Кентаур (астероид)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Местоположбите на познатите тела од надворешниот Сончев Систем.
Кентаурите воопштено се во внатрешноста на Кајперовиот Појас и надвор од Јупитеровите тројанци.
      Сонце
      Јупитерови тројанци (6.178)
      Расеан Диск (>300)       Нептунови тројанци (9)
      Џиновски планети: Ј · С · У · Н
      Кентаури (44.000)
      Кајперов Појас (>100.000)
(размер во АЕ; ерата е од јануари 2015 година; # за телата во загради)

Кентауритемали тела во Сончевиот Систем чии перихел или голема полуоска е меѓу оние на надворешни планети. Тие вообичаено имаат нестабилни орбити бидејќи минуваат низ или поминале низ орбитите на една или повеќе џиновски планети, скоро сите орбити имаат динамички живот од неколку милиони години,[1] но постои еден Кентаур, 514107 Каʻепаокаʻавела, за кој се верува дека е во стабилна (ретроградна) орбита.[2] За критиките на оваа идеја Погледајте.[3] Кентаурите вообичаено според карактеристиките се и астероиди и комети. Именувани се според митолошките суштества кентаури кои биле половина коњ и половина човек. Постоењето на пристрастност кон големите тела го отежнува определувањето на вкупната бројност на Кентаурите. Проценките за бројноста на Кентаурите во Сончевиот Систем со пречниците поголеми од 1 km е од околу 44.000[1] па сè до повеќе од 10.000.000[4][5]

Првиот забележан Кентаур, според дефиницијата на лабораторијата за реактивен погон и онаа која се користи во текстот, е 944 Хидалго од 1920 година. Но сепак, тие не биле препознати како различна групација сè до откривањето на 2060 Хирон во 1977 година. Најголемиот потврден Кентаур е 10199 Харикло, чиј пречник е 260 километри односно со големина на астероид со средна големина од флавниот астероиден појас, и се знае дека поседува прстени. Забележан е во 1997 година. Сепак, загубениот Кентаур 1995 SN55 можно е да е поголем. Заднептунецот 2018 VG18, кој според пошироката дефиниција е Кентаур, можно е да е уште поголем.

Досега ниту еден Кентаур не е фотографиран од близу, иако постојат докази дека Сатурновата месечина Феба, снимена од сондата Касини во 2004 година, е зафатен Кентаур кој потекнува од Кајперовиот Појас.[6] Дополнително, Хабл дал определени информации за површинските особености на 8405 Асбол.

1 Церера можно е да потекнува од областа на надворешните планети,[7] и доколку е така тогаш ова тело е поранешен Кентаур, но Кентаурите кои се забележани денес сите потекнуваат од друго место.

Од телата за кои се знае дека се во орбити како оние на Кентаурите, околу 30 од нив имаат налик на комета коми, од кои три, 2060 Хирон, 60558 Ехекел и 29P/Швасман-Вахман 1, имаат нивоа на создавње на испарливости во орбити зад Јупитеровата[8]. Хирон и Ехеклзатоа се класифицирани како астеориди и комети, додека пак Швасман-Вахман 1 отсекогаш имала ознака за комета. Другите Кентаури, како што е 52872 Окироја, постои сомнеж дека поседува кома. Секој Кентаур кој преку превирање се приближил до Сонцето се очекува да постане комета.

Класификација[уреди | уреди извор]

Општата дефиниција за Кентаурите е дека се мали тела во орбита околу Сонцето помеѓу Јупитер и Нептун и ги пресекуваат орбитите на една или повеќе џиновски планети. Поради постојаната долгорочна на орбитите во оваа област, дури и Кентаурите како што се 2000 GM137 и 2001 XZ255, кои моментално не минуваат низ орбитата на ниедна од планетите, имаат орбити кои постепено се менуваат поради превирањата сè до оној момент додека не започнат да минуваат низ орбитите на една или повеќе џиновски планети.[1] Некои од астрономите ги бројат само телата со голема полуоска во областа зад надворешните планети; други пак ги бројат сите тела со перихел во таа областа на планетите, и нивните орбити се нестабилни.

