Русија

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Руска Федерација
Российская Федерация
Знаме Грб
ХимнаХимна на Руската Федерација
Главен град
(и најголем)
Москва
55°45′ СГШ 37°37′ ИГД / 
Службен јазик Руски
Народности  79,8% Руси
3,8% Татари
2,0% Украинци
1,2% Башкири
1,1% Чуваши
12,1% останати
Демоним Руси
Уредување федерација полупретседателскa република
 -  Претседател Владимир Путин
 -  Премиер Димитриј Медведев
 -  Претседател на Советот Валентина Матвијенко
 -  Претседател на Думата Борис Гризлов
Законодавство Федерално Собрание
 -  Горен дом Федерален Совет
 -  Долен дом Државна Дума
Основана 862. Призвање на варјаги во Русија 
Површина
 -  Вкупна 17.075.400 км2 (1-ва)
 -  Вода (%) 13
Население
 -  проценка за 2014 143,700,000[1] (9-та)
 -  Попис 2002 145,166,731[2] 
 -  Густина 8.3 жит/км2 (209-та)
БДП (ПКМ) проценка за 2008
 -  Вкупен $2.285 трилиони[3] (7-ма)
 -  По жител $16,161[3] (53rd)
БДП (номинален) проценка за 2008
 -  Вкупно $1.778 трилиони[3] (8-ма)
 -  По жител $12,579[3] (52-та)
Џини (2005) 40.5[4] 
ИЧР (2005) 0.806 (high[5]) (73-та)
Валута Рубља (RUB)
Часовен појас (UTC+2 to +12)
 -  (ЛСВ)  (UTC+3 to +13)
Се вози на right
НДД .ru, .su, .рф (биде имплементиран)
Повик. бр. 7

Руската Федерација (руски: Российская Федерация) или Русија (Россия) е земја која се простира на огромни пространства од источна Европа и северна Азија. Со површина од 17,075,400 km², Русија е најголемата земја во светот (околу 11,5% од вкупната светска површина), покривајќи скоро двапати поголема територија од Канада, Кина или Соединетите Американски Држави. По бројот на население (144,526,378 жители) Русија е седма во светот, по Кина, Индија, САД, Индонезија, Бразил и Пакистан.

Порано доминантна република во Сојуз на Советските Социјалистички Републики (СССР), Русија сега е независна земја и влијателен член на Заедницата на независни држави (ЗНД) од распадот на СССР во декември 1991 година. За време на Советската ера, Русија официјално се виката Руската Федеративна Социјалистичка Република (РФСР). Русија се смета за надледник на Советскиот Сојуз како во економски, така и во дипломатски рамки.

Поголемиот дел од површината, популацијата и индустриското производство на Советскиот Сојуз, еден од двете велесили, се наоѓаат во Русија. После распадот на Советскиот Сојуз, глобалната улога на Русија во светот во голем дел исчезна. Во октомври 2005 година, федералната агенција за статистика објави дека руската популација се намалила за повеќе од 500.000 луѓе таа година, со што целосната бројка изнесувала 143 милиони иако Русија е втора држава по светот по бројот на имигранти во светот.

Најголемата површина, население и индустриско производство на некогашниот СССР, некогашната светска велесила, отпаѓа на Русија. Поради тоа, и по распадот на Советскиот Сојуз, Русија игра значајна улога на светската сцена. Оваа улога, иако значајна, е далеку од улогата на некогашниот СССР. Денес Руската Федерација е земја која прави големи чекори во сите области од општественото живеење. Се забележуваат големи стапки на раст во сите државни сфери од која највлијателна е економската сфера каде за 4 години е забележан раст од околу 25%. Руската Федерација денес е блиску до точката на економска активност од 1989 година.

Русија се граничи со Норвешка, Финска, Естонија,Латвија, Литванија, Полска (со последните две преку Калининградска област), Белорусија, Украина, Грузија, Азербејџан, Казахстан, Кина, Монголија и Северна Кореја. Русија се доближува до САД, кај Беринговиот Премин. Северна и источна граница ѝ се Атлантски, Северен Леден, и Тихи Океан. Русија истотака има излез на Црно, Балтичко и Касписко Езеро.

Главен град на Русија е Москва, официјален јазик е рускиот јазик.

Етимологија[уреди]

Историја[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Историја на Русија.

Рана историја[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Рана историја на Русија.

За време на праисториската епоха, огромните степи во јужна Русија биле населени номадски племиња. Во класичната антика, народите на Понтиските степи биле познати како Скити.[6] Градот Гелон бил опишан од страна на Херодот како еден од најголемите во тоа време во Европа. Помеѓу 3 век п.н.е. и 6 век п.н.е., на овие простори опстојувало Боспорското царство,[7] управувано главно од грчките колонии. Царството се растурило по инвазијата на Номадите [8]. Туркскиот народ хазари владееле на територијата помеѓу Касписко море и Црно Море до 8 век.[9]

Предците на Русите биле Словенските племиња, чија прататковина (според некои научници) се смета дека се Припјатските блата.[10]Раните источни словени постепено се населиле во Западна Русија две насоки: првите се населиле од Киев кон денешниот град Суздал и Муром а другите од Полоцк кон Новгород и Ростов.[11] Од 7 век па натаму, источните словени конструирале дел од населението во денешна Западна Русија[11]

Киевска Русија[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Киевска Русија.
Киевска Русија во 11 век

Скандинавските Викинзи, познати и како Варјаги[12] во Северна Европа создале една од најцивилизираните општества во тоа време. Во средината на 9 век, тие започнале да се упатуваат од Балтичко до Црно и Касписко Море.[13] Според Првиот руски летопис, викинзот Рурик бил избран за првиот владетел (Голем кнез) на Новгород во околу 860 година,[14] пред неговите наследници да се преселат на југ кон Киев,[15]каде претходно веќе доминирале Хазарите.[16]

Така во текот на 9 век била создадена првата источнословенска држава која се викала Киевска Русија[14], која се наоѓала по должината на река Днепар. До крајот на 10 век, нордиското малцинство се соединило со словенското, [17]. Киевска Русија одиграла голема улога за воведувањето на христијанското православие на овие простори,[14] издвојувајќи ја византиската од словенската култура. Христијанството официјално било воведено во 988 година, односно по официјалното крштевање на Кнез Владимир.[18] Периодот на владеење на Владимир I Велики (980-1015.) и Јарослав I Мудриот (1019-1054) го претставува периодот на Златното владеење на Киевска Русија.

Киевска Русија како држава се распаднала во 1240 година, главно поради меѓусебната војна помеѓу членовите на кралското семејство околу тронот. Киевската доминација слабеела во корист на Владимирско-суздалското кнежество на северо-исток, Новогордска република на север, и Галициско-Волнското кнежество во југо-запад. Оваа територија конечно била заземена од страна на Монголците по нивната инвазија во Русија, каде на овие простори била формирана т.н. Златна Орда. [19]

Големо московско кнежество[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Големо московско кнежество.

Даниел Московски, најмладиот син на Александар Невски, го основал Московското кнежество [20] , по кое ги протрал Татарите оде земјата. Кнежеството дополнително ги затегнало своите позиции кога градот станал центар на Руската Православна Црква. До средината на 14 век, моќта на Монголците била во опаѓање, а Русите ја согледувале можноста од протерување на истите. Во 1380 година, во Куликово, Монголците биле поразени,[21]. Во текот на 15 век, големите кнезови на Москва се обиделе целата популација на кнежеството да го стават под своја контрола. Најуспешен кнез од овој процес е Иван III[20] кој ги удрил темелите на новата руска национална држава. Големото Војводство Москва во рамките на неговото владеење било зголемено три пати повеќе за разлика од неговиот претходник.[20] Одбивајќи понатамошна соработка со Татарите, Иван III во својата кампања целосно ја поразил Златната Орда. Иван и неговите наследници се обиделе да ги заштитат јужните граници од нападите против Кримските Татари и другите орди.[22]

Руско царство[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Руско царство.
Данил Московски со својата придружба

Развојот на царскиот автократски апсолутизам својот врв го достигнал за време на владеењето на Иван IV (1547-1584), познат и како Иван Грозни. Тој е првиот владетел што се прогласил за цар на цела Русија, во 1547 година. Тој ја зајакнел позицијата на монархот до највисоко ниво.[20] Исто така, во негово време биле направени едни од најголемите реформи на Русија. Иван Грозни успеал да ги зазеде Казанското ханство, Астраханското ханство и Сибирското ханство.[23] Овие освојувања ја прекинала постојаната до тогаш миграција на азиските народи до Европа преку Волга и Урал.

