Европа

Европа
Површина	10.180.000 км2
Население	731.000,000 (март 2009)
Густина	70/км2
Демоним	Европејци
Држави	50 ([[Список на држави во Европа|Список на држави]])
Јазици	Список на јазици
Часовни појаси	UTC до UTC+5
НИД	.eu (Европска унија)
Најголеми градови	Список на градови

Европа е еден од седумте светски континенти.Името Европа потекнува од асирскиот збор Ереб(заоѓање на сонцето, запад), со кој Феничаните и Асировавилонците ги означувале териториите на запад. Подоцна тоа име се проширило за целиот западен дел од копното Европа. Опфаќајќи го најзападниот полуостров на Евроазија, Европа на исток се дели од Азија со водната дренажа на планината Урал, реката Урал, Каспиското Езеро, областа Кавказ и со Црното Море на југоисток. Европа на север е обиколена со Арктичкиот Океан и други водни површини, на запад со Атлантскиот Океан, на југ со Средоземното Море и Црното Море и со други водни патишта на југоисток. Сепак границите на Европа-концепт кој датира уште од антиката-се произволни, бидејќи самиот поим континент може да има културно или политичко значење или пак физиогеографско.

Европа е вториот најмал континент во светот според површина, опфаќајќи 10,180,000 километри квадратни или 2% од целокупната површина на Земјата или околу 6.8% од земјината површина. Од приближно 50 држави во Европа, Русија е најголема и површински и според населеност (иако државата се протега и низ Европа и низ Азија), додека Ватикан е најмала. Европа е третиот најнаселен континент по Азија и Африка, со популација од 731 милиони или околу 11% од светското население.

Европа, особено Античка Грција, е родно место на западната култура. Европа има многу значајна улога во светските настани од XVI. век па натаму, особено по почетокот на колонизацијата. Помеѓу XVI. и XX. век, европски нации ги имаат контролирано Америка, најголем дел од Африка, Океанија и големи делови од Азија. Двете светски војни во најголем дел се фокусирани на Европа, придонесувајќи до одредени судири настанати во средината на XX. век помеѓу САД и Советскиот Сојуз. За време на студената војна, Европа е поделена со железна завеса помеѓу НАТО на запад и Варшавскиот пакт на исток. Европската интеграција доведува до создавање на Советот на Европа и Европската Унија во Западна Европа, кои се прошируваат источно по падот на Советскиот Сојуз во 1991.

Името Европа потекнува од асирскиот збор ереб(заоѓање на Сонцето, запад), со кој Феникијците и Асировавилонците ги означувале теротириите на запад. Подоцна тоа име се проширило за целиот западен дел од копното на Европа.

Географска положба

Карта на културните и географски региони во Европа според ЕУ.

Европа е западниот полуостров на најголемата копнена маса на Земјата, која се нарекува Евроазија. Иако Природно е поврзана со Азија, поради историските, културните, политичките и стопанските одлики се издвојува како посебен континент. Во однос на екваторот се наоѓа на северната хемисфера, а во однос на почетниот меридијан со поголемиот дел од територијата се простира на иточната полутопка. Се простира меѓу Средноземно Море на југ и Арктички Океан на север и меѓу Атлански Океан на запад и планината Урал на исток. Поточно, крајните точки на европското копно се:

Место	Држава	Координати	Точка
рт’ Мароки	Шпанија	360° 02’сгш	најјужна
рт’ Норткин	Норвешка	760° 06’сгш	најсеверна
рт’ Рока	Португалија	09° 30’згд	најзападна
на пл. Урал	Русија	65° игд	најисточна

Географската положба на Европа и овозможува излез на Атлантски Океан и на Средноземно Море. Благодарение на Гибралтарски Проток и на Суецки Канал се одвива најмасовен поморски сообраќај во светот. Оддалеченоста од Африка е 14км кај Гибралтар и 140 км кај Сицилија, а врската со Азија преку Суецки Канал, Босфор и Дарданели и пепосредната граница спрема Азија (со должина од околу 4000 км, од кои 3300 км се по планината Урал и реката Урал и уште околу 700 км до удолината Манич) за Европа обезбедуваат централна географска положба во светски рамки. Во прилог на тоа е и комуникацијата на Европа со Северна Америка преку Атлантски Океан, на одалеченост од околу 5900 км.

Граници на Европа

Границите на Европа се протегаат по источното подножје на планината Урал - реката Урал - Касписко Езеро - Удолината Манич - Црно Море - Босфор - Мраморно Море - Дарданели - Егејско Море - Средоземно Море - Атлантски Океан - Арктички Океан. Во Европа покрај крајбрежните се вбројуваат и поголеми острови, како што се: Нова Земја, Земјата на Франц Јосеф, Свалбард, Мачкин Остров, Јан Маен, Исланд, Фарските Острови, Велика Британија и Ирска, како и островите во Средоземно Море (Сицилија, Сарданија, Корзика, Крит и многу други), со исклучок на Кипар и неколку крајбрежни турски острови. Површината на Европа со Островите изнесува 10,508,384км², или околу 2% од површината на Земјата, односно околу 7,5% од копното на Земјата.

