Леќа

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Леќа
3 types of lentil.jpg
Три сорти леќа
Научна класификација
Царство: Растенија
Ред: Бобовидни
Семејство: Бобови
Потсемејство: Глушини
Род: Леќа
Вид: Кујнска леќа
Биномен назив
Lens culinaris
Medikus
Леќини растенија пред цветање

Леќа („кујнска леќа“ или „обична леќа“; англиски: Lens culinaris) — грмушесто едногодишно растение од семејството на бобови (Fabaceae) кое нашироко се одгледува како зрнеста култура. Достигнува 40 см во висина и има обично по две сплеснати семки сместени во мешунка.

Човекот ја користи леќата за исхрана уште од предгрнчарскиот период на новото камено време и со тоа е една од првите припитомени растителни култури на Блискиот Исток. Археолошките наоди укажуваат на нејзина употреба пред 9.500 до 13.000 години.[1]

По боја, леќата може да биде жолта, портокалово-црвена, зелена, кафеава или црна.[1] Сортите се разликуваат и по големина и се продаваат со или без лупка, располовени или цели.

Ботаничка илустрација на леќата од 1885 г.

Хранлива вредност и здравствени особини[уреди | уреди извор]

Леќа, сирова
Хранлива вредност по 100 г.
Енергетска вредност 1,477 kJ (353 kcal)
Јаглехидрати 60 г
- Шеќери 2 г
- Влакна 3,1 г
Масти 1 г
Белковини 26 г
Вода 10,4 г
Тиамин (Вит. Б1) 0.87 мг (76%)
Рибофлавин (Вит. Б2) 0,211 мг (0%)
Ниацин (Вит. Б3) 2,605 мг (0%)
Пантотенат (Вит. Б5) 2,120 мг (0%)
Витамин Б6 0,54 мг (0%)
Фолат (Вит. Б9) 479 μг (120%)
Витамин Ц 4,4 мг (0%)
Калциум 56 мг (6%)
Железо 7,54 мг (1%)
Магнезиум 122 мг (34%)
Фосфор 451 мг (64%)
Калиум 955 мг (20%)
Натриум 6 мг (0%)
Цинк 4,78 мг (0%)
Хранлива вредност на леќатаUSDA
Постотоците се според препораките за возрасни во САД
 Извор: База за хранливостUSDA

Со приближно 30% од калориите во белковински облик, леќата го зазема третото место по застапеност на белковини по единица тежина од сите зрнести, оревести и мешункасти плодови, веднаш по сојата и конопот.[2] Во белковините се застапени есенцијалните аминокиселини изолеуцин и лизин. Како таква, леќата има голема улога како важен извор на белковини кај земјите од Западна Азија и Индискиот потконтинент кои имаат големо вегетаријанско население.[3] Од друга страна, растението е недостатно на две еденцијални аминокиселини: метионинот и цистеинот.[4]

Леќата содржи и прехранбени влакна, фолна киселина, витамин Б1 и минерали. Црвената (или розова) леќа има пониска концентрација на влакна од зелената (11% наспроти 31%).[5] Важи за мошне добар извор на железо. Една шолја сварена леќа задоволува преку половина од дневната потреба од железо кај човекот.[6]

Бидејќи леќата има мали количества на лесносварлив скроб (5%), а доста бавносварлив скроб (30%), таа е особено погодна за лица со шеќерна болест. Останатите 65% се отпорен скроб од класата RS1,[7] кој е висококвалитетен отпорен скроб со 32% амилоза.

Леќата има и извесни противхранлици чинители, како што се трипсински забавувачи и релативно големата количина на фитати. Трипсинот е ензим со улога во варењето на храната, а фитатите ја намалуваат биорасположивоста на прехранбените минерали.[8] Количеството на фитати може да се намали со чување на леќата во топла вода одвечер.

Производство[уреди | уреди извор]

Производство на леќа во светот

Растението се одгледува ширум целиот свет и е релативно отпорно на суша. Според Организацијата за исхрана и земјоделство на ООН (ФАО) во 2009 г. во светот се произведени 3,917 милиони тони леќа, од кои најголемиот дел во Канада, Индија, Турција и Австралија.