По смртта на Иван Грозни, негов наследник станал синот му Фјодор I. Во текот на неговото владеење следувал период на граѓански војни и „странска“ интервенција позната како „Време на проблемите“ (16061613).[20]. Екстремно ладните лета (1601-1603),[24] довеле до голем глад во периодот од 1601 до 1603 година и зголемување на социјалната неорганизираност. Владеењето на Борис Годунов, било проследено со големи бунтови и востанија, и покрај тоа што тој извршил големи реформи во Русија. Борис Годунов на престолот го наследил неговиот син Фјодор II којшто владеел само неколку месеци, бидејќи и тој бил убиен од противниците на својот татко. Претходно, од 1610 година до 1612, војниците на Полско-литванскат унија ја окупирале Москва. Тие не успеале да ја заземат, но сепак Москва била во голем дел опожарена[25][26][27] Во 1612 година, народот од Нижни Новогород и други градови предводени од Дмитриј Позхарски и Кузма Минин успеале да ги протерат полските влијанија од градот Москва. [28][29][30]

Михаил Романов, првиот цар од династијата Романови

Во февруари 1613 година, Полјаците пбиле протерани од Москва, а Национално собрание, кое било составено од претставници од педесет градови, па дури и некои села, го избрале Михаил Романов за нов цар на Русија.

Руска империја[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Руска империја.
Петар Велики ги смирува своите пљачкосувачки трупи по заземањето на Нарва во 1704 од Николај Зауервајд, 1859

Руската империја е наследник на т.н. Руско или Московско царство, владеена од наследниците на Иван IV како цареви. Иако империјата била официјално прогласена во 1721 година од страна на цар Петар I, таа навистина се родила кога Петар станал цар во 1682. Петар I извршил реформи и во војската, според западните стандрди, земјоделството и индустријата. [31][32]. Црквата, исто така претрпела промени. Патријархот на руската црква бил заменет со синод, кој бил под директна контрола на царот[31]. Во 1699, Петар го напуштил традиционалниот руски календар, во кој годината започнувала на 1 септември и го прифатил јулијанскиот календар, каде годината започнува на 1 јануари. Од доаѓањето на власт, па сѐ до неговата смрт, Петар без прекин водел војни, од кои зависела целата негова политика. Тој војувал против Османлиското царство во 1695, 1696 и 1711. Во 1696, Петар го освоил пристанишниот град Азов и на Русија ѝ осигурил излез на Црното Море, за подоцна во 1711 да се изгуби во мировни преговори со Османлиското царство. Тој војувал и против Персија, со што освоил и територии на западниот и јужниот брег на Каспиското Езеро. Тие територии, Русија ги загубила многу бргу по неговата смрт. Меѓутоа најважна од сите војни кои ги водел, била онаа против Шведска, која траела 21 година (1700-1721)[32].

Битката кај Полтава, мозаик од Михаил Ломоносов (1764) Санкт Петербург. Руската Академијата на науките

Речиси педесет години биле потребни да поминат пред да се појави на рускиот престол амбициозен и безмилосен владетел. Екатерина II била германска принцеза која се оженила на рускиот наследник на престолот. Кога се открило дека тој бил неспособен, таа издала дозвола за негово убиство. Тогаш било најавено дека тој починал од "аполексија. Екатерина II имала голем успех во Руско-турските војни во периодот од 1768-1774 година [33]. По договорот од 1774 година, Русија добила право да ги заштитува интересите на христијаните во Османлиската империја, а Кримското ханство добило независност од султанот. До нејзината смрт во 1796 година, Екатерина својата земја ја претворила во една од најсилните и најголемите во Европа и светот. Територијалните проширувања продолжиле во времето на нејзините наследници Александар I, кој ја зазел Финска од ослабнатата Шведска во 1809 година и Бесарабија од Османлиската империја во 1812 година.

Наполеон Бонапарт направил голема грешка, кога, по конфликтот со цар Александар I појдел во освојување на Царска Русија во 1812 година. Оваа кампања на воени походи на крајот била катастрофална за Наполеон, најмногу бидекќи руската армија постојано го избегнувала директниот удар на Наполеон и тактиката. Поради страшно студената руска зима, илјадници француски војници умреле од студ во снегот. Спроведувајќи герилски начин на војнување, Русите ги натерале Французите да се повлечат, а по најавеното повлекување, руските војски отишле до таму што ги гонеле низ цела централна и западна Европа, додека не престигнат во Париз.

Повлекувањето на Наполеон од Москва

Иако Руската империја одиграла водечка политичка улога во текот на 19 век, која и овозможила голема победа над Наполеон Бонапарта, задржувањето на феудалните односи во земјата го оневозможил економскиот напредок. Додека економскиот развој во Западна Европа бил во подем во времето на т.н. Индустриска револуција, Русија се повеќе заостанувала зад Европа кое допринесело за создавање на се поголеми проблеми во нејзиното општество. Иако Русија била голема сила, нејзината влада на различни полиња била доста неефикасна. Народот бил сиромашен а економијата неразвиена. [34] По победата на Александар над Наполеон, царот имал план за спроведување на одреден број на реформи. Иако царот се обидел да ги воведе па и да ги спроведе, сепак најглавните не биле ниту допрени.[35] Со релативно либерални убедувања бил Николај I (18251855), ко во почетокот на своето владеење бил соочен со избувнување на востание. Позадината на овој бунт лежела во Наполеонските војни, кога голем број на руски офицери и војници скоро ја обиколиле Европа по време на руските походи и нивниот контакт со либерализмот во Западна Европа им дал можност да побарат промени во Русија. Како резултат на тоа избувнало т.н. Декемвриско востание во 1825 година. На чело на востанието застанале мал дел од либералните роднини, офицери и војници кои сакале братот на Николај да биде монарх, а Николај да се тргне од тронот. Меѓутоа, востанието било многу бргу задушено, поради кое Николај морал да отстапи од програмата која била започната дури од времето на Петар Велики, а со тоа да ја заштити максималната автократија.[36] Рускиот император исто така морал да расчисти со востанијата и бунтовите кои се случувале во новоосвоените територии како Полска односно Ноемвриското востание во 1830 година и Јануарското востание од 1830 година. [37]

Царот Николај починал, оставајќи зад себе голем број на нерешени прашања. Кога Александар II дошол на власт во 1855 година, спроведил голем број на реформи. Една од најголемата реформа во руската историја во текот на 19 век била еманципацијата. Во 1876 година, во Османлиската империја избувнало востание на Bалканскиот полуостров. Руското население и власт застанале на страната над словенското население, па Русија повторно влегла во поредната Руско-турската војна. Влегувањето во војната дополнително ги изладило односите на Русија со Австро-Унгарија, која исто така имала територијални претензии на Bалканскиот полуостров. [38] По завршувањето на војната, Русија ги проширила своите територии во Централна Азија, поточно во регионот околу Касписко езеро. [39]

За разлика од својот татко, новиот император Александар III 1881. - 1894 година) се карактеризирал со голема националистичка политика.[40]. Најмоќниот советник на царот бил Константин Петрович Победоносцев. Еден од најголемите противници на демократијата, уставот и парламентарниот систем.[41]Под негово влијание, голем дел од револуционерите биле прогонети од земјата[42] а била спроведувана политика на русификација.[43].