Брегова разгранетост

Европа е втора со големиот број полуострови, заливи, протоци, фјордови и други абразивни форми се одликува со најразгранета брегова линија меѓу континенталните маси на Земјата. Големата брегова разгранетост е резултат на двете големи средоземни мориња, и тоа: Балтичко и Средоземно Море, каде што се наоѓаат поголемиот број издвоени мориња, заливи, острови и полуострови. Во северните делови на Европа бреговата разгранетост ја создаваат бреговите на Белото Море, кое со повеќе заливи длабоко навлегува во копното меѓу полуостровите Кола и Канин. Во Баренцовото Море се наоѓаат островите Нова Земја, Земјата на Франц Јосеф и Свалбард; разгранетиот норвешки брег има илјадници мали острови и многубројни тесни и издолжени заливи, наречени фјордови. Ваквата брегова линија продолжува кон западните делови на Европа, каде што од Северното Море, преку протоците Скагерак и Категат меѓу Скандинавскиот Полуостров и полуостровот Јулијанд длабоко во копното навлегува Балтичкото Море со Ботнискиот, Финскиот и Ришкиот Залив. Бреговата разгранетост на западниот брег на Европа ја прават бреговите на полуостровот Јуланд, Нормандија, Бретања и Перинејскиот Полуостров, како и островите Велика Британија, Искра и Исланд. Во овој дел особено се карактеристични Северното Море, каналот Ла Манш и Баскискиот залив. Југоисточниот брег на Европа со трите големи полуострови (Пиринејскиот, Апенинскиот и Балканскиот Полуостров) и со многубројните поголеми и помали острови, како што се: Сицилија, Сарданија, Корзика, Крит, Балаерските Острови итн. - е најразгранет. Почнувајќи од Гибралтарскиот Проток, Средоземното Море се разгранува на повеќе внатрешни мориња, како што се: Лигурско, Тиренско, Јонско, Јадранско, Критско, Егејско, Мраморно, Црно и Азовско Море. Во наведените мориња се наоѓаат голем број заливи, од кои покарактеристични се Лионскиот, Џеновскиот, Трстјанскиот, Солунскиот, Коринтсакиот итн. Меѓу морињата се наоѓаат повеќе протоци, како што се: Гибралтарскиот Проток, Сицијлијанскиот Премин, Месинскиот Теснец, Отранската Врата, Дарданели, Босфор, Керчанската врата, Ересунд, Големиот и Малиот Белт. Бреговите на Европа се со должина од околу 41.000 км, што значи дека на секои 1.000 км2 има по 4,1км брегова линија. Со најголема разгранетост се одликуваат норвешкиот, хрватскиот и грчкиот брег. На вака разгранетиот брег се изградени голем број пристаништа со мошне развиен бродски сообраќај, кој преку Гибралтар и Западна Европа се одвива кон Северна и кон јужна Америка, а преку Гибралтар и Суецкиот Канал се одвива кон Азија и кон Австралија. Многу е значаен, условно кажано, локалниот воден сообраќај на европските пристаништа.

Релјеф

Територијата на Европа се одликува со разновиден релјеф. Во основа, предвидуваат низински и планински релјефи. Низините во Европа зафаќаат околу 84% (60% се простори од 0 до 200м, 24% се од 200 до 500 метри надморска височина), а само 16% е ридско-планински релјеф со над 500м надморска височина. Најкарактеристична е Источноевропската Низика која од планината Урал и Каспиското Езеро на исток непрекинато се простира преку северните делови на Средна Европа, а потоа покрај западниот бред продолжува до планините Пиринеи. Ги Зафаќа и источните делови на Скандинавскиот Полуостров и поголемиот дел од териториите на Велика Британија и Ирска. Како посебни се издвојуваат Панонската Низина, по средниот тек на Дунав, меѓу Алпите, Карпатите и Динаридите, потоа Влашката Низина во долениот тек на реката Дунав меѓу Трансилванските Алпи и планината Балкан и Ломбардиската Низина во Северна Италија. Наведените низини се главни средишта на населеност, густ сообраќај, комуникации и развиено стопанство во Европа. Во оваа смисла осовено е карактеристична Прибалтичката Низина меѓу реките Лаба и Њемен. Планините во Европа зафаќаат околу 16% од територијата Тие не претставуваат компактна целина. Се издвојуваат неколку планински системи, кои главно се наоѓаат јужно од западниот дел на Источноевропската Низина. Географски најкарактеристични се Алпите со највисокиот врв - Мон Блан (4,810м), од каде што кон југ се протегаат Апенините со врвот Гран Сасо (2,914м) Динаридите со врвот Маја и Езерце (2,694м)и Шарско-пиндиските Планини со врвот Кораб (2,663м), Стара Планина или Балкан со Ботев врв (2,376м), планините Родопи со врвот Мусала (2,925м). Како посебни се издвојуваат Скандинавските Планини, францускиот централен масив, Пиринеите и повеќе планински масиви на Пиринејскиот Полуостров. Планински масиви се присутни и на поголемите планини Етна на Сецилија (3,269м), Ветна Јекул на Исланд и Силоритис на Крит. Комуникацијата меѓу големата европска низина на север и Средоземјето се одвива низ неколку покарактеристични природни отвори и превали. Такви се: превалот Бренер на Алпите (1,372м) кој ги поврзува Германија и Италија, отворот по реката Дунав помеѓу Бугарија и Виенкиот Бсаен, приморските рабови на Пиринеите, Ѓердапската Клисура меѓу Панонија и Влашката Низина и други. На територијата на Европа се развиени повеќе типови релјеф, како: особено изразен флувијаленн, абразвиен, глацијален и карстен релјеф, со поголем број котлини, висорамнини и платоа, како и песочни дини.