Во Република Македонија производството на леќа бележи голем пад во последните две децении. Во 2007 г. се произведени 87 тони, споредено со 177 тони во 1999 г. и 254 тони во 1992 г.[9]

Околу една четвртина од леќата во светот се произведува во Индија и речиси сета се троши на домашниот пазар. Канада е најголем извозник на леќа во светот, при што 99% од неа се произведува во Саскачеван.[10] Во сезоната 2009/10 во земјата се произведени рекордни 1,5 милиони тони.[11] Најзастапена сорта е светлокафеавата.[10]

10 најголеми производители на леќа (во тони)
Место Земја 2010 2011 2012
1  Канада 1.947.100 1.531.900 1.493.620
2 Индија Индија 1.031.600 943.800 950.000
3 Австралија Австралија 140.000 379.659 463.000
4  Турција 447.400 405.952 438.000
5 Flag of the United States.svg САД 392.675 214.640 240.490
6    Непал 151.757 206.969 208.201
7 Етиопија Етиопија 80.952 128.009 151.500
8 Народна Република Кина НР Кина 125.000 150.000 145.000
9 Сирија Сирија 77.328 112.470 130.229
10 Иран Иран 100.174 71.808 85.000
Цел свет 4.686.673 4.386.870 4.522.097
Извор: Организација за исхрана и земјоделство на ООН[12]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 Leah A. Zeldes (16 февруари 2011). „Eat this! Lentils, a prehistoric foodstuff“. Dining Chicago. Chicago's Restaurant & Entertainment Guide. http://www.diningchicago.com/blog/2011/02/16/eat-this-lentils-a-prehistoric-foodstuff/. конс. 4 август 2011 г. 
  2. Callaway JC (2004). Hempseed as a nutritional resource: an overview. Euphytica 140:65–72.
  3. „Essential Amino Acids“. http://www.glisonline.com/aminoacids.php. конс. 19 септември 2014 г. 
  4. Randy Sell. „Lentil“. North Dakota State University Department of Agricultural Economics. архивирано од оригиналот на 21 јуни 2009. http://web.archive.org/web/20090621014402/http://www.ag.ndsu.edu/pubs/alt-ag/lentil.htm. конс. 14 декември 2011 г. 
  5. „База на хранливи вредности на USDA“. http://www.nal.usda.gov/fnic/foodcomp/search/. конс. 19 септември 2014 г.  (англиски)
  6. „"Iron: food sources"“. http://www.vrg.org/nutrition/iron.htm. конс. 19 септември 2014 г. 
  7. Kawaljit Singh Sandhu, Seung-Taik Lim Digestibility of legume starches as influenced by their physical and structural properties Elsevier, 16 март 2007
  8. "Effect of processing on some anti-nutritional factors of lentils", J. Agric. Food Chem.
  9. „Производство на леќа во Република Македонија — податоци од 1992 до 2007 г.“. Организација за исхрана и земјоделство на ООН. https://www.quandl.com/data/UFAO/CR_LNTL_MKD-Lentils-Production-in-The-former-Yugoslav-Republic-of-Macedonia. конс. 9 март 2015 г.  (англиски)
  10. 10,0 10,1 „Lentil (Lens culinaris)“. Pulse Canada. http://www.pulsecanada.com/about-us/what-is-a-pulse/lentil. конс. 24 јануари 2015 г. 
  11. „Crops Market Information - Canadian Industry“. http://www.agr.gc.ca/pol/mad-dam/index_e.php?s1=pubs&s2=spec&PHPSESSID=1d7c05ebd65aa90dd7ff96aba3cc7f64. конс. 19 септември 2014 г. 
  12. „Производство на леќа по земји“. Организација за исхрана и земјоделство на ООН. 2012. http://faostat.fao.org/site/339/default.aspx. конс. 21 февруари 2014 г.  (англиски)

Надворешни врски[уреди | уреди извор]