Наследник на Александар станал неговиот син Николај II, последниот руски цар. Воениот неуспех во Руско-јапонската војна од 1904-1905 година, бил голем удар за царскиот режим во Русија. [44] Царот Николај и неговиот народ во Првата светска војна влегле со голем ентузијазам, како заштитници на своите српски браќа. Во август 1914 година, руските војски навлегла во Германија за да и даде подршка на Франција.[45] Во средината на 1915 година, војанта се проширила. Резервите на храна и гориво се намалувале, бројот на жртвите растел како и инфлацијата. Избувнале големи штрајкови помешу недоволно платените работници во фабриките. Од друга страна пак, земјоделците барале реформи. Во 1916 година бил убиен Грегориј Распучин, кој имал голема улога во политичкиот живот.[44] На 3 март 1917 година избиувнал штрајк во една фабрика во Петроград. Сите работници престанале со работа и излегле на улични протести. Кога царот го распуштил законодавното тело и наредил штрајкувачите да се вратат на своите работни места, започнала Февруарската револуција. Оргнизацијата Дума одбила да биде распуштена, штрајкувачите продолжиле со своите напори а војската застанала на страната на народот. За само неколку денови, организацијата прогласила привремена влада на чие чело застанал кнезот Лавов[46]. На следниот ден, царот абдицирал. Во меѓувреме, социјалистите во Петроград формирале работнички совет.[46]

Ленин се вратил во Русија од егзилот од Швајцарија со помош на Германија која се надевала Русија да се повлече од војната. Илјадници селани, работници и војници го дочекале Ленин на железничката станица. По големите маневри, советите во ноември 1917 година го протерале Керенски и неговата влада во егзил, по која започнала Октомвриската револуција.

Советска Русија[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Историја на Советскиот Сојуз.

Војската на контрареволуционерите, која во најголем дел била нарекувана Бела армија, започнала да прави план како да го ликвидира болшевичкото движење. Во исто време, сојузниците на Русија ги испратиле своите трупи за да ги подржат антикомунистичките сили. Црвената армија и Чека (тајна полиција) спровела терор чија цел била да ги ликвидира непријателите на револуцијата. Тие немале подршка од сите друштвени елементи во земјата, па морале да ја употребат својата еден вид владина сила за време на граѓанската војна. До 1920 година, целата војска била евакуирана, и во Белорусија, Украина и на Кавказ биле поставени комунистички влади, но по цена истите да го одржуваат моделот на автократија на власта.

Говор на Ленин пред народот

Историјата на Русија во периодот од 1922 до 1991 година, всушност е историјата на Сојузот на Советските Социјалистички републики или историја на Советскиот сојуз. Уставот кој бил усвоен во 1924 година го дал почетокот на федералниот систем на власта кој се засновал на советот кој бил поставен низ селата, фабриките, градовите во поголемите делови на земјата. На врвот на оваа советска пирамида во секоја република стоел сојузен конгрес на советите. Иако изгледало дека конгресот ја спроведува својата суверена власт, сепак ова тело директно било управувано од страна на Комунистичката партија, која повторно го контролирала Политбирото на Централниот комитет КПСС од Москва, престолнината на Советскиот сојуз, која како престолнина била уште во времето на Царска Русија, до доаѓањето на Петар Велики на царскиот престол. Периодот од консолидацијата на револуцијата од 1917 до 1921 година е познат како Воен комунизам[47]. Земјата, индустријата, банките, железниците, бротскиот сообраќај и.т.н. виле потполно национализирани, а економијата ограничена. Режимот тотално ја напуштил царската политика на дискриминација. Режимот во голема мера придонел за унапредување на медицинските услуги. Биле спроведени голем број на кампањи против колерата, тифусот и маларијата. Бројот на докторите се зголемил, животниот век се зголемил а од друга страна пак се намалила смртта на новородените деца. Владата исто така го промовирала атеизмот и материјализмот, кои ги удриле темелите на марксистичката теорија.

Седумнаесет денови по почетокот на германската инвазија на Полска од 1939 година, кога германската војска била на само 150 километри од советската граница, советската војска го окупирала источниот дел на Полска кој бил главно населен со Украинци и Белоруси[48][49]. По пропаднатиот договор околу размена на територии, Советскиот сојуз започнал војна со Финска, позната како Зимска војна (1939 - 1940).на 22 јуни 1941 година, Германија го прекршила договорот и навлегла на територијата на Советскиот сојуз. До крајот на ноември истата година, Германија ја зазела Украина, а по ова ја започнала опсадата на Ленинград, по кој планот бил германската војска да се упати кон престолнината Москва[50][51][52]. Во битката кај Москва, германските сили биле одбиени од советските, по кое Германците се реорганизирале и главно се насочиле кон југоисточниот дел од земјата. Победите во Сталинградската битка и Курската битка го покажале идниот резултат од Втората светска војна. По овие порази, Германија не била повеќе во состојба да води офанзивна војна, па иницијативата преминала во рацете на Советите[53]. До крајот на 1943 година, Црвената армија ги разбила германските сили кај Ленинград, повратила голем дел од Украина и Западна Русија и навлегла во Белорусија [54]. До крајот на 1944 година, фронтот од Русија бил поместен во Источна Европа. Со огромна војска, советската армија се упатила кон територијата на Источна Европа, зазимајќи го Берлин во мај 1945 година[55] Нацистичка Германија била целосно поразена.

Леонид Брежнев на средба со американскиот претседател Ричард Никсон

По издвојувањето на победата, избил конфликт помеѓу Советскиот сојуз и САД, позната како Студена војна која се проширила на меѓународна сцена. Студената војна бил период на конфликти, тензија и натпревар помеѓу САД и СССР и нивните сојузници од времето по Втората светска војна до раните 1990-ти. Во текот на овој период, ривалитетот помеѓу двете супер-сили се одвивал на повеќе полиња: воени сојузи, идеологија, психологија, шпиунажа, технолошка надмоќ, освојување на вселената, огромни трошоци за одбрана, огромни конвенционални и нуклеарни воени потенцијали, и многу посредни војни. Главна преокупација на Сталин била своето влијание да го прошири до самата Германија, од каде подоцна започнувала т.н. Железна завеса[56]. Во текот на април 1949 година, САД го основал Северно-атланскиот сојуз познат под името НАТО, пакт во меѓусебна заштита според кој било каков напад на некоја од членките на тој сојуз би значело напад врз сите останати. Во 1955 година, Советскиот сојуз основал еквивалентен сојуз на НАТО, познат под името Варшавски пакт [57][58][59]. Поделбата на Европа на Западна и Советска или Источна придобила глобален карактер, особено кога САД создал нуклеарен монопол за тестирање на советската бомба Џо-1 и доаѓањето на власт на Комунистичката партија во Кина.

Во борбата за власт која следувала по смртта на Сталин во 1953 година, неговите најблиски соработници ја изгубиле битката. Никита Хрушчов ја зацвтстил својата власт по говорот на дваесетиот конгрес на Комунистичлката партија на Русија во 1956 година, на кој конгрес ги изложил безбројните ѕверства кои биле направени во времето на неговиот претходник, Сталин [60]. Веднаш по конгресот, Хрушчов започнал да воведува големи реформи. Сталиновата ориентација кон тешката индустрија ја пренасочил кон производство на добра за широка потрошувачка и станбените објекти. Новите реформи довеле до подобрување на животниот стандард на населението, и покрај тоа што се јавувале се поголеми проблеми во економијата. Реформи имало и во правниот систем, и покрај тоа што целиот систем бил под контрола на Комунистичката партија, сепак интелектуалците се стекнале со поголема слобода за разлика од претходниот период.

Во 1989 година Советите се повлекле од Авганистан. Во декември 1989 Горбачов и Џорџ Буш постариот на самитот на Малта објавиле крај на Студената војна.[61]

До тогаш веќе и сојузниците на СССР слабееле - комунистичките режими во Источна Европа биле на заминување, а новите демократски власти биле повеќе заинтересирани за сојузништво со Западот отколку со СССР. И во самиот СССР, најпрво комунистичката власт била принудена да го напушти монополот на власта по 73 години во 1990. СССР официјално се распаднал на 25 декември 1991 година[62]. Конечниот чин било со предавање на власта на Советскиот сојуз и преземање на власта во Русија од страна на Борис Елцин. Русија официјално започнала да постои на 26 декември 1991 година[62].

Руска федерација[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Историја на Руската Федерација.

Иако Елцин дошол на власт, неговата популарост помеѓу руското население никогаш не се повратила по потпишувањето на економските реформи по принципот на шок-терапија, кој бил предложен од страна на Егор Гајдар. Реформите го уништиле животниот стандард на голем дел од населението, посебно на онаа група која претходно уживала некои благодети. Така, Русија во следните години влегла во период на голема економска криза, период кој претходно веќе поминал во САД или Западна Европа во времето на Големата депресија[63]. Во тој период земјата била опфатена од страна на различни олигарси и криминални групи. По препорака на западните влади, и пред се на Светската банка и Меѓународниот монетарен фонд, Русија започнала процес на брза приватизација чија цел била денацинализација на советските институции. Од средината на деценијата, трговијата, услугите и малата индустрија принадлеела во приватни раце. Повеќето големи претпријатија биле закупени од страна на нивните стари менаџери[64].