Отстапувања од критериумите[уреди | уреди извор]

Сепак, различни установи имаат различни критериуми за класификација на граничните тела, врз основа на вредностите на орбиталните елементи:

  • Центар за мали планети (MPC), Кентаурите ги дефинира како тела кои имаат перихел поголем од Јупитеровата орбита (5,2 АЕ < q) и голема полуоска помала од онаа на Нептун (a < 30,1 АЕ).[9] Иако денес Центарот најчесто Кентаурите и телата од Расеаниот Диск ги вбројува во една група.
  • Лабораторија за млазен погон (JPL) на сличен начин ги дефинира Кентаурите како тела со голема полуоска, a, меѓу оние на Јупитер и Нептун (5,5 AU ≤ a ≤ 30,1 AU).[10]
  • Спротивно, Длабокиот еклиптичен преглед (DES) ги дефинира Кентаурите користејќи динамичка класификациона мрежа. Овие класификации се засновани на симулирана промена во однесувањето на денешната орбита во текот на следните 10 милиони години. Па така DES ги дефинира Кентаурите како нерезонантни тела чии моментални (оскулатни) перихели се помали од оскулатните големи полуоски на Нептун во текот на симулацијата. Оваа дефиниција е наменета да биде во еднообразие со прбитите кои ги пресекуваат планетарните орбити и да дадат кратковремени животни векови на моменталните орбити.[11]
  • Збирката Сончевиот Систем зад Нептун (2008) ги дефинира телата со голема полуоска меѓу оние на Јупитер и Нептун и сличен на Јупитеровиот Тисеранов параметар поголем од 3,05 како Кентаури, класифицирајќи ги телата со помал Тисеранов параметар од оној на Јупитер, исклучувајќи ги од вбројувањето на телата од Кајперовиот Појас, со определен пресечен перихел на половина растојание до Сатурн (q ≤ 7,35 АЕ) како кометите од Јупитеровото семејство, класифицирајќи ги овие тела со нестабилни орбити со голема полуоска поголема од понаа на Нептун како што се членовите на Расеаниот Диск.[12]
  • Други астрономи предложуваат Кентаурите да се тела во нерезонантен перихел во орбитата на Нептун пришто може да се покаже дека минуваат низ Хиловата сфера на гасовитиот џин во текот на следните 10 милиони години,[13] па така за Кентаури може да се сметаат теела кои се расејуваат навнатре и заемнодејстуваат силно и се расејуваат побрзо од вообичаените тела од Расеаниот Диск.
  • Базата за астероиди при JPL заведува 452 Кентаури.[14] Дополнително се заведени и 116 Заднептунци (тела со голема полуоска поголема од онаа на Нептун, т.е. 30,1 АЕ ≤ a) со перихел поблизок до оној на орбитата на Уран (q ≤ 19,2 АЕ).[15]

Тела на границите[уреди | уреди извор]

Според Гладман-Марсденовиот[12] критериум некои тела од Јупитеровото семејство на комети: и тоа Ехекло (q = 5,8 АЕ, TJ = 3,03) и Окироја (q = 5,8 АЕ; TJ = 2,95) по традиција се класифицирани како Кентаури. Традиционално се сметаат за астероиди, но од страна на JPL се класифицирани како Кентаури, Хидалго (q = 1,95 АЕ; TJ = 2,07) че ја смени категоризацијата и ќе стане комета од Јупитеровото семејство на комети. Швасман-Вахман 1 (q = 5,72 АЕ; TJ = 2,99) се категоризирани и како Кентаури и припадници на Јупитееровто семејство на комети во зависност од дефиницијата која се користи при дефинирањето.

Друго тело кое е зафатено меѓу овие разлики во методите на класификација е и 944 Хидалго кој бил забележан во 1920 година и е заведен како Кентаур во Базата на мали небесни тела на JPL. (44594) 1999 OX3, кој има голема полуоска од 32 АЕ но минува низ орбитите на Уран и Нептун се води како надворешен Кентаур од стрена на Длабокиот еклиптичен преглед (DES). Меѓу внатрешните Кентаури, (434620) 2005 VD, со перихел близок до оној на Јупитер, се води како Кентаур од страна на JPL и DES.

