиролузит (MnO2) и во помала мерка како родохрозит (MnCO3). Копнените ресурси се големи, но не се дистрибуираат регуларно. Преку 80% од светските ресурси на манган се во Јужна Африка и Украина. Други важни мангански депозити се наоѓаат во Кина, Австралија, Бразил, Буркина Фасо, Габон, Индија и Мексико.

Големи количини на манган се наоѓаат во манганските израстоци на океанското дно. Обидите за изнаоѓање на економски најизводливи методи за собирање на манганот од океанските израстоци беа напуштени во 1970-сеттите.

Соединенија[уреди | уреди извор]

Калиум перманганатот е најчесто користен лабораториски реагенс поради неговите оксидациони својства и наоѓа примена при лекувањето на болестите кај рибите.

Манган(IV) оксидот се користи во сувите ќелии и може да се употребува за обезбојување на стаклото кое е загадено од железни траги. Мангановите соединенија можат да го обојат стаклото во боја која ја има аметистот и се одговорни за бојата на вистинскиот аметист. Манган диоксидот се користи исто така и при производството на кислород и хлор, како и во сушењето на црни бои.

Најстабилниот оксидационен број на манганот е +2, а многу мангански соединенија се познати каде манганот го има тој оксидационен број. На пример, такви се соединенијата манган(II) сулфат (MnSO4) и манган(II) хлорид (MnCl2). Оксидациониот број +3 е застапен во соединенијата како манган(III) ацетат, но тие се моќни редукциони средства.

Галерија[уреди | уреди извор]

  1. Standard Atomic Weights 2013. Commission on Isotopic Abundances and Atomic Weights