До средината на 1990-тите години, во земјата бил воспоставен повеќепартиски систем[65]. Сепак, најголемиот проблем во политиката на земјата претставувала незаедничкото дејствување на претседателот и премиерот на земјата и нивните различни гледишта. Од друга страна во политичкиот живот постоеле и анархистите, кои еден вид биле наследници на комунистите.

Географија и клима[уреди]

Русија се граничи со Норвешка, Финска, Естонија,Латвија, Литванија, Полска (со последните две преку Калининградска област), Белорусија, Украина, Грузија, Азербејџан, Казахстан, Кина, Монголија и Северна Кореја. Русија се доближува до САД, кај Беринговиот Премин. Северна и источна граница ѝ се Атлантски, Северен Леден, и Тихи Океан. Русија истотака има излез на Црно, Балтичко и Касписко Езеро.

На територијата на Русија се наоѓаат најразлични природни зони, од пустинските брегови на Касписко Море до поларните ледови на Нова Земја и Новосибирските Острови. Широко застапени се степите, тајгите и тундрите. Релефот на Русија е различен. Околу 70% од територијата на Русија е опфатен со рамнини. Најголема е Источноевропската Низина. На нејзината источната страна се наоѓа планината Урал со највисок врв Народнаја (1895 метри). На исток од Урал се наоѓа Западносибирската рамнина, Средносибирското блато и Јакутската рамнина.

Планинските области се наоѓаат на источниот и јужниот дел од државата, северните делови од Голем Кавказ каде се наоѓа и најголемата точка во Русија, врвот Елбрус висок 5642 метри, Јужносибирските планини вклучувајќи го Алтај со највисокиот врв Белуха од 4506 метри, Западен и Источен Саја.

Климата во Русија е континентална, во северните делови умерено континентална, а на Далечниот исток умерена. Во јужните делови е топла. Средните температури во јануари се од 0 до -5°С во европскиот дел, до -40 С и -50° С во Јакутија. Во јули температурите се од 5 С во Северен Сибир до 24-25°С во Прикасписката низина.

Врнежи- до 2000 мм во Алтај и Северен Кавказ, до 1000 мм во Далечниот исток, 700 мм во европските рамнини. Најголемите реки во Русија се Северна Двина, Печора, Енисеј, Лена, Индигирка, Амур, Анадир, Дон, Кубан, Нева и други. Основните езера во Русија се Касписко Море, Бајкал, Ладошко езеро.

Државно уредување[уреди]

Политички систем[уреди]

Според Уставот на Русија, земјата е федерација и полупретседателска република, каде претседателот е шеф на државата а премиерот е на чело на владата. Руската Федерација е фундаментално структурирана како мултипартиска претставничка демократија, со федералната влада составена од три гранки, законодавна, извршна и судска власт.

Државното уредување на Русија се состои од Устав, кој бил изгласен на 12 декември 1993 година.

Шеф на државата е претседателот на Руската Федерација, кој се избира на секои шест години на директни избори. Според уставот, тој ги има следните осластувања: тој е врховен командант на вооружените сили на земјата, го именува и го разрешува Претседателот на Владата на земјата во согласност со Државната Дума, на предлог на претседателот на владата именува или разрешува од должност на вицепремиерот на земјата и федералните министри, го назначува секретарот на Советот за безбедност, предлага кандидати за гувернер на Централната банка, во случај на војна или воена опасност има право да донесе закон за цела територијална држава или на дел од неа, но мора ова да биде во соработка со општината. Моментален претседател на земјата е Владимир Путин.

Извршната власт во земјата е Владата на Руската Федерација, која според хиерархијата стои под Претседателот. На чело на Владата се наоѓа Премиер кој се избира од страна на претседателот на земјата. Системот од федерални органи се состои од федерални министерства, федерални служби и федерални агенции.

Законодавната власт се состои од Горниот дом односно од Советот на Федерацијата кој ги именува сојузните субјекти во републиките, областите и краевите во федерацијата, а членовите на Долниот дом односно Државната Дума која брои 450 пратеници, се избират на директни избори чиј мандат е во период од пет години.

Судската власт се исполнува од страна на судовите.

Вооружени сили[уреди]

Вооружените сили на Руската Федерација биле формирани по отцепувањето на Русија од СССР и формално му распаѓање на крајот на 1991. Русите ја наследиле речиси цела опрема на поранешната Црвена армија. Руското Министерство за одбрана е формирано со декрет на Борис Елцин на 7 јануари 1992, и сите сили на територијата на РСФСР поминале под негов надзор.

Руската армија има вкупна големина од 1.130.000 луѓе, што ја прави четврта најголема во светот (пред неа се само оние на Индија, САД и Кина).

Таа е наследник на вооружените сили на Советскиот Сојуз. Од 1991 до крајот на 90-те години руската армија се соочила со голем недостиг на нова опрема и финансирање. Од околу 6.000.000 воен персонал во 1990 година, денеска руската армија е намалена на нешто повеќе од 1.100.000 луѓе во 2009, вклучувајќи околу 2.000 авиони (на пример Миг-29, Су-27, Миг-31), 955 бомбардери, околу 23.000 тенкови, во близина 22.000 далекобојни артилериски системи, околу 50 подморници, околу 100 надводни воени бродови. Руската Федерација има најголем арсенал на нуклеарно оружје во вредност од блиску 12.000 нуклеарни глави. Стратешките ракетни сили се опремени со вкупно 446 интерконтинентални ракети од типот 4. Р-36МУТТХ има дострел над 15.000 километри. Предвидените воени трошоци за 2010 година биле 35 милијарди долари, седми по големина во светот.

Демографија[уреди]

Јазик[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Руски јазик.
Остромирско евангелие од 1056 година, втора најстара источнословенска книга, денеска се наоѓа во Руската национална библитека
Илустрација на руска бајка за жар-птицата, Иван Билибин, 1899 година.

Русија е земја во која постојат околу 160 етнички групи кои зборуваат на околу 100 јазици.[66] Според пописот од 2002 година, 142.6 милиони луѓе зборуваат руски, 5,3 милиони зборуваат татарски и околу 1.8 милиони украински.[67]Рускиот јазик е едниствениот официјален државен јазик на земјата, но Уставот дава на поединешните етнички групи во републиките да го користат својот мајчин јазик како ко-официјален веднаш до рускиот.[68]И покрај неговата голема разширеност, рускиот јазик е во голема мера хомоген во цела Русија. Тој е најраспространетиот географски јазик на просторот на Евроазија и најзборуваниот словенски јазик.[69]Рускиот јазик припаѓа на групата индо-европски јазици и е еден од оние јазици кои во истата група кои се задржиле во употреба до ден денес. Други јазици од истата група се белорускиот, украинскиот и веројатно русинскиот јазик кои споделуваат заеднички лингвистички карактеристики. Старорускиот јазик бил зборуван во периодот од 10 век до 14 век, и од него произлегуваат горенаведените источнословенски јазици.[70]Како податок над една четвртина од светската научна литература е објавена на руски јазик. Околу 70% од универзалните науки се објавени на англиски и руски. [71] Денеска, јазикот е еден од шестте официјални јазици на ООН.

Фолклор[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Словенска митологија.

Стариот руски фолклор се заснова на корени од паганските верувања на старите Словени, кој пак денеска најчесто е застапен во руските бајки. Руските епоси заземаат важен дел од словенската митологија. Најважните и најстарите епови од времето на Киевска Русија всушност се створени во денешниот северозападен руски федерален округ. Голем број на бајки и еписи биле прилагодени и претставени во анимациони филмови од страна на многу познати режисери како Александар Птушко (Илья Муромец, Садко) и Александар Роу (Морозко, Василиса Прекрасная и др.). Некои руски поети, вклучувајќи ги Леонид Филатов и Петр Јершов, направиле голем број на познати поетски интерпретации на класичните руски бајки. Меѓу овие се вклучува и Александар Сергеевич Пушкин кој исто така создал потполни оригинални бајски песни кои до ден денес се задржиле во голема популарност.