Клима

Според географиската положба, територијата на Европа се наоѓа во умерениот климатски појас. Во зависност од географската широчина, влијанието на океаните и на морињата, правците на движење на морските струи, правците на протегање на планинските системи, надморската височина на релјефот и правците на дување на ветровите - климата во Европа е разновидна. Териториите на Европа, главно северно од повратникот, со островите Исланд, Нова Земја и други - се одликуваат со супполарна клима. Териториите покрај бреговите на Средоземното Море се одликуваат со медитеранска клима со температури до 40°С во лето и просечни врнежи од околу 750мм годишно. Просторот меѓу овие два појаса се карактеризира со типична умерена клима, која во западните делови под влијание на Атланскиот Океан (поради морската топла Голфска струја) е поблага, додека одејќи кон исток во внатрешноста на континентот (пд влијание на континенталните влијанија на просторното азиско копно) е релативно постудена. Во источната зона од Шведска и Финска и северните делови од територијата на Русија до Црното Море и Каспиското Езеро има големи температурни разлики. На север се присутни изразито ладни, снежни и ветровити зими, а на југ - жешки и суви лета. Меѓу западната и источната климатска зона во Европа под влијание на планинските масиви се јавуваат разни модификации на климата: од медитеранска, умерено континентална до типична планинска клима карактеристична за Алпите, за Пиринеите, за Карпатите, за Динаридите, за Скандинавските Планини и други. Во крајните југоисточни делови на Европа, во услови на мали врнежи и релативно повисоки температури, се чувствува полупустински климатски тип. Таа е особена карактеристична во Прикасписката Низика. Општа карактеристика за климатските услови во Европа е тоа што врнежите се намалуваат движејќи се во правец од западните делови кон исток, (кои се под влијание на Голфската морска струја). Токму затоа во крајните југоисточни делови на Европа се среќава полупустинска клима.

Климатско-вегетациски области

Климатско-вегетациските области во Европа се во непосредна зависност од климатските услови. Тие, главно имаат појасно простирање. Се среќаваат: суптропски климатско-вегетациски, умерен и супполарен климатско-вегетациски тип. Суптропскиот климатско-вегетациски тип е распространет во приморскиот крајбрежен појас на Средоземното Море со островите. Застапена е т.н. средоземноморска (медитеранска) клима која се одликува со суви и многу топли лета и благи и врнежливи зими, претежно со врнежи од дожд. Има специфична вегетација со растителен свет од разновидни тревни и закржлавени зимзелени, дрвенести растенија отпорни на суши. Најкарактеристични се: приморскиот бор, дабот прнар, маслинките, лимоните, портокалите, смоквите и други. Од животинските видови карактеристични се: зајакот, лисицата, срната, дивата свиња, волкот и други. Умерениот климатско-вегетациски тип го карактеризираат вериетети на атлански умерено континентален и континентален тип. Атланскиот тип ги опфаќа крајбрежните делови на Европа што излегуваат на Атланскиот Океан од Пиринејскиот Полуостров до Норвешка, вклучувајќи ги и Велика Британија и Ирска. Под влијание на топлата Голфска морска струја и ветровите од запад, атлантскиот климатско-вегетациски тип се одликува со свежилета и благи и врнежливи зими. Тоа условува присуство на тревни заедници со претежно развиени листопадни шуми. Умерено континенталниот-вегетациски тип е карактеристичен за средишните делови на Европа, или, поточно, за територијата меѓу алпско-карпатскиот планински венец и Балтичкото Море. Овде се судитаат благите атлантски и студените континентални климатски влијанија, така што е присутна клима со умерено топли лета и умерено студени зими со доволни количества врнежи во текот на годината. Растителните заедници, освен тревите, се претставени со листопадни и зимзелени шуми. Од животинските видеови се застапени: срната, дивата свиња, волкот, зајакот и други. Континенталниот климатско-вегетациски тип тип е карактеристичен за Источноевропската, за Влашката и за Панонската Низина. Се одликува со топли и сушни лета и остри студени зими. Овде се издвојуваат 2 вариетета, и тоа: влажен континетален и континентален стески тип. Влажниот континентален климатско-вегетациски тип е карактеристичен за посеверните делови од Источноевропската Низина. Ги опфаќа териториите јужно од тундрата со непрекинати појаси од бор, ела и смрека, а се протега од Скандинавскиот Полуостров до Урал и понатаму - во Азија до Тихиот Океан. Овој шумски појас е познат под името тајга. Покарактеристични животински видови се: еленот, ирвасот, дивата свиња, волкот, мечката, лисицата, разни птици и други. Континеталниот степски климатско-вегетациски тип е карактеристичен за јужните делови на Источноевропската Низина спрема Црното Море (Украина, Влашката Низина и Панонската Низина). Се одликува со долги у сушни лета и суви и студени зими, така што растителната покривска е претставена со ниска тревна вегетација, позната како степа, со птисуство на листопадни шумски видови. Супполатниот климатско-вегетациски тип ги опфаќа најсеверните делови на Европа со некои од острвоите. Се одликува со многу ниски температури, долги и студени зими и кратки и свежи лета. Биогеографските заедници ги сочинуваат претставниците на тундрата со ретки и растителни тревни заедници и поларни животни: волк, зајак, лисица. На планинските системи присутни во Европа се присутни листопадни и зимзелени шуми, високопланински тревни пасишта познати како сувати и камењари, со присуство на заглечерени простори на Алпите и Скандинавските Планини.