Неодамнешна орбитална симулација[4] за идниот развој на телата од Кајперовиот Појас во Кентауровата област открива краткотрајна "орбитална порта" меѓу 5,4 и 7,8 АЕ низ која минуваат 21% од сите досега познати Кентаури, вклучувајќи и 72% од Кентаурите кои постануваат членови на Јупитеровото кометно семејство. Познати се четири тела кои се наоѓаат во оваа област, вклучувајќи ги тука 29P/Швасман-Вахман, P/2010 TO20 ЛИНЕАР-Грауер, P/2008 CL94 Лемон и 2016 LN8, хо симулациите покажуваат дека треба да има уште најмалку 1000 други тела со полупречник >1 km кои допрва треба да се откријат. Телата во оваа порта поседуваат невообичаена активност[16][17] и се важен развоен премин кој дополнително ја заматува разликата меѓу Кентаурите и кометите од Јупитеровото семејство на комети.

Се уште нема официјална дефиниција[уреди | уреди извор]

Комитетот за именување на мали тела при МАУ се уште нема донесена одлука за тоа кој е во право. Наместо тоа, ја применува конвенцијата за именување на овие тела, земајќи во предвид дека Кентаурите имаат орбити на премин меѓу Заднептунците и кометите, „телата со нестабилни, нерезонантни, и пресекувачи на орбитите на џиновските планети со големи полуоски поголеми од онаа на Нептун“ се именувани според други хибридни и обликопроменувачки суштества од митологијата. Досега, само двојните тела Кето и Форкиј и Тифон и Ехидна се именувани според новодонесениот правилник.[18]

Можните џуџести планети покренуваат дополнителни проблеми[уреди | уреди извор]

Кентаурите со измерени пречници кои се водат као можни џуџести планети според мрежната страница на Мајкл Браун ги вклучува 10199 Харикло, (523727) 2014 NW65, 2060 Хирон и 54598 Биенор.[19]

Орбити[уреди | уреди извор]

Распределба[уреди | уреди извор]

Орбитите на познати Кентаури.[note 1]

Значајни Кентаури[уреди | уреди извор]

Име Година Откривач Полуживот[1]
(иднина)
Класа[2]
55576 Амик 2002 NEAT при Паломарската опсерваторија 11,1 Ma UK
54598 Биенор 2000 Марк Бује и др. ? U
10370 Хилонома 1995 Маунакејска опсерваторија 6,3 Ma UN
10199 Харикло 1997 Спејсвач 10,3 Ma U
8405 Асбол 1995 Спејсвач (Џејмс Скоти) 0,86 Ma SN
7066 Нес 1993 Спејсвач (Дејвид Рабиновиц) 4,9 Ma SK
5145 Фол 1992 Спејсвач (Дејвид Рабиновиц) 1,28 Ma SN
2060 Хирон 1977 Чарлс Ковал 1,03 Ma SU

^ класата се дефинира според растојанието на перихелот и афхелот на телото: S означува перихел/афхел близу Сатурн, U близу Уран, N близу Нептун, и K во Кајперовиот Појас.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Белешки[уреди | уреди извор]

  1. За целта на овој дијаграм, тело се класифицира како Кентаур ако неговата голема полуоска се наоѓа меѓу Јупитер и Нептун