Религија[уреди]

Предците на голем дел од денешните Руси го примиле христијанство во 10 век. [72] Околу 100 милиони граѓани се сметаат себеси за православни христијани, кое во процент е околу 70% од вкупниот борј на население во земјата. Сепак црквата тврди дека тој број е околу 80 милиони [73][74]. Исто така, според една анкета која била спроведена од страна на рускиот Центар за истражување на јавното мислење, 63% од испитаниците сметаат себеси за православни верници, 16% од испитаниците за муслимани и помалку од 1% за протестанти, будисти, евреи и слично. [75] Други 12% рекле дека веруваат во Бог, а 16% изјавиле дека се неверници[75].

Денеска, се проценува дека Русија е дом на околу 23.000.000 луѓе од муслиманска вероисповед, од кој само 1.500.000 живеат во Москва.[76][77]Според Православната црква пак, бројот на муслиманските верници е околу 20.000.000, додека пак според официјалниот попис, нивниот број е околу 15.000.000[78]. Во Русија исто така има населено околу 4.000.000 муслимани кои биле раселени во за времето на Советскиот сојуз.[79] Најголемиот дел од муслиманското население во Идел-Урал, како и во Северен Кавказ, Москва, Санкт Петербург и Западен Сибир[80] .

Будизмот е традиционален за три региони на Руската Федерација: Бурјатија, Тува и Калмикија.[81] Некои жители на сибирски региони и Далечниот Исток, Јакутија, Чукотски, итн, се припадници на помали религиозни организации.

Здравје[уреди]

Образование[уреди]

Административна поделба[уреди]

Русија се дели на осум големи федерални окрузи (рус. федеральные округа).

Федералните окрузи се единици на административна поделба за целите на федералната влада. Тие не се составни единици на Руската Федерација. Составните единици на федерацијата се нарекуваат федерални субјекти.

Во секој округ се наоѓаат неколку федерални субјекти. Секој федерален округ има претседателски претставник, чија официјална титула е „Полномошен претставник“. Официјалната задача на овој претставник е едноставно да ја надгледува работата на федералните агенции во регионите, иако во практика овој надзор е далекусежен и од големо значење.

Федерални окрузи[уреди]

Федералните окрузи ги создал Владимир Путин во мај 2000 како дел од пошироката програма за зајакнување на федералната власт. Во програма спаѓаат и следниве реформи: индиректен избор на Советот на Федерацијата, иследување во републиканските устави и регионалните повелби и право на претседателот да ги распушта праламентите на субјектите доколку тие не ги почитуваат федералните закони.

Полномошните претставници и нивниот пресонал установуваат во која мера субјектите отстапуваат од федералните закони и норми. Тие исто така го надгледуваат и процесот на исправка од близу, на начин на кои владата во Москва не може тоа да го изведе. Затоа тие играат клучна улога во централизацијата на власта и онезоможување на локалните манипулации чести за времето на Борис Елцин. Постоењето на федералните окрузи е значајно за ограничување на донесувањето на закони и практики кај субјектите кои му противречат на федералниот закон, како на пример, скратување на граѓанските права, авторитативни практики на управниците на субјектите (или кај републиките, нивните претседатели), манипулација со полицијата и контрола врз правосудството, строга контрола врз печатот и манипулирање со избори.

Полномошните претставници надгледуваат систем на ротација на федералните работници низ регионите за да се спречи нивната зависност од локалните лидери. Федералните окрузи прецизно соодветствуваат на воените региони на Внатрешната војска, и во голема мера соодветствуваат на регионите на министерството за одбрана. Ова им овозможува на полномошните претставници директен пристап кон командната структура на воениот и безбедносниот апарат. Ова дава јасна порака на субјектите дека тиа мораат да соработуваат со федералната влада.

Map of Russian districts, 2010-01-19.svg
Име на округот Површина
(km²)
Население
(2002)
Федерални
субјекти
Административен
центар
Централен федерален округ 652.800 38.000.651 18 Москва
Јужен федерален округ 418.500 13.973.252 6 Ростов на Дон
Северозападен федерален округ 1.677.900 13.974.466 11 Санкт Петербург
Далекуисточен федерален округ 6.215.900 6.692.865 9 Хабаровск
Сибирски федерален округ 5.114.800 20.062.938 12 Новосибирск
Уралски федерален округ 1.788.900 12.373.926 6 Екатеринбург
Приволшки федерален округ 1,038,000 31.154.744 14 Нижни Новгород
Севернокавкаски федерален округ 170.700 8.933.889 7 Пјатигорск

Извор:[82]

Економија[уреди]

Култура[уреди]

Фолк култура[уреди]

Русите имааат големи карактеристични традиции во фолк музиката. Типични етнички руски инструменти се гусла, жалејка и балалајка. Народната музика имала огромно влијание врз класичните руски композитори, и во денешно време таа е еден од изворите на инспирација за голем број на популарни фолклорни бендови, од кои најпознати се Мелница. Најпознати народни танци се: казачок, хоровод, камаринска и др.[83]

Архитектура[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Руска архитектура.

Корените на руската архитектура започнале во времето на старите Словени. По христијанизацијата на Киевска Русија, руската архитектура во следните неколку векови била под влијание на византиската архитектура, сè до падот на Константинопол во 1453 година. Освен традиционалните тврдини кои ги поседувале градовите (Види: Кремљ), главни архитектурни објекти во раната историја на руската архитектура биле православните храмови со големите куполи кои често пати биле или позлатувани или варосени. Аристотел Фиораванти и други италијански архитекти ја донеле ренесансата и нејзините трендови во Русија. Во текот на 16 век се развил т.н. шатор тип на цркви. Најпозната црква од таков тип е црквата Свети Василиј во Москва. Кромидестата купола се развила во текот на 17 век. Кон средината на 17 век во земјата се развил т.н. Наришкински барок. Реформите на Петар Велики довеле до промена на целото руско општество и доближување до западноевропската култура и архитектонски стилови.

Во текот на 18 век настапил архитектонскиот стил рококо кое придонел до создавање на голем број на познати дела проследени од страна на Бартоломео Растрели и неговите наследници. Во текот на владеењето на Катерина Велика и нејзиниот внук Александар I, градбите во градот Санкт Петерсбург биле трансформирани во неокласицистичка архитектура. Во втората половина на 19 век започнала руската преродба потикнета од готската архитектура од Западна Европа.

Во текот на 20 век, најпознати архитектонски стилови во Русија биле сецесијата (Фјодор Шехтел), конструктивизам (Алексеј Шчусев и Константин Мелников), и Сталинистичката архитектура (Борис Јофан). По смртта на Сталин, Никита Хрушчов целосно го осудил веќе поранешниот архитектонски стил. Кон крајот на советската ера, доминантен архитектонски стил во Русија бил функционализмот. Ова помогнало да се реши станбениот проблем кое довело пак до изградба на голем број на згради со низок архитектурен квалитет. По распаѓањето на СССР, голем број на христијански храмови кои биле срушени повторно биле обновени.

Класична музика и балет[уреди]

Почетоците на класичната музика во Русија биле кон 19 век. Како нејзин основач се смета Михаил Иванович Глинка заедно со неговите следбеници, кои го прифатиле рускиот национален идентитет и додале голем број на верски и народни елементи во нивните композиции. Во оваа прва фаза на класични музичари спаѓа и Антон Рубинштајн кој ја основал конзерваторијата во Санкт Петерсбург. Можеби еден од најпознатите и најуспешните композитори од тоа време е Петар Илич Чајковски, кој со своите креации ја одбележа ерата на доцниот романтизам како еден од најсестраните и најплодните. Делата на Сергеј Василевич Рахманинов го претставуваат доцниот Руски романтизам во класичната музика. Бил инспириран од Петар Илич Чајковски, Корсаков и другите познати руски композитори. Тој е еден од последните музички уметници од европската класична музика.[84]

Светски реномирани композитори од 20 век се Александар Скрабин, Игор Стравински, Сергеј Прокофиев, Дмитриј Шостакович и други. Во текот на советската ера, класичната музика во голема мера била регулирана и создавана според социјалистичкиот режим кој бил налаган. Меѓу најпознатите од овој период се Давид Оистрах, Мстислав Ростропович, Владимир Хоровиц, Свјатослав Рихтер, Фјодор Шалапин, Галина Вишневска, Ана Нетребко и Дмитриј Хворстовски.[85]

Литература и философија[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Руска литература.
Александар Пушкин (1799–1837), најголемиот руски поет и основач на модерната руска литература. Автор е на Руслан и Лудмила и Евгени Онегин.
Фјодор Достоевски (1821–1881), писател, еден од најголемите психолози вбо светската јавност.[86] Автор на Злосторство и казна и Браќа Карамазови.
Антон Чехов (1860-1904) раскажувач, новелист и драмски писател. Автор на Човекот во футрола и Вишновата градина.
Лав Толстој (1828–1910), романописец, реформатор. Автор на Војна и мир и Ана Каренина.