Хидрографија

Европа изобилува со голем број реки и езера. Реките течат кон околните мориња и океани, поточно, им припаѓаат на Атланскиот, Балтичкиот, Арктичкиот, Средоземноморскиот и Црноморскиот слив. Дел од нив, како на пример Волга, Урал и други, му припаѓаат на затворениот слив на Каспиското Езето. Вододелницата се протега од Гибралтар, преку Перинеите, Југоисточна Франција, Шварјцарија, Германија, Чехија, меѓу Полска и Украина, Белорусија и северните делови на европскиот дел на Русија. Во однос на оваа главна вододелница, скоро сите реки од Атланскиот слив течат кон север и северозапад, така што рамномерно распоредени по целата Европска Низина од Урал до Пиринеите. Најпознати реки што се влеваат во Атлантскиот Океан се: Гвадалкивир, Гвадијана, Тахо, Дуро и Мињо на Пиринејскиот Полуостров, потоа Гарона, Лоара И сена во Франција, Рајна и Лаба во Германија. Во Балтичкото Море се влеваат Одра, Висла, Њемен, Западна Двина и Нева. Во сливот на Арктичкиот Океан покарактеристични се реките Северна Двина и Печора. Според карактеристиките на речниот систем во средоземноморското сливно подрачје, се издвојуваат непосреден Средоземноморски и Црноморски слив. Во Средоземното Море се влеваат реките Ебро и Рона, а во рабните мориња се влеваат повеќе реки: на пример, во Јадранското Море покарактеристични се реките По (Италија), Цетина, Неретва, Бојана и Дрим на Балканскиот Полуостров, а во Егејското - Вардар, Бистрица, Струма и Марица. Во Црноморскиот слив припаѓаат големите реки, како што се Дуван, Днестар и Днепар и Дон преку Азовското Море. Тие зафаќаат голема сливна површина. Особено се истакнува Дунав со правец на речниот тек од запад кон исток и многу развиен слив. Извира на планината Шварцвалд во Германија, па преку Австрија ги поврзува Панонската и Влашката Низина. Има должина од 2.850 км, со површина на сливот од 870.000 км². Внатрешниот затворен слив на Каспиското Езеро, покрај другите, од еврпоската територија ги опфаќа сливовите на реките Волга и Урал. Волга со 3,530 км е најдолагата река во Европа, со површина на сливот од 1.380.000 км². Поради климатските прилики, реките во Европа највисок водостој имаат во зима и во пролет. Поголем дел од наведените реки се пловни, уредени за пловидва и меѓусевно поврзани со пловни канали, така што Европа има повеќе од 100.000 км речно-каналски пловни патишта. Попознати каналски системи се каналите што ги поврзуваат Волга со Дон (поврзаност на Црното Море со Каспиското Езето и Москва), Балтичкото и Белото Море (преку езерата Ладога и Онега), каналот Мителланд кој ги поврзува Рајна, Везер, Лаба и Одра. Во Франција сите пловни реки се поврзани меѓу себе и со реката Рајна, така што економскити значење на реките, покрај потребите за вода за пиење, во земјоделството, во индустријата и во енергетиката е мошне големо и во сферата на сообраќајот и транспортот, размената на стоки и услуги. Езерата во Европа се многубројни, ное релативно мали по површина. Зафаќаат околу 135.000 км². Најкарактеристични се карело-финските езета на север, каде што се среќаваат околу 60.000 езера со околу 72.000 км² површина. Езерата Онега и Ладога и јужношведските езера се најголеми во Европа. Дел од природните езера се наоѓаат на АЛпите, на Родопите и на Карпатите. Покарактеристични се: Геневското, Боденското, Циришкото, Бледското, Бохињското, Охридското, Преспанското Езето итн. Постојат голем број вештачки езета што се користат за пловидба, за наводнување и за производство на елетричната енергија. Мочуриштата во Европа се најраспространети во примотските делови на Холандија и на Германија спрема Северното Море и во прибрежните делови на Арктичкиот Океан. Во Европа има и површини под ледници, околу 120.000 км². Се наоѓаат претежно во областите на Арктикот, Скандинавскиот Полуостров, Исланд и на Алпите.

