Апсида (астрономија)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

:За архитектонскиот поим, видете апсида.

Апсидите ги означуваат најблиските и најдалечните точки на орбитрачкото тело околу централното.
(1) најдалеку (3) фокус (2) најблиску
апоцентар централно тело перицентар
афел Сонце перихел
апастрон ѕвезда периастрон
апогеј Земја перигеј
Примери на „периапсида“ и „апоапсида“ во модел со две големи тела кои се движат по елиптични орбити околу нивните тежишта.

Апсида (грчки: ἁψίς) — екстремна точка на орбитата на астрономски објект. Поимот во астродинамиката се однесува на растојанието измерено меѓу тежиштето на централното и орбитирачкото тело. Кога се работи за вселенските латала, поимот и сродните поими обично се употребуваат за означување на орбиталната висина на леталото од површината на централното тело.

Етимологија[уреди | уреди извор]

Поимот „апсида“ потекнува од грчкиот збор ἀψίς (апсис), со значење „лак“. Кај елиптичните орбити постојат две апсиди, при што се употребува претставката „пери-“ (Шаблон:Ety), со значење „блиску“, и претставката „ап-“ или „апо-“ (Шаблон:Ety), со значење „далеку“.

Видови апсиди[уреди | уреди извор]

Во зависност од видот на централното и орбитирачкото тело, се разликуваат повеќе сродни поими:

  • кога телото орбитира околу Сонцето, точката на најблиско растојание се нарекува „перихел“, а точката на најдалечното растојание „афел“;
  • кога телото орбитира околу други ѕвезди, точката на најблиско растојание се нарекува „периастрон“, а точката на најдалечното растојание „апастрон“;
  • кога телото орбитира околу Земјата, точката на најблиско растојание се нарекува „перигеј“, а точката на најдалечното растојание „апогеј“;
  • кога телото орбитира околу Месечината, точката на најблиско растојание се нарекува „перицинтион“, а точката на најдалечното растојание „апоцинтион“; и
  • кога телото орбитра околу тежиштето, точката на најблиско растојание се нарекува „перицентар“ или „периапсида“, а точката на најдалечното растојание „апоцинтар“ или „апапсида“.

Линија на апсиди[уреди | уреди извор]

Правата линија којашто ги поврзува перицентарот и апоцентарот е позната како „линија на апсиди“. Ова всушност е големата оска на елипсата, односно нејзиниот пречник. За систем со две тела, тежиштето на системот лежи на оваа линија во еден или двата фокуса на елипсата. Кога едното тело е значително поголемо од осстанатото, може да се претпостави дека истото се наоѓа во фокусот. Сепак, без оглед на тоа дали ова е случај или не, двете тела се движат по слични елиптични орбити, при што секое од нив има фокус во тежиштето на системот, а нивните линии на апсиди се со должина којашто е обратнопропорционална на нивните маси. Историски, во геометриските системи, апсидите биле мерени од центарот на Земјата. Меѓутоа, во случајот на Месечината, тежиштето на Земјо-месечевиот систем или Земјо-месечевиот барицентар како заеднички фокус за орбитите на Земјата и Месечината една околу друга изнесува околу 74% од растојанието од центарот на Земјата до нејзината површина.

Математички формули[уреди | уреди извор]

Кеплеровите орбитални елементи: точката F е во перицентарот, точката H во апоцентарот, а црвената линија меѓу нив е линијата на апсидите

Следните формули се однесуваат на перицентарот и апоцентарот на орбитата:

  • периицентар: максимална брзина на најмало растојание ,
  • апоцентар: минимална брзина на најголемо растојание ,

додека во склад со Кеплеровите закони и зачувувањето на енергијата, овие две големини се константи за дадената орбита, односно:

каде:

Треба да се забележи дека за претворање на височините над површината во растојанија меѓу орбитата и централното тело, полупречникот на централното тело е потребно да се додаде и обратно.

Аритметичката средина на двете растојанија е должината на големата полуоска a. Геометриската средина, пак, на двете растојанија е должината на малата полуоска b.

Геометриската средина на двете брзини е:

,

што е брзина на тело во кружна орбита, чиј полупречник е .

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]