руската литература се смета за една од највлијателните и најразвиените во светот, која придонела и дала едни од најпознатите светски книжевни дела.[87]Руската литературна историја започнува во текот на 10 век. Во текот на 18 век за развој на истата најмногу придонеле Михаил Василевич Ломоносов и Денис Фонвизин. Но можеби најголемиот расцвет, руската литература доживеала во текот на 19 век, во кој век биле создадени најголемите руски литературни дела. Овој век е познат како Златен век на руската литература. Тој започнал со Александар Сергеевич Пушкин, кој се смета за основач на модерната руска литература и често пати овој поет се опишува или се нарекува како “Рускиот Шекспир“.[88]Златниот век на литературата продолжил во текот на 19 век со делата на Михаил Јурјевич и Алексеј Некрасов, Александар Островски, Антон Павлович Чехов, Николај Васиљевич Гогољ, Иван Тургенев, Лав Николаевич Толстој, Фјодор Михајлович Достоевски, Иван Александрович Гончаров, Алексеј Феофилактович Писемски, Николај Семјонович Лешков и други. Толстој и Достоевски од гледна точка на книжевни критичари биле определени како најголемите писатели на векот. [89][90]

Кон крајот на 19 век, руската литература започнала да се променува. Кратките прози и поезии станале доминантни жанрови во руската литература во следните неколку децении. Овој период од историјата на руската литература е познат и како Сребрен врк на руската поезија. За разлика од претходниот период каде реализмот бил главна карактеристика, во периодот од 1893 до 1913 госина, руската книжевност паднала под силно влијание на симболиката. Најпознати писатели од тој период се Валериј Брусов, Андреј Бели, Вјачеслав Иванов, Александар Блок, Николај Гумилев, Дмитриј Мерезковски, Фјодор Сологуб, Ана Ахматова, Осип Мандељштам, Марина Цветаева, Леонид Андрејев, Иван Буњини и Максим Горки.

По руската револуција од 1917 година, рускиот културен живот во голем степен се променил или пак бил претворен во хаос. Некои истакнати и познати писатели од тој период, како Иван Буњини и Владимир Набоков ја напуштиле земјата, додека пак новата генерација на млади талентирани писатели се приклучиле кон различни организации со цел создавање на една нова културна книжевност проследена со новиот режим во склопот на Советскиот Сојуз. Во текот на 1920-тите, писателите уживале широка толеранција. Во 1930-тите, објавувањето на новите литературни дела било затегнато со оглед на доаѓањето на власт на Јосиф Сталин и неговата социјалистичка политика и режим. Голем број на писатели биле затварани и прогонувани во тој период. По неговата смрт, ограничувањата биле отфрлени за да во 1970-тите и 1980-тите истите бидат игнорирани. Од најпознатите водечки писатели од оваа ера, најмногу се издвојуваат: Евгениј Земјатин, Исак Бабел, Владимир Мајаковски, Илф и Петров, Јуриј Олеша, Михаил Булгаков, Борис Пастернак, Михаил Шолохов, Александар Солженицин, Андреј Вознесенски и други.

Кино, анимација и медија[уреди]

Русија исто така има голема традиција и во погед на анимацијата која започнала по крајот на руската империја. Поголемиот дел од руските анимирани филмови биле создадени во текот на советската ера, кога Coјузмултфилм бил најголемиот производител на анимација. Како најпознати аниматори од тоа време во Русија се: Иван Иванов Вано, Фјодор Китрук и Александар Татарски. Најпознати анимирани филмови од тоа време се Чебурашка, Ну, погоди! и други.

Русија била меѓу првите земји во светот кои го вовеле радиото и телевизијата. Во текот на советската ера во Русија имало само неколку канали кои биле прикажувани преку овие два медиума. Но изминативе две децении се отвориле голем број на државни и приватни медиуми. Глас руски (руски: Голос России) е едно од најстарите радија во земјата. Најпознати телевизии се: Првиот канал (руски: Первый канал) кој опфаќа 98% од целата руска територија, Русија 1 (руски: Россия 1), ТВ Центар (руски: ТВ Центр) и.т.н.

Модерна култура[уреди]

По распаѓањето на СССР, во Русија, главно под влијание на западноевропската култура и музика, започнал да се развива еден нов жанр на музика кој претходно бил сосема непознат и недостапен на музичката естрада. Можеби најпопуларната музика во моментот во Русија е поп музиката заедно со Рокенрол|рокенролот и хеви металот. Санкт Петербург (поранешен Ленинград), Екатеринбург (поранешен Свердловска) и Омск биле трите главни центри на рок музиката. Најпопуларни руски групи се: Машина времени, ДДТ, Аквариум, Алиса, Кино, Арија, Граѓанска одбрана, Сплин и други. Како една од најпопуларните групи кои имаат меѓународно признание е музичката група Тату во Западна Европа и Витас.

Спорт[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Спорт во Русија.
Олимпискиот факел за Летните олимписки игри - 1980

Олимпијада[уреди]

Русите се едни од најуспешните спортисти во светот, кои секогаш се наоѓале на самиот врв од вечната листа на ВТА организирана од Олимписките игри. Доколку се признаат медалите кои СССР ги освоил, и се префрлат на нејзината наследничка Русија, таа на вечната ранг листа е на второ место по бројот на златни медали на Летните олимписки игри и прва на Зимските олимписки игри. За време на советската ера, националниот олимписки тим настапил 18 пати и бил најуспешен тим во историјата на спортот. Од Летните олимписки игри во 1952 година, земјата постојано била рангирана на првите три места според бројот на освоени медали. Гимнастика, атлетика, дигање тегови, борење, бокс, мечување, стрелање, шах, уметничко лизгање се спортовите во кои СССР и Русија имаат освоено најмногу медали. По распаѓањето на Советскиот Сојуз, руските спортисти продолжиле со својата доминација во овие спортови. Земјата била организатор на Летните олимписки игри во 1980, кои се одржале во престолнината Москва, а освен тоа во 2014 година ќе бидат организатори на Зимските олимписки игри во 2014 година, кои ќе се одржат во Сочи.[91]

Советскиот Сојуз најмногу како спорт доминирал со гимнастиката. Како најпознати спортисти од тоа време се издвојуваат Лариса Латинина која моментално сѐ уште го држи рекордот според бројот на освоени олимписки медали. Доминацијата во гимнастиката продолжила и по распадот на Советскиот Сојуз. Најголеми спортистки од оваа категорија денеска се издвојуваат Алина Кабајева, Ирина Чашчина и Евгенија Канаева. Русија е најдобра и во синронизирано пивање, каде скоро сите медали повеќе од една деценија и припаѓаат токму нејзе. Уметничкото лизгање исто така е многу популарен спорт во Русија. Во 1960-тите, Советскиот Сојуз бил доминантен во таа категорија.

Руските спортисти заклучно со 2009 година имаат освоено вкупно 399 медали на олимпијадите, од кој 323 на летните и 76 на зимските олимписки игри.

Како Советскиот Сојуз, така и денешна Русија е позната по кошарката, освојувајќи различни олимписки турнири, европски и светски првенства. Неколку руски кошаркари настапуваат во најсилната кошаркарска лига на светот, НБА. Како најпознат руски кошаркар во денешницата е Андреј Кириленко кој настапува за Јута Џез. Во 2007 година, Русија победила на Европското првенство во кошарка. Најпознат кошаркарски клуб е КК ЦСКА Москва која во 2006 и 2008 година го освоила купот на Евролига и УЛЕБ купот.

