Спектрална класификација на астероидите

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето

Спектрален тип или спектрална класа — видовна поделба на астероидите според нивниот оддавен спектар, боја, а понекогаш и светлоодбојност (албедо) и се во склад со површинскиот состав на астероидот. Кај помалите астероиди, разликата во составот на површината и внатрешноста е премногу слична за да се прави разлика, но големите тела како Церера и Веста имаат јасна внатрешна структура. Постојат повеќе типолошки системи за оваа поделба, како што се Толеновиот, СМАСС и Бас-Демеовиот.

Современи класификации[уреди | уреди извор]

Денешната класификација ја отпочнале американските астрономи Кларк Чапман, Дејвид Морисон и Бен Целнер во 1975 г. со три категории:[1] C за темни јаглеродни објекти, S за каменести (силикатни) објекти и U за останатите. Подоцна класификацијата е проширена и појаснета.

Тековно постојат повеќе класификации,[2] кои, иако се стремат да бидат складни една на друга, сепак ставаат некои астероиди во различни класи поради поинаквите критериуми во приодот. Двете најзастапени класификации се објаснети подолу:

Толенова класификација[уреди | уреди извор]

Најкористената типологија во поново време е онаа на американскиот астроном Дејвид Толен, првпат предложена во 1984 г. Разработена е од широкопојасни спектри (помеѓу 0,31 и 1,06 μм) добиени во Осумбојниот преглед на астероиди или ЕКАС (Eight-Color Asteroid Survey, ECAS) направен во таа деценија, заедно со мерењата на албедото.[3] Првичната разработка се заснова на податоците од 978 астероиди.

Спектрални типови[уреди | уреди извор]

Во оваа шема се опфатени 14 типа поделени на три главни категории, но и некои споредни типови. Еве ги типовите со некои поголеми примери:

и споредните класи:

Недоследност во податоците[уреди | уреди извор]

Толеновата класификација ги бележи недоследните спектрални податоци со „I“, што не е спектрален тип само по себе. На пример, астероидот 515 Аталија има спектар на каменест, а албедо на јаглероден астероид, и затоа ја носи таа ознака.[4]

Мешани типови[уреди | уреди извор]

Некои објекти имаат мешани ознаки (на пр. CG) кога имаат својства од разни типови.

Изменители[уреди | уреди извор]

Толеновата класификација ги користи следниве знаци кои се придодаваат кон спектралниот тип:[4]

  • U → астероидот има необичен спектар, кој се наоѓа далеку од средиштето на јатото
  • :  → шумливи спектрални податоци
  • :: → многу шумливи спектрални податоци

На пример, марсопреминувачот 1747 Рајт е од класата AU:, што значи дека е астероид од типот A, но со необичен и шумлив спектар.

СМАСС[уреди | уреди извор]

Оваа е понова типологија воведена од Шелте Џ. Бас и Ричард П. Бинцел во 2002 г. на основа на Спектроскопскиот преглед на мали астероиди од главниот појас или СМАСС (Small Main-Belt Asteroid Spectroscopic Survey, SMASS) кој опфаќа 1.447 астероиди.[5] Прегледот дал спектри со многу повисока разделна моќ од ЕКАС и да утврди разни потесни спектарски особини, но во малку помал опсег (0,44 до 0,92 μм). СМАСС не ги зема предвид албедата. Трудејќи се да се држат до Толеновата типологија поради овие разлики, стручњаците утврдиле 26 типа во три главни категории (C, S и X), како и помал број необични тела во споредни типови:

  • групата C — јаглеродни објекти, вклучувајќи ги:
    • тип B — во голема мера се совпаѓаат со Толеновите типови B и F.
    • тип C — најстандардниот од јаглеродните објекти вон групата B
    • Cg, Ch и Cgh — донекаде сродни на Толеновиот тип G
    • Cb — преодни објекти помеѓу обичните типови C и B.
  • група S — силикатни (каменести) објекти, вклучувајќи ги:
  • група X — претежно металести објекти, вклучувајќи ги:
    • тип X — најстандардните од групата X, меѓу кои објекти од Толеновите типови M, E и P.
    • Xe, Xc, и Xk — преодни типови помеѓу обично X и типовите со соодветни букви.
  • тип T
  • тип D
  • тип Ld — нов тип со покестремни спектарски особини од типот L
  • тип O — мала категорија (3628 Божњемцова)
  • тип V (4 Веста)

Значаен број мали астероиди спаѓаат во типовите Q, R и V, претставени само со едно тело во Толеновиот систем. Во оваа шема СМАСС, Бас и Бинцел на секој астероид му задаваат само еден тип (т.е. нема мешани).

Неколку околуземски објекти имаат спектри кои значително се разликуваат од сите класи по СМАСС. Ова се должи на тоа што тие се многу помали од оние во астероидниот појас и затоа веројатно имаат помлади и помалку видоизменети површини, или пак минералниот состав им е помалку разновиден.

Бојни показатели[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Боен показател.

Во еден фотометрички систем, сјајноста на еден објект се изразува преку збир различни брановодолжински филтри (пропусни појаси). Во фотометричкиот систем UBV (ултравиолетова, сина, видлива), се применуваат три филтри:

При набљудување, сјајноста на објектот се мери двапати со различни филтри. Добиената разлика во величина се нарекува боен показател. Најчесто се користат показателите U–B и B–V. Покрај нив, се користи и показателот R–I, каде „R“ значи „црвена“, а „I“ значи „инфрацрвена“.

Бранови должини на видливата светлина
Бои виолетова сина зелена жолта портокалова црвена
Бранови должини 380–450 нм 450–495 нм 495–570 нм 570–590 нм 590–620 нм 620–750 нм

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Chapman, C. R.; Morrison, D.; Zellner, B.. Surface properties of asteroids: A synthesis of polarimetry, radiometry, and spectrophotometry. „Icarus“ том  25 (1): 104–130. doi:10.1016/0019-1035(75)90191-8. Bibcode1975Icar...25..104C. 
  2. Bus, S. J.; Vilas, F.; Barucci, M. A. (2002). „Visible-wavelength spectroscopy of asteroids“. Asteroids III. Tucson: University of Arizona Press. стр. 169. ISBN 0-8165-2281-2. 
  3. Tholen, D. J. (1989). „Asteroid taxonomic classifications“. Asteroids II. Tucson: University of Arizona Press. стр. 1139–1150. ISBN 0-8165-1123-3. 
  4. 4,0 4,1 David J. Tholen. „Taxonomic Classifications Of Asteroids – Notes“. http://textfiles.com/science/taxonomy.txt. посет. 24 август 2017 г. 
  5. Bus, S. J.; Binzel, R. P.. Phase II of the Small Main-belt Asteroid Spectroscopy Survey: A feature-based taxonomy. „Icarus“ том  158 (1): 146–177. doi:10.1006/icar.2002.6856. Bibcode2002Icar..158..146B.