Население

Историски гледано, во Европа се случувале разни општествени, културни, воени, политички и стппански процеси. Кои, по разни основи, носеле падови и прогрес на континентот. Низ сите случувања се оформиле голем број народи, нации и држави, така што Европа денес е еден од најнаселените континенти на Земјата. Во нејзините 45 држави, вклучувајќи го и европскиот дел на Русија, живеат околу 675 милиони жители (Русија има околу 147 000 000 жители од кои 63% или околу 92 000 000 живеат во европскиот дел). Со наведениот податок, Европа учествува со околу 11% во вкупниот број на светското население.

Густина Во контекстот на површината, Европа е континент со најголема густина на населеност. Просечната густина на населеност изнасува 65 жители на кm². Меѓутоа, природните услови, општествените, стопанските и други фактори условиле мошне нерамномерна густина на населеност. Постојат простори со по неколку жители на кm². Во поголемито дел од Западна и од Средна Европа густината на населеност изнесува повеќе од 200 жители на кm². Типични примери се: Холандија, со 394 жители на кm², Белгија со 340, Велика Британија со 242, Германија со 231 жители на кm² итн. Голем број од државите, на пример, Франција, Унгарија, Чехија, Австрија, полска, Данска, Романија итн., се одликуваат со густина на населеност од околу 100 жители на кm². Спротивно на наведените, во одделни области во Северна, во Јужна и во Источна Европа присутна е релативно помала густина на населеност, која главно е помалку од 100 жители на кm², а во поголем број случаи и помалку од 50 жители на кm². На пример: 13 жители на кm² во Норвешка, 12 жители на кm² во Шведска, 15 жители на кm² во Финска, 25 жители на кm² во Русија(Европскиот дел) Се забележува дека најголем дел од населението во Европа е сконцентрирано во Средна и во Западна Европа.

Јазици и Религија

Во Европа денес постојат 45 држави, во кои се зборуваат повеќе од 120 јазици и дијалекти. Некои од јазиците се широко распространети и службено се говорат во неколку држави, а некои се карактеристични само за помали територии и држави. Повеќето од државите се еднонационални (каде што преовладува еден народ), но има и држави со национални малцинства, кои на различни рамништа остваруваат право на јазик, на писмо, на култура и на традиција. Во европа постојат и повеќенаицонални држави со повеќе државотворни народи. Типични примери се Велика Британија, Босна и Херцеговина и други. Според лингвистичката класификација, поголемиот дел од населението јазично спаѓа во индоевропското јазично семејство, а помал дел во унгарско-финското и во алтајското јазично семејство. Индоевропското јазично семејство во Европа главно се дели на следните групи:

• словенкста
• германската
• италијанско-романската
• елинска група

Унгарско-финското јазично семејство е карактеристично за Унгарија и Финска. Алтајското јазично семејствоги опфаќа турскиот и татарските јазици, и е карактеристично за Турција. Посебни се баскискиот јазик (со него се служат Баскијците, кои живеат во Северна Шпанија и југозападна Франција и се сметаат за прединдоевропски пранароди во Европа) и малтешкиот јазик, кој е мешавина од романските јазици и арапскиот јазик, а се зборува на сотровот Малта. Наведените јазици се пишувале на 3 различну азбуки и тоа:

• латиница (во Западна, Централна, Северна и Јужна Европа)
• кирилица (во Источна, Југоисточна и во Јужна Европа)
• алфабета - Грчка азбука (во Грција)

Религија

Населението во Европа во основа припаѓа на христијанската религија. Во неа се разликуваат католици, протестанти и православни. Католиците предвидуваат во Јужна и Средна Европа, протестантите во Северна и делумно во Западна Европа, а православните во Источна, Југоисточна и во Јужна Европа. Ското во сите држави во Европа живеат и претставници на други религии. Постојат и категориите: Атеисти и нерелигиозни луѓе, оние кои не се верски определени.