Иако спортот хокеј на мраз во земјата бил воведен во советската ера, сепак репрезентацијата многу бргу станала една од најсилните во светот, освојувајќи злото на речиси сите олимпијади и светски првенства. Најпознати руски играчи се Валери Кармалов, Сергеј Макаров, Вјечеслав Фетисов, и Владислав Третиак, и истите се избрани во Тимот на векот според IIHF [92]Како и кај другите спортови, така и хокејот на мраз по распаѓањето на Советскиот сојуз дошол до голем пад. Златен медал руските спортисти немале освоено дури 15 години. Во тоа време, голем дел од руските играчи својата кариера ја направиле во НХЛ лигата. Во последните неколку години Русија повторно се наоѓа на врвот како една од најголемите сили во тој спорт, главно поради освојувањето на златни медали во 2008 и 2009 година. Во 2008 година била основана КХЛ лига, како најсериозен конкурент на НХЛ лигата.

За време на советската ера, Русија исто така била конкурентна и во фудбалот како спорт. И покрај тоа што располагала со фантастични играчи, СССР никогаш всушност не успеала да завладее како најголема светска сила во тој спорт на меѓународната сцена. На ЕВРО 1960, СССР го освоила златниот медал, а во 1988 била финалист. Заедно со хокеј на мраз и кошарката, фудбалот е еден од најпопуларните спортови во земјата. Во последните години, рускиот фудбал се движи во нагорна линија. Најпознати клубови од Русија се ЦСКА Москва, ФК Зенит, ФК Локомотив и.т.н. Можеби најпознатиот руски фудбалер во моментот е Андреј Аршавин кој настапува за англискиот премиерлигаш Арсенал.

Национални симболи и празници[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Државни празници на Русија.
Ден на победата над фашизмот, парада низ Москва.

Во Руската федерација, денес има осум државни празници. Нова Година е првиот празник според календарот. Новогодишните празници заедно со големиот христијански празник Божик се одбележува традиционално како и во останатиот свет во Западна Европа преку поставување новогодишна елка и поклонување на подароци. Православниот Божик се прославува на 7 јануари според јулијанскиот календар. Освен Божик, христијански празници се и Велигден и Света Недела, кои се празнуваат во денот недела.

Други државни празници се: Денот на одбрана на татковината (23 февруари), Меѓународниот ден на жената (8 март), Меѓународен ден на трудот (1 мај), Ден на победата над фашизмот (9 мај); Државен празник на Русија (12 јуни), Ден на народно единство (4 ноември).

Туризам[уреди]

Туризмот во Русија бележи раст по крајот на советската ера. Денеска, земјата располага со едни од најголемите туристички дестинации на светот. Русија има 23 објекти кои се вклучени во списокот на светско и културно наследство на УНЕСКО, ккао и многу кои чекаат да бидат вклучени. [93]

Најголеми и најпопуларни туристички дестинации во Русија се градовите Москва и Санкт Петерсбург, како поранешни престолнини на големи империи и големи клултурни центри во светот. Најпознати атракции во туризмот се Третјаковската галерија и Ермитаж, црквите Свети Василиј, Исус Христос Спасителот и Свети Исак, Црвениот плоштад, Палас плоштад и многу други.


Наводи[уреди]

  1. „демография (Демографија)“ (на руски). Руска Федерална Државна Служба за Статистика. 2014. http://www.gks.ru/bgd/free/B14_00/IssWWW.exe/Stg//%3Cextid%3E/%3Cstoragepath%3E::%7Cdk01/7-0.doc. конс. 21 март 2014. 
  2. „Russian Census of 2002“. Federal State Statistics Service. http://www.perepis2002.ru/ct/html/TOM_01_01.htm. конс. 5 април 2008. 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 „Russia“. International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2008/02/weodata/weorept.aspx?sy=2004&ey=2008&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=922&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=66&pr.y=11. конс. 9 октомври 2008. 
  4. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име cia.
  5. „The Human Development Index—Going Beyond Income“. „Human Development Report 2007“. United Nations Development Program. http://hdrstats.undp.org/countries/country_fact_sheets/cty_fs_RUS.html. конс. 27 јануари 2008. 
  6. Belinskij, Andrej; H. Härke (March/April 1999). „The 'Princess' of Ipatovo“. „Archeology“ 52 (2). http://cat.he.net/~archaeol/9903/newsbriefs/ipatovo.html. конс. 26 декември 2007. 
  7. Gocha R. Tsetskhladze (ed), The Greek Colonisation of the Black Sea Area: Historical Interpretation of Archaeology, F. Steiner, 1998, p. 48. ISBN 3-515-07302-7.
  8. Peter Turchin, Historical Dynamics: Why States Rise and Fall, Princeton University Press, 2003, pp. 185–186. ISBN 0-691-11669-5.
  9. David Christian, A History of Russia, Central Asia and Mongolia, Blackwell Publishing, 1998, pp. 286–288. ISBN 0-631-20814-3.
  10. For a discussion of Slavic origins, see Paul M. Barford, The Early Slavs, Cornell University Press, 2001, pp. 15–16. ISBN 0-8014-3977-9.
  11. 11,0 11,1 David Christian, op cit., pp. 6–7.
  12. See, for instance, Viking (Varangian) Oleg and Viking (Varangian) Rurik at Енциклоепдија Британика.
  13. Dimitri Obolensky, Byzantium and the Slavs, St Vladimir's Seminary Press, 1994, p. 42. ISBN 0-88141-008-X.
  14. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име Curtis.
  15. James Westfall Thompson, and Edgar Nathaniel Johnson, An Introduction to Medieval Europe, 300–1500, W. W. Norton & Co., 1937, p. 268.
  16. David Christian, Op cit. p. 343.
  17. Particularly among the aristocracy. See World History. Retrieved 22 јули 2007.
  18. See The Christianisation of Russia, an account of Vladimir's baptism, followed by the baptism of the entire population of Kiev, as described in The Russian Primary Chronicle.
  19. In 1240. See Michael Franklin Hamm, Kiev: A Portrait, 1800–1917, Princeton University Press, 1993. ISBN 0-691-02585-1
  20. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име Curtis2.
  21. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име Kulikovo.
  22. The Tatar Khanate of Crimea
  23. Janet Martin, Medieval Russia, 980–1584, Cambridge University Press, 1995, p. 395. ISBN 052136832.
  24. Borisenkov E, Pasetski V. "The thousand-year annals of the extreme meteorological phenomena", ISBN 5-244-00212-0, p.190
  25. George Vernadsky, "A History of Russia", Volume 5, Yale University Press, (1969). Russian translation
  26. Mikolaj Marchocki "Historia Wojny Moskiewskiej", ch. "Slaughter in the capital", Russian translation
  27. Sergey Solovyov. History of Russia... Vol. 8, p. 847
  28. Chester S L Dunning, Russia's First Civil War: The Time of Troubles and the Founding of the Romanov Dynasty, p. 434 Penn State Press, 2001, ISBN 0-271-02074-1
  29. Troubles, Time of." Encyclopædia Britannica. 2006
  30. Pozharski, Dmitri Mikhailovich, Prince", Columbia Encyclopedia
  31. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име HyV.
  32. 32,0 32,1 Петар Велики. Создавање на Руската имоерија. -{www.znanje.org}-
  33. „History“. „Parallel 60“. http://www.parallelsixty.com/history-russia.shtml. конс. 23 јули 2007. 
  34. Riasonovsky A History of Russia (fifth ed.) pp.302-3; Charques A Short History of Russia (Phoenix, second ed. 1962) p.125
  35. Riasonovsky p.302-307
  36. Riasonovsky p.324
  37. See Norman Davies: God's Playground: A History of Poland (OUP, 1981) vol. 2, pp.315-333; and 352-63
  38. Riasonovsky pp.386-7
  39. Riasonovsky p.349
  40. Orthodoxy, Autocracy, and Nationality, Encyclopædia Britannica
  41. Hugo S. Cunninggam, Konstantin Petrovich Pobedonostsev (1827-1907): Reactionary Views on Democracy, General Education. Retrieved 21 јули 2007.
  42. Robert F. Byrnes, "Pobedonostsev: His Life and Thought" in Political Science Quarterly, Vol. 85, No. 3 (September, 1970), pp. 528–530.
  43. Arthur E. Adams, "Pobedonostsev's Religious Politics" in Church History, Vol. 22, No. 4 (December, 1953), pp. 314–326.
  44. 44,0 44,1 The Last Years of the Autocracy, excerpted from Glenn E. Curtis (ed.), Russia: A Country Study, Department of the Army, 1998. ISBN 0-16-061212-8.
  45. Keegan, 139.
  46. 46,0 46,1 The Russian Revolution in the History Channel Encyclopedia.
  47. Richman, Sheldon (1981). „War Communism to NEP: The Road to Serfdom“ (PDF). „The Journal of Libertarian Studies“ 5 (1): 89–97. http://www.mises.org/journals/jls/5_1/5_1_5.pdf. 
  48. Gross, Jan Tomasz. Revolution from Abroad: The Soviet Conquest of Poland's Western Ukraine and Western Belorussia. Princeton: Princeton University Press, 2002. 2nd ed. ISBN 0-691-09603-1.
  49. Zaloga, Steven & Victor Madej. The Polish Campaign 1939. 2nd ed. New York: Hippocrene Books, 1991. ISBN 0-87052-013-X.
  50. Gilbert, Martin. The Second World War: A Complete History. 2nd ed. New York: Owl Books, 1991. ISBN 0-8050-1788-7.
  51. Thurston, Robert W. & Bernd Bonwetsch (ed.). The People's War: Responses to World War II in the Soviet Union. Urbana: University of Illinois Press, 2000. ISBN 0-252-02600-4.
  52. Clark, Alan. Barbarossa: The Russian-German Conflict, 1941-1945. New York: Harper Perennial, 1985. ISBN 0-688-04268-6.
  53. Beevor, Antony. Stalingrad, The Fateful Siege: 1942-1943. New York: Viking, 1998. ISBN 0-670-87095-1.
  54. Glantz, David M. & Jonathan M. House. When Titans Clashed: How the Red Army Stopped Hitler. Lawrence: University Press of Kansas, 1998. ISBN 0-7006-0717-X.
  55. Beevor, Antony. Berlin: The Downfall, 1945. 3rd ed. London: Penguin Books, 2004. ISBN 0-14-101747-3.
  56. Gaddis, John (1990). „Russia, the Soviet Union, and the United States: An Interpretive History“. McGraw-Hill. стр. 176. ISBN 0075572583. 
  57. Mastny, Vojtech, Malcolm Byrne & Magdalena Klotzbach (eds.). Cardboard Castle?: An Inside History Of The Warsaw Pact, 1955-1991. Budapest: Central European University Press, 2005. ISBN 963-7326-08-1.
  58. Holloway, David & Jane M. O. Sharp. The Warsaw Pact: Alliance in Transition? Ithaca: Cornell University Press, 1984. ISBN 0-8014-1775-9.
  59. Holden, Gerard. The Warsaw Pact: Soviet Security and Bloc Politics. Oxford: Blackwell, 1989. ISBN 0-631-16775-7.
  60. „Nikita Sergeyevich Khrushchev“. „CNN“. http://www.cnn.com/SPECIALS/cold.war/kbank/profiles/khrushchev/. конс. 22 јули 2007. 
  61. "Cold War," A Dictionary of World History. Oxford University Press, 2000. Oxford Reference Online. Oxford University Press.
  62. 62,0 62,1 „Timeline: Soviet Union“. „BBC“. http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/1112551.stm. конс. 22 јули 2007. „1991 25 декември - Gorbachev resigns as Soviet president; US recognises independence of remaining Soviet republics“ 
  63. Peter Nolan, China's Rise, Russia's Fall. Macmillan Press, 1995. pp. 17–18.
  64. See Fairbanks, Jr., Charles H. 1999. "The Feudalization of the State". Journal of Democracy 10(2):47–53.
  65. „Russian president praises 1990s as cradle of democracy“. „Johnson's Russia List“. http://www.cdi.org/russia/johnson/9176-3.cfm. конс. 20 јули 2007. 
  66. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име britannica.
  67. „Russian Census of 2002“. „4.3. Population by nationalities and knowledge of Russian; 4.4. Spreading of knowledge of languages (except Russian)“. Federal State Statistics Service. http://www.perepis2002.ru/index.html?id=87. конс. 16 јануари 2008. 
  68. „The Constitution of the Russian Federation“. „(Article 68, §2)“. http://www.constitution.ru/en/10003000-04.htm. конс. 27 декември 2007. 
  69. „Russian“. University of Toronto. http://learn.utoronto.ca/Page625.aspx. конс. 27 декември 2007. 
  70. Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007. „Russian language“. http://encarta.msn.com/encyclopedia_761572449/Russian_Language.html. конс. 27 декември 2007. 
  71. „Russian language course“. Russian Language Centre, Moscow State University. http://www.rlcentre.com/russian-language-course.shtml. конс. 27 декември 2007. 
  72. Microsoft Encarta Online Encyclopedia 2007. „Russia“. http://encarta.msn.com/encyclopedia_761569000_6/Russia.html. конс. 27 декември 2007. 
  73. http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article551693.ece
  74. Russia
  75. 75,0 75,1 (руски)Опубликована подробная сравнительная статистика религиозности в России и Польше“. religare.ru. 6 јуни 2007. http://www.religare.ru/article42432.htm. конс. 27 декември 2007. 
  76. „Fact Box: Muslims In Russia“. Radio Free Europe. http://www.rferl.org/features/features_Article.aspx?m=07&y=2005&id=B7D5E783-749F-4E6A-B77E-8932ECE7AD53. конс. 27 декември 2007. 
  77. Page, Jeremy. „The rise of Russian Muslims worries Orthodox Church“. http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article551693.ece. конс. 27 декември 2007. 
  78. http://www.danielpipes.org/blog/2005/08/predicting-a-majority-muslim-russia.html
  79. „Russia's Islamic rebirth adds tension“. Financial Times. http://www.ft.com/cms/s/0/3f3fba2c-474f-11da-b8e5-00000e2511c8.html. конс. 27 декември 2007. 
  80. Mainville, Michael (19 ноември, 2006). „Russia has a Muslim dilemma“. „Page A - 17“. San Francisco Chronicle. http://sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2006/11/19/MNGJGMFUVG1.DTL. конс. 27 декември 2007. 
  81. Nettleton, Steve. „Prayers for Ivolginsky“. CNN. http://www.cnn.com/SPECIALS/2000/russia/story/train/ivolginsky.monastery/. конс. 27 декември 2007. 
  82. Президент Российской Федерации. Указ №849 от 13 мая 2000 г. «О полномочном представителе Президента Российской Федерации в федеральном округе». Вступил в силу 13 мая 2000 г. Опубликован: "Собрание законодательства РФ", №20, ст. 2112, 15 мая 2000 г. (Претседател на Руската Федерација. Указ #849 од 13 мај 2000 г. „За полномошниот претставник на Претседателот на Руската Федерација во федерален округ“. Стапил на сила 13 мај 2000).
  83. Russian chechotka (руски)
  84. Norris, Gregory; ed. Stanley, Sadie (1980). „The New Grove Dictionary of Music and Musicians, 2nd edition“. London: MacMillian. стр. 707. ISBN 0333231112. 
  85. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име Russia::Music.
  86. „Russian literature“. Encyclopedia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513793/Russian-literature. конс. 11 април 2008. „Dostoyevsky, who is generally regarded as one of the supreme psychologists in world literature, sought to demonstrate the compatibility of Christianity with the deepest truths of the psyche.“ 
  87. Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име Microsoft_Encarta_Online_Encyclopedia_2007.
  88. Kelly, C (2001). „Russian Literature: A Very Short Introduction (Very Short Introductions) (Paperback)“. Oxford Paperbacks. ISBN 0192801449. 
  89. „Russian literature; Leo Tolstoy“. Encyclopedia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/513793/Russian-literature. конс. 11 април 2008. 
  90. Otto Friedrich. „Freaking-Out with Fyodor“. Time Magazine. http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,943893,00.html?promoid=googlep. конс. 10 април 2008. 
  91. http://www.sekojden.com.mk/pdf/130.pdf
  92. IIHF Centennial All-Star Team
  93. Tentative Lists

Надворешни врски[уреди]

  • „Руска реч“ - портал за руски новости, руска култура и руско-македонските односи на македонски јазик (македонски)

Поврзано[уреди]



Заедница на независни држави

Азербејџан | Белорусија | Ерменија | Казахстан | Киргистан | Молдавија | Русија | Таџикистан | Туркменистан | Узбекистан | Украина