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Horner, J.; Evans, N.W.; Bailey, M. E. (2004). „Simulations of the Population of Centaurs I: The Bulk Statistics“. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 354 (3): 798–810. arXiv:astro-ph/0407400. Bibcode:2004MNRAS.354..798H. doi:10.1111/j.1365-2966.2004.08240.x.
  2. Fathi Namouni and Maria Helena Moreira Morais (May 2, 2018). „An interstellar origin for Jupiter's retrograde co-orbital asteroid“. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 477 (1): L117–L121. arXiv:1805.09013. Bibcode:2018MNRAS.477L.117N. doi:10.1093/mnrasl/sly057.
  3. Billings, Lee (21 May 2018). „Astronomers Spot Potential "Interstellar" Asteroid Orbiting Backward around the Sun“. Scientific American. Посетено на 1 June 2018.
  4. 4,0 4,1 Sarid, G.; Volk, K.; Steckloff, J.; Harris, W.; Womack, M.; Woodney, L. (2019). „29P/Schwassmann-Wachmann 1, A Centaur in the Gateway to the Jupiter-Family Comets“. The Astrophysical Journal Letters. 883 (1): 7. arXiv:1908.04185. Bibcode:2019ApJ...883L..25S. doi:10.3847/2041-8213/ab3fb3.
  5. Sheppard, S.; Jewitt, D.; Trujillo, C.; Brown, M.; Ashley, M. (2000). „A Wide-Field CCD Survey for Centaurs and Kuiper Belt Objects“. The Astronomical Journal. 120 (5): 2687–2694. arXiv:astro-ph/0008445. Bibcode:2000AJ....120.2687S. doi:10.1086/316805.
  6. Jewitt, David; Haghighipour, Nader (2007). „Irregular Satellites of the Planets: Products of Capture in the Early Solar System“ (PDF). Annual Review of Astronomy and Astrophysics. 45 (1): 261–95. arXiv:astro-ph/0703059. Bibcode:2007ARA&A..45..261J. doi:10.1146/annurev.astro.44.051905.092459. Архивирано од изворникот (PDF) на 2009-09-19.
  7. [1]
  8. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име Wierzchos2017.
  9. „Unusual Minor Planets“. Minor Planet Center. Посетено на 25 октомври 2010.
  10. „Orbit Classification (Centaur)“. JPL Solar System Dynamics. Посетено на 13 октомври 2008.
  11. Elliot, J.L.; Kern, S. D.; Clancy, K. B.; Gulbis, A. A. S.; Millis, R. L.; Buie, M. W.; Wasserman, L. H.; Chiang, E. I.; Jordan, A. B.; Trilling, D. E.; Meech, K. J. (2005). „The Deep Ecliptic Survey: A Search for Kuiper Belt Objects and Centaurs. II. Dynamical Classification, the Kuiper Belt Plane, and the Core Population“. The Astronomical Journal. 129 (2): 1117–1162. Bibcode:2005AJ....129.1117E. doi:10.1086/427395.
  12. 12,0 12,1 Gladman, B.; Marsden, B.; Van Laerhoven, C. (2008). Nomenclature in the Outer Solar System (PDF). The Solar System Beyond Neptune. Bibcode:2008ssbn.book...43G. ISBN 978-0-8165-2755-7.
  13. Chaing, Eugene; Lithwick, Y.; Murray-Clay, R.; Buie, M.; Grundy, W.; Holman, M. (2007). Reipurth, B.; Jewitt, D.; Keil, K. (уред.). „A Brief History of Transneptunian Space“. Protostars and Planets V. Tucson, AZ: University of Arizona Press: 895–911. arXiv:astro-ph/0601654. Bibcode:2007prpl.conf..895C.
  14. „JPL Small-Body Database Search Engine: List of centaurs“. JPL Solar System Dynamics. Посетено на 11 октомври 2018.
  15. „JPL Small-Body Database Search Engine: List of TNOs with perihelia closer than Uranus's orbit“. JPL Solar System Dynamics. Посетено на 11 октомври 2018.
  16. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име Womack2017.
  17. Lacerda, P. (2013). „Comet P/2010 TO20 LINEAR-Grauer as a Mini-29P/SW1“. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 883 (2): 1818–1826. arXiv:1208.0598. Bibcode:2013MNRAS.428.1818L. doi:10.1093/mnras/sts164.
  18. Grundy, Will; Stansberry, J.A.; Noll, K; Stephens, D.C.; Trilling, D.E.; Kern, S.D.; Spencer, J.R.; Cruikshank, D.P.; Levison, H.F. (2007). „The orbit, mass, size, albedo, and density of (65489) Ceto/Phorcys: A tidally-evolved binary Centaur“. Icarus. 191 (1): 286–297. arXiv:0704.1523. Bibcode:2007Icar..191..286G. doi:10.1016/j.icarus.2007.04.004.
  19. Brown, Michael E. „How many dwarf planets are there in the outer solar system? (updates daily)“. California Institute of Technology. Посетено на 18 November 2016.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

Предлошка:Comets