Гватемала

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Република Гватемала
República de Guatemala
Знаме Грб
Гесло"Libre Crezca Fecundo"
"Живеј слободно и плодно"
ХимнаHimno Nacional de Guatemala
Главен град Гватемала
14°38′ СГШ 90°30′ ЗГД / 
Најголем град главниот град
Службен јазик шпански и уште 22 староседелски јазици
Демоним Гватемалец
Уредување Претседателска република
 -  Претседател Алваро Колом Кабалерос
 -  Заменик претседател Рафаел Еспада
Независност од Шпанија 
 -  Датум 15 септември 1821 
Површина
 -  Вкупна 108,890 км2 (106-та)
 -  Вода (%) 0.4
Население
 -  проценка за јули 2009 13.276.517 (68-ма)
 -  Попис јули 2007 12.728.111 
 -  Густина 119.38 2008 жит/км2 (85-та)
БДП (ПКМ) проценка за 2008
 -  Вкупен $68.750 милијарди 2008[1] 
 -  По жител $5.300[1] 
БДП (номинален) проценка за 2008
 -  Вкупно $38.983 милијарди[1] 
 -  По жител $3.020[1] 
Џини (2002) 55.1 (висок
ИЧР (2008) 0.704[2] (среден) (120-та)
Валута Кецал (GTQ)
Часовен појас Централно време (UTC-6)
Се вози на десно
НДД .gt
Повик. бр. +502

Гватемала (шпански: Guatemala) или официјално Република Гватемала (República de Guatemala) е држава во копнена Северна Америка. Гватемала се граничи на север и запад со Мексико, на северозапад со Белизе и на југоисток со Ел Салвадор и Хондурас. На југозапад државата излегува на Тихиот Океан, додека на исток излегува на Карипското Море.

Вкупната површина на Гватемала е 108.890 километри квадратни каде живеат околу 13.276.517 жители. Главен град на државата е истоимениот град Гватемала и Гватемала има 23 официјални јазици. Гватемала е претседателска република. Државата има големо природно богатство и со богат растителен и животински свет.[3]

Етимологија[уреди]

Потеклото на името Гватемала не е сосема познато, но биле предложени неколку теории за истото. Првата теорија вели дека името „Гватемала“ потекнува од мајанско-толтечкиот јазик што во превод би значело „земја на дрва“. Друга теорија вели дека името потекнува од наватлскиот израз „Quauhtitlan“ што во превод би значело „помеѓу дрва“. Куаухтитлан било името на Тлошкалтеканските војници кои го придружувале Педро де Алварадо за време на шпанската инвазија на територијата.[4]

Историја[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Историја на Гватемала.

Географија и клима[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Географија на Гватемала.
Карта на Гватемала.

Гватемала е планинска земја, освен во јужниот дел на земјата каде се наоѓаат низини. Два планински масива се протегаат низ Гватемала од запад кон исток и ја делат државата на три големи географски региони: висорамнини, пацифичкиот брег и регионот Петен. Скоро сите поголеми градови се наоѓаат во висорамнинските предели на пацифичкиот брег. Највисока точка во Гватемала, но и во Средна Америка, е вулканот Тахумулко со 4.220 метри надморска височина.

Реките во Гватемала се кратки и се влеваат то Тихиот Океан и Карипското Море. Поголеми реки во Гватемала се Полочик, Дулсе, Мотагуа и Усумасинта.

Гватемала долго време тврдела дека нејзини територии биле окупирани од Белизе, независна соседска држава. Гватемала го признала Белизе во 1990 година но со тоа спорот не се затворил.[5][6] Вкупната површина на Гватемала изнесува 108.890, каде живеат околу 13.276.517 жители. Главен град на државата е градот Гватемала. Гватемала се граничи на север и запад со Мексико, на северозапад со Белизе и на југоисток со Ел Салвадор и Хондурас. На југозапад државата излегува на Тихиот Океан, додека на исток излегува на Карипското Море.

Политички систем[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Политики на Гватемала.

Гватемала е претседателска република, каде шеф на државата и шеф на владата е претседателот. Извршната власт во државата е во рацете на владата. Законодавната власт е во рацете на владата и во Конгресот на Републиката. Судската власт е независна власт во Гватемала. Моментален претседател на републиката е Алваро Колом.

Административна поделба[уреди]

Департмани на Гватемала.

Гватемала е поделена на 22 департмани, кои пак се поделени на 332 општини.

