Ела

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Ела
Период: 49–0 мг [1]
Сребрена ела (Abies alba)
Научна класификација
Царство: Растенија
Оддел: Иглолисни
Класа: Четинари
Ред: Боровидни
Фамилија: Борови
Род: Ела
Mill.
Видови

во текстот.

Елата (науч. Abies) е род што опфаќа 48–55 вида на зимзелени иглолисни дрва од фамилијата Борови (Pinaceae). Се среќава во планинските краишта на најголемиот дел на Европа, Азија, Северна и средна Америка и Северна Африка. Најсродмп дрво на елата е кедарот (Cedrus).

Сите автохтони видови достигнуваат височина од 10–80 м и пречник на стеблото од 0,5–4 м. Елите се разликуваат од другите членови на фамилијата на борови по тоа што иглестите листови се држат на стебленцето со основата налик на вакуумска лепенка. Друга заедничка одлика се исправените цилиндрични шишарки долги 5–25 см што се распаѓаат и испуштаат крилести семиња кога ќе узреат. Видовите се распознаваат по големината и распоредот на листовите, големината и обликот на шишарките, и по тоа дали малите лушпички се долги и издадени или кратки и скриени во шишарката.

Класификација[уреди]

  • оддел Abies (средна, јужна и источна Европа, Мала Азија)
  • оддел Balsamea (тајги во северна Азија и Северна Америка, како и високите планини во појужните краишта)
    • Abies fraseri — фрејзерова ела
    • Abies balsamea — балсамска ела
    • Abies lasiocarpa — подалпска ела
      • Abies lasiocarpa var. arizonica — плутокорна ела
      • Abies lasiocarpa var. bifolia — карпестопланинска ела
    • Abies sibirica — сибирска ела
      • Abies sibirica var. semenovii
    • Abies sachalinensis — сахалинска ела
    • Abies koreana — корејска ела
    • Abies nephrolepis — источносибирска ела
    • Abies veitchii — Вичова ела
      • Abies veitchii var. sikokiana — шикокуанска ела
Гранчиња на џиновска ела (Abies grandis)
Цели и распаднати шишарки на македонската ела (Abies borisii-regis)
Шишарки и гранчиња на корејска ела (Abies koreana)
  • оддел Grandis (западна С. Америка до Мексико и Гватемала, низини на север, умерени височини на југ)
    • Abies grandis — џиновска ела
      • Abies grandis var. idahoensis — ајдаховска ела
    • Abies concolor — еднобојна ела
      • Abies concolor subsp. lowiana — Лоова еднобојна ела
    • Abies durangensis — дураншка ела
      • Abies durangensis var. coahuilensis — коавилска ела
    • Abies flinckii — халисковска ела
    • Abies guatemalensis — гватемалска ела
  • оддел Momi (источна и средна Азија, Хималаи, начелно на мали до умерени височини)
  • оддел Amabilis (тихоокеански крајбрежни планини, Северна Америка и Јапонија, на планини со многу врнежи)
Фаберова ела (Abies fabri во Сечуан, Кина
  • оддел Oiamel (средно Мексико, на големи височини)
Велелепна ела (Abies magnifica) во Калифорнија, САД
  • оддел Nobilis (western САД, на големи височини)
    • Abies procera — благородна ела
    • Abies magnifica — велелепна ела (црвена ела)
      • Abies magnifica var. shastensis — шастинска ела

Употреба и екологија[уреди]

Дрвото на елата не е погодно за општа дрвена граѓа, но се користи смелено при изработката на иверка и груба граѓа. Бидејќи целиот род нема никаква отпорност на инсекти и гниење по сечата, се препорачува само за внатрешна столарија (на пр. костури за тули на ѕидови). Дрвото што ќе се остави изложено надвор не трае повеќе од 12 до 18 месеци, зависно од видот и климата.

Елата е најзастапена како новогодишна елка кој е празничен симбол за доаѓањето на новата година во земји како Република Македонија, и за Божиќ во католичките и протестантските земји. За оваа цел во Македонија најчесто се користи сребрената ела, а во другите земји и кавкаската, благородната, Фрејзеровата и балсамската ела. Разни дрвја од родот служат и за украс во градинарството. Вакви се корејската и Фрејзеровата ела, што даваат светло обоени шишарки дури и додека се мали (1–2 м). Другите ели растат од 10 до 80 м во височина.

Денот 18 јуни е прогласен за „Ден на елката“.

Растенијата од овој род се храна за гасеници на некои видови пеперутки и молци.

Наводи[уреди]

  1. 1,0 1,1 Schorn, Howard; Wehr, Wesley (1986). „Abies milleri, sp. nov., from the Middle Eocene Klondike Mountain Formation, Republic, Ferry County, Washington“. „Burke Museum Contributions in Anthropology and Natural History“ 1: 1–7. 

Библиографија[уреди]

Надворешни врски[уреди]

  • Wikispecies-logo.svg Ела на Викивидови ?
  • Ела (Abies) - База на скриеносеменици (англиски)