Населби во Европа

Развојот на населбите во Европа е во директна зависност од промените во бројот на населението и стопанскиот и техничко-технолошкиот напредок. Како во Македонија така и во Европа населението живее во селски и во градски населби. Меѓитоа, прецесите на техничко-технолошкиот и оштествениот развој предизвикаа позабрзан растеж и развој на градските населби. Тоа значи дека во развојот на населбите се важни процесите: урбаниација, фазите на таканаречената литорализација. Урбанизацијата претставува растеж и развој на градовите и се изразува преку степенот на урбанизација, кој, па, претставува учество на градското население во вкупното население. Во Европа, во градовите живеат околу 3/4 од населението. Процесот на урбанизација на Европа не се одвива рамномерно, туку со различна брзина. Во почетокот урабнизацијата се гледаше преку порастот на градовитец. Пример: Во Европа пред 200 години имало само еден милионски град, пред 100 години имало 9, пред 40 години околу 30, а денес тој број е поголем од 50 милионски градови. Денес урбанизацијата се гледа и преку продирањето на градскиот начин на живеење во селските населби, така што селата се повеќе добиваат градски изглед, а населението во нив, освен со примарни, се занимава и со секундарни и терцијални дејности. Урбанизацијата се карактеризира со неколку фази:

• прединдустриска фаза, кога поголемиот број од населението се занимава со примарни дејности, а учеството на градското население е прилично мало
• индустриска фаза, која се одликува со голема преселба на населението од селата кон градовите заради вработување во индустријата, а повеќето од вработените се во секундарните дејности. Тоа особено се прави околу рудниците и фабриките како јадра на привлекување на населението. Типичен пример е Рурската област во Германија.
• Поиндустриската фаза, која се карактеризира со зголемување на бројот на вработените во терцијалните дејности (сообраќај, трговија), што следува обратен процес, односно населението се населува во помалите градови, каде што се живее попријатно.

Низ фазите на урбанизацијата и индустрализацијата околу градските средишта се формираат големи пригратски населби, така што настануваат големи градски целини кои прават градска регија или агломерација. Такви се голем број градови, особено оние со повеќе од еден милион жители, како, на пример: Лондон, Манчестер, Глазгов, Париз, Марсеј, Лисабон, Мадрид, Барселона, Рим, Милано, Неапол, Брисел, Амстердам, Ротердам, Берлин, Минхен, Дортмунд, Келн, Копенхаген, Прага, Варшава, Москва. Во некои од државите со порастот на градовите и агломерациите доаѓаат до нивно спојување и на тој начин се формирани повеќе конурбации. Типичен пример е конурбацијата во Рурската област во Германија каде што се скоро споени градовите Есен, Келн, Дортмунд, Диселдорф, Дуизбург и други, потоа коннурбацијата околу Манчестер со Шефилд и Лидз, париската конурбација и други. Пренаселеноста во големите градови предизвикува проблеми со загадувањето и со водоснабдувањето во нив. Посебна карактеристика кај населбите во Европа е процесот на лирорализација, односно преселување на населението и на стопанските акитвности покрај морските брегови.

Регионална Поделба на Европа

Специфичната брегова разгранетост и природно-географските карактеристики на Европа се главни одредници за регионалната поделба на континетот. Воовичаено се издвојуваат регионите:

• Јужна Европа
• Западна Европа
• Северна Европа
• Средна Европа
• Источна Европа

Јужна Европа

Во Јужна Европа се вбројуваат териториите што се јужно од Пиринеите, Алпите и реката Дунав, поточно териториите на Пиринејскиот, на Апенинскиот и на Балканскиот Полуостров, кои, главно, излегуваат на Средоземното Море. На Пиринејсиот Полуостров се наоѓаат државите: Кралството Шпанија, Кнежевството Андора, самоуправната зависна територија Гибралтар и Република Португалија. На Апенинскиот Полуостров се наоѓаат Република Италија, градот-држава Ватикан, Република Сан Марино и островската Република Малта. На Балканскиот Полуостров се наоѓаат државите: Република Македонија, Република Бугарија, Република Србија, Република Црна Гора, Република Косово, Република Романија, Република Грција, Република Албанија, Република Босна и Херцеговина и Република Словенија.

Западна Европа

Во западна Европа се вбројуваат приморските и островските држави во Атланскиот Океан. Приморски држави се Република Франција, Големото Војводство Луксембург, Кралството Белгија и Кралството Холандија и островските држави Обединето Кралство на Велика Британија и Северна Ирска и Република Ирска.

Северна Европа

Северна Европа главно ги опфаќа териториите на Скандинавскиот Полусотров. Овде се наоѓаат државите: Кралството Данска, Кралство Шведска, Кралство Норвешка Република Финска и островската Република Исланд.

Средна Европа

Средна или Централна Европа ги опфаќа териториите на неколку континетални и две приморски држави. Тие се: Република Унгарија, Република Словакија, Република Чехија, Република Австрија, Кнежевство Лихтенштајн, Швајцарската Конедерација, Федеративна Република Германија и Република Полска.

Источна Европа

Источна Европа просторно зафаќа најголем дел од територијата на Европа. Во неа главно се вбројуваат териториите на државите: Република Украјна, Република Молдавија, Република Белорусија, Република Латвија, Република Литванија, Република Естонија и Руската Федерација (Европскиот дел).

За регионалната поделба на Европа е карактеристично тоа што државите Казахстан и Турција имаат делови од своите територии на европскиот континент. Современа Европа се одликува и со здружување на државите на стопански, на културни и на политички основи. Таква е Европската Унија, која денес обединува 27 држави.

Етимологија

Во старогрчката митологија, Европа е феникиска принцеза која Зевс ја грабнал заземајќи облик на прекрасен бел бик. Ја однел на островот Крит каде таа ги родила Минос, Радамант и Сарпедон. За Хомер, Европа (грчки: Εὐρώπη, Eurṓpē) била митолошка кралица на Крит, не географско одредиште. Подоцна, со Еуропа се именувала централно-северна Грција, а до 500 п.н.е нејзиното значење се проширило до островите на север.

Името Европа има неодредена етимологија. Една теорија предложува дека зборот има грчки корени со значење пространо (eur-) и око (op-, opt-), оттаму Eurṓpē, „пространа“, „изразито видлива“ (споредено со glaukōpis (сиво-ока) Атена или boōpis (говедо-ока) Хера). Пространо бил епитет за самата Земја во реконструираната индоевропска религија. Друга теорија тврди дека зборот е всушност производ на семитски збор како што акадското значењето на erebu „да падне, да тргне“ е сродно со феникиското 'ereb „вечер, запад“ и арапското Магреб, хебрејско ma'ariv (видете Ереб, на праиндоевропски *h₁regʷos, „темнина“). Како и да е, М. Л. Вест наведува дека „фонолошки, поврзаност помеѓу името на Европа и која било форма на семитскиот збор речиси не постои“.

Повеќе важни светски јазици користат зборови изведени од „Европа“ за да го опишат „континетот“ (полуостровот). Кинескиот, на пример, го користи зборот Ōuzhōu (歐洲), што е кратенка од транслитерационото име Ōuluóbā zhōu (歐羅巴洲); сепак, во некои турски јазици името Frengistan (земја на Фанките) вообичаено се користи кога се мисли на Европа, покрај официјални имиња како Avrupa или Evropa.

Историја

Праисторија

Џгантија, Малта

Винчанската дама, неолитски грнчарски пронајдок од Србија

Стоунхенџ, праисториски споменик во Обединетото Кралство

Небесен диск Небра од Гермнија во периодот од бронзено доба

Homo georgicus, кој живеел пред околу 1.8 милиони години во Грузија, е најрано откриениот хоминид во Европа. Останати остатоци од хоминиди, датираат од пред околу 1 милион години, се откриени во Атапуерка, Шпанија. Неандерталец (именуван по долината Неандертал во Германија) се појвил во Европа пред околу 150,000 години, а исчезнува од фосилните записи пред околу 30,000 години. Неандерталците биле протерани од денешните (Кромањонци), кои се појавиле во Европа пред околу 40,000 години.

Периодот на неолитска Европа—обележан од култивирањето на жита и одгледувањето добиток, зголемениот број на населеност и распространата употреба на грчарството—започнал околу 7,000 п.н.е. во Грција и на Балканот, најверојатно под влијание на Мала Азија и Блискиот Исток. Се распространува од југоисточна Европа по долините на реките Дунав и Рајна (Култура на линеарно грнчарство) и по Средоземното море (Техника имресо). Помеѓу 4,500 и 3,000 п.н.е. овие централни европски неолитски култури се развиле низ западот и северот, пренесувајќи штотуку здобиени вештини во произведување на бакарни артефакти. Во Западна Европа неолитот не се карактеризирал по големи агрикултурни живеалишта туку по земјени споменици, како насипи, гробни насипи и мегалитски гробници. Културата на производство на секири напреднала со преминот од неолит во енеолит. За време на овој период огромни мегалитски споменици, како Мегалитските храмови на Малта и Стоунхенџ, се конструирале низ Западна и Јужна Европа. Европската бронзена доба започнала во доцниот трет милениум п.н.е. со културата на производство на пехари.

Европската железно доба започнува околу 800 п.н.е., со халштатската култура. Колонизацијата на феникијци во железно добата придонело за подем на раните медитерански градови. Раниот период на железното доба на Италија и Грција од околу VIII. век п.н.е. постепено придонело во подем на историската Антика.

Политичка географија

Поврзано: Демографија на Европа, Список на европски држави и Список на европски држави по населеност

Европа според широко прифатена дефиниција е во зелено (држави понекогаш поврзани со европската култура во темно сина, азиски делови од европски држави во светло сина).

Современа политичка карта на Европа и околниот регион

Регионално групирање според ЕУ

Европската Унија и земјите членки/кандидати

Податотека:Map-Coeurope.jpg

Нации на Советот на Европа

Карта на европското членство во ЕУ и НАТО

Според различни дефиниции, териториите се предмет на различни категоризации. Дваесет и седумте земји членки на Европската Унија се високо интегрирани-економско и политички; самата Европска Унија формира дел од политичката географија на Европа. Долната табела е шема на географски подрегиони користени од Обединетите Нации, покрај регионалните групирања издадени од книгата на факти на ЦИА.

Име на држава, со знаме	Површина (км²)	Населеност (1 Јули, 2002)	Густина на население (по км²)	Главен град
Албанија	28,748	3,600,523	125.2	Тирана
Андора	468	68,403	146.2	Андора ла Велја
Ерменија	29,800	3,229,900	101	Ереван
Австрија	83,858	8,169,929	97.4	Виена
Азербејџан	86,600	9,000,000	97	Баку
Белорусија	207,600	10,335,382	49.8	Минск
Белгија	30,510	10,274,595	336.8	Брисел
Босна и Херцеговина	51,129	4,448,500	77.5	Сараево
Бугарија	110,910	7,621,337	68.7	Софија
Хрватска	56,542	4,437,460	77.7	Загреб
Кипар	9,251	788,457	85	Никозија
Чешка	78,866	10,256,760	130.1	Прага
Данска	43,094	5,368,854	124.6	Копенхаген
Естонија	45,226	1,415,681	31.3	Талин
Финска	336,593	5,157,537	15.3	Хелсинки
Франција	547,030	59,765,983	109.3	Париз
Грузија	69,700	4,661,473	64	Тбилиси
Германија	357,021	83,251,851	233.2	Берлин
Грција	131,940	10,645,343	80.7	Атина
Унгарија	93,030	10,075,034	108.3	Будимпешта
Исланд	103,000	307,261	2.7	Рејкјавик
Ирска	70,280	4,234,925	60.3	Даблин
Италија	301,230	58,751,711	191.6	Рим
Казахстан	2,724,900	15,217,711	5.6	Астана
Латвија	64,589	2,366,515	36.6	Рига
Лихтенштајн	160	32,842	205.3	Вадуц
Литванија	65,200	3,601,138	55.2	Вилнус
Луксембург	2,586	448,569	173.5	Луксембург
Македонија	25,713	2,054,800	81.1	Скопје
Малта	316	397,499	1,257.9	Валета
Молдавија	33,843	4,434,547	131.0	Кишинев
Монако	1.95	31,987	16,403.6	Монако
Црна Гора	13,812	616,258	44.6	Подгорица
Холандија	41,526	16,318,199	393.0	Амстердам
Норвешка	324,220	4,525,116	14.0	Осло
Полска	312,685	38,625,478	123.5	Варшава
Португалија	91,568	10,409,995	110.1	Лисабон
Романија	238,391	21,698,181	91.0	Букурешт
Русија	17,075,400	142,200,000	26.8	Москва
Сан Марино	61	27,730	454.6	Сан Марино
Србија	88,361	7,495,742	89.4	Белград
Словачка	48,845	5,422,366	111.0	Братислава
Словенија	20,273	1,932,917	95.3	Љубљана
Шпанија	504,851	45,061,274	89.3	Мадрид
Шведска	449,964	9,090,113	19.7	Стокхолм
Швајцарија	41,290	7,507,000	176.8	Берн
Турција	783,562	71,517,100	93	Анкара
Украина	603,700	48,396,470	80.2	Киев
Велика Британија	244,820	61,100,835	244.2	Лондон
Ватикан	0.44	900	2,045.5	Ватикан
Вкупно	10,180,000	731,000,000	70

Во склоп на гореспоменатите држави има неколку региони, имајќи широка автономија, како и неколку де факто независни држави со ограничено меѓународно признание или непреизнаени. Ниту една од нив не е членка на ОН:

Име на територија, со знаме	Површина (км²)	Населеност (1 Јули, 2002)	Густина на население (по км²)	Главен град
Апхазија	8,432	216,000	29	Сухуми
Оланд (Финска)	1,552	26,008	16.8	Маријехамн
Фарски Острови (Данска)	1,399	46,011	32.9	Торсхавн
Гибралтар (Обединето Кралство)	5.9	27,714	4,697.3	Гибралтар
Гернзи (Обединето Кралство)	78	64,587	828.0	Сент Питер Порт
Ман (Обединето Кралство)	572	73,873	129.1	Даглас
Џерси (Обединето Кралство)	116	89,775	773.9	Сент Хелије
Косово	10,887	1,804,838	220	Приштина
Нагорно Карабах	11,458	138,800	12	Степанакерт
Турска Република Северен Кипар	3,355	265,100	78	Никозија
Јужна Осетија	3,900	70,000	18	Цхинвали
Свалбард и Јан Мајен (Норвешка)	62,049	2,868	0.046	Лонгијер
Приднестровие	4,163	537,000	133	Тираспол

Регионална поделна на Европа

Политичка карта на регионите во Европа.

Континетот Европа е поделен на пет поголеми региони. Регионите се поделени поради статистички цели базирани на географскиот и етнографскиот карактер на регионот. Континетот е поделен на следните региони:

1. Јужна Европа
2. Северна Европа
3. