Авганистан

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Исламска Република Авганистан
جمهوری اسلامی افغانستان
(персиски: Jamhūrī-ye Islāmī-ye Afġānistān)

د افغانستان اسلامي جمهوریت
(паштунски: De Afġānistān Islāmī Jomhoriyat‎)
Знаме
ХимнаМили Тарана
Главен град Кабул
34°31′ СГШ 69°08′ ИГД / 
Најголем град главниот град
Службен јазик дариски и паштунски[1]
Демоним авганистанец
Уредување Исламска република Претседателска република
 -  Претседател Хамид Карзаи
 -  Заменик претседател Ахмуд Зија Масуд
 -  Вицепремиер Карим Халили
 -  Министер за правда Абдул Салам Азими
Основање
 -  Прва авганистанска држава[2] октомври 1747 
 -  Независност од Обединетото Кралство 19 август 1919 
Површина
 -  Вкупна 647.500 км2 (41-ва)
 -  Вода (%) 0
Население
 -  проценка за 2007 31,889,923 (37-ма)
 -  Попис 1979 13,051,358 
 -  Густина 46 жит/км2 (150-та)
БДП (ПКМ) проценка за 2007
 -  Вкупен $20.099 милијарди[3] (96-та)
 -  По жител $733[3] (IMF) (172-ра)
БДП (номинален) проценка за 2007
 -  Вкупно $9.596 милијарди[3] 
 -  По жител $350[3] (IMF) 
ИЧР (1993) 0.229 (n/a) (нерангирана)
Валута Авгани (AFN)
Часовен појас (UTC+4:30)
 -  (ЛСВ)  (UTC+4:30)
Се вози на right
НДД .af
Повик. бр. 93

Авганистан е држава во Средна Азија. Се граничи со Пакистан на југ и исток, со Иран на запад, со Туркменистан, Узбекистан и Таџикистан на север и има тесна граница со Кина на исток. Главен град е Кабул.

Авганистан е основан во 1747 година, а е меѓународно признат во денешните граници во 1919 година. Во 1973 година е соборена монархијата, а во 1978 година власта ја преземаат комунистите. Од 1979 година Авганистан е сцена на серија вооружени конфликти, започнувајќи со Советската инвазија, преку граѓанската војна, до соборувањето на Талибанскиот режим во 2001 година од страна на меѓународните трупи предводени од САД.

Површината на Авганистан изнесува 625.090 км2.

Валутата на Авганистан се нарекува авган.

Религија[уреди]

Име[уреди]

Авганистан буквално означува „Земја на Авганците“, но во минатото се користеле други називи за оваа земја. Во периодот помеѓу паѓањето на талибанскиот режим и од 2003 година, САД оваа земја ја нарекува Авганистан Преодна Исламска Држава Авганистан. Според новиот устав, државата се нарекува Исламска република Авганистан. Името Авганистан произлегува од зборот „авган“. Постојат различни мислења во врска со етимологијата на зборот „авган“ и повеќето од нив претставуваат шпекулации.

Според една од верзиите, во „Махзан и Авгни“ од Нематула, напишано во 1612 година., пишува дека потеклото на зборот доаѓа од царот Саул, кој имал син кој се викал Ирмиоја чии син пак се викал Афгана. По смртта на Саул, Афгана бил одвлечен од Давид и покасно се приклучил во армијата по време на царувањето на цар Соломон.

Наследниците на Афгана брзо се зголемиле и започнале да ги нарекуваат Бани-Израел. Во 6 век п.н.е. Бахтунасар или Навуходоносор, царот на Бабул, иги прогонил наследниците на Афгана во Гор, кој се наоѓа во центарот на денешната држава Афганистан. Со течение на времето прогонетиот народ започнал да биде нарекуван афган по името на нивниот предводник, и така државата го добила своето име.

Географија[уреди]

Околу ¾ од територијата на Афганистан е опколена со планини. Во Авганистан преовладува сувата, суптропска клима. Средната температура во јули е помеѓу 24 и 32 степени, а на надморска височина помеѓу 2.500 и 4.000 м е –10. Зимата во рамнините е мека, средна температура за јануари е помеѓу 0 и 8 степени, но на некои места понекогаш се намалуваат до –30. На височина над 3.000 м снегот се задржува во продолжение на 6-8 месеца. Најголемо количество врнежи има во зимата.

Подземните богатства не се добро проучени. Откриени са канали на природен гас, железо, цинкови, оловни руди, барут. Планините Хиндукуш доминираат со централниот дел на Авганистан.

Голем дел од населението на оваа земјоделска земја се номади, а во селата се одгледуваат овци од кои се добива кожа за извоз.

Демографија[уреди]

Во Авганистан живеат приближно 30.000.000 граѓани и околу 20 народи, кои припаѓаат кон различни јазични групи.

Густината на населеност е околу 31 жител на km2. Основните етнички групи, кои го определуваат обликот на државата се Пуштуните и Таџиците. Позначителни малцинства се: Хазари, Узбеци, Нуристанци, Белуџи, Киргизи, Туркмени.

Поголеми градови во Авганистан се престолнината Кабул, Кандахар, Херат, Мазари Шариф, Кундуз.

Во земјата има два службени јазика – паштунскиот и дарискиот.

Историја[уреди]

Политички систем[уреди]

Административна поделба[уреди]

Економија[уреди]

Поради долготрајните војни стопанството е целосно уништено и во голем дел ограничено на индивидуални земјоделски и занаетчиски производи. Особено жителите во градовите живеат во голема сиромаштија. За време на владеењето на талибнамците, Авганистан престана да добива странска помош, па стана една од стопанско најнеразвиените земји во светот.

Индустрија[уреди]

Многу е неразвиена, главно е застапено ситното занаетчиство. Најважни се текстилната, кожарската и прехранбената индустрија; преовладуваат помали занаетчиски работилници, а главни производи се килими од каракулска волна, кожа и каракулско крзно. Вистински индустриски претпријатија има малку, меѓу другите текстилни фабрики (Пол-е Хомри, Голбахар,Кабул), фабрики за шеќер (Баглан,Џалалабад), цементарници (Гор,Џабалосарај) и фабрики за вештачки ѓубрива (Мазар-е Шариф).

Јазик[уреди]

Култура во Авганистан[уреди]

Музика во Авганистан[уреди]

Спорт во Авганистан[уреди]

Наводи[уреди]

Надворешни врски[уреди]

Поврзано[уреди]