Департманите на Гватемала се:

  1. Алта
  2. Баха Верапаз
  3. Чималтенанго
  4. Чикимула
  5. Петен
  6. Ел Прогресо
  7. Киче
  8. Ескуинтла
  9. Гватемала
  10. Уеуетенанго
  11. Исабал
  12. Халапа
  13. Хутијапа
  14. Кецалтенанго
  15. Реталулеу
  16. Сакатепеке
  17. Сан Маркос
  18. Санта Роса
  19. Солола
  20. Сучитепеке
  21. Тотоникапан
  22. Закапа

Економија[уреди]

Пазар во Зунил.
Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Економија на Гватемала.

Според ЦИА, БНП по глава на жител во Гватемала изнесува 5.000 американски долари, но сепак оваа земја во развој има многу социјални проблеми и е меѓу 10. најсиромашни држави во Северна Америка.[7] Приходот во државата не е еднакво распореден меѓу населението и така скоро половина од населението живее во сиромаштија и државата има невработеност од 3.2%.

Што се однесува за странските инвестиции во Гветамала, приловот на пари од гватемалската емиграција се најголем странски приход.[8]

Население, јазик и религија[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Демографија на Гватемала.
Лингвистичка карта на Гватемала.

Според ЦИА, Гватемала има население од 12.728.111. Околу 40% од населението се мешани, односно луѓе од бело и староседелско население. 16% од населението на Гватемала е со бело потекло, воглавно од Европа или Азија, потоа следат Киче со 9.1%, Какчикелци со 8.4%, Мами со 7.9% и Кекчи со 6.3%. Околу 8.6% од населението се класифицирани како станати мајански народи, додека 0.2% не се Маи. Така, Гватемала има 40% староседелско население.[9]

Иако шпанскиот јазик е официјален јазик во државата, тој не е најмногу зборуван помеѓу староседелското население, ниту пак како втор јазик. Во Гватемала се зборуваат 21 мајански јазик и два немајански јазици односно шинкаски јазик и гарифуна јазик. Според гватемалскиот закон, шпанскиот е официјален јазик, додека останатите се национални јазици[10] Сепак шпанскиот како прв или втор јазик го зборуваат околу 93% од населението.

Околу 50 до 60% од населението се Католици, 40% се Протестанти и околу 1% се припадници на мајанска релгија.[11]

Култура[уреди]

Гватемалки во традиционална облека.
Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Култура во Гватемала.

Главниот град на државата е центар на голем број библиотеки и музеи, меѓу кои се и Нациналната архива, Националната библиотека и Музејот на археологија и етнологија кои имаат голем број на артефакти за Маите. Постојат исто така и приватни музеи кои воглавно се фокусираат на мајанската цивилизација. Скоро во секоја општина во државата има по еден музеј.

Наводи[уреди]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 „Guatemala“. International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=258&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=47&pr.y=16. конс. 1 октомври 2009. 
  2. „Human Development Report 2009. Human development index trends: Table G“. The United Nations. http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf. конс. 5 октомври 2009. 
  3. „Biodiversity Hotspots-Mesoamerica-Overview“. Conservation International. http://www.biodiversityhotspots.org/xp/Hotspots/mesoamerica/. конс. 1 февруари 2007. 
  4. Guatemala QuestConnect.org. (accessed 1 февруари, 2010).
  5. Montserrat Gorina-Ysern. „OAS Mediates in Belize-Guatemala Border Dispute“. „ASIL Insights“. American Society of International Law. http://www.asil.org/insights/insigh59.htm. конс. 29 април 2007. 
  6. Jorge Luján Muñoz, director general. (2005). „Historia General de Guatemala“. Guatemala: Asociación de Amigos del País. ISBN 84-88622-07-4. 
  7. CIA - The World Factbook - Rank Order - GDP - per capita (PPP)
  8. CIA - The World Factbook - Guatemala
  9. „Guatemala“. „World Factbook“. CIA. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gt.html#People. конс. 17 декември 2007. 
  10. „Ley de Idiomas Nacionales, Decreto Número 19-2003“ (на Spanish) (PDF). El Conreso de la Republica de Guatemala. http://www.oj.gob.gt/es/QueEsOJ/EstructuraOJ/UnidadesAdministrativas/CentroAnalisisDocumentacionJudicial/cds/CDs%20leyes/2003/Leyes%20en%20PDF/Decretos%202003/Decreto%2019-2003.pdf.. конс. 10 јуни 2007. 
  11. state department

Видете исто така[уреди]

Надворешни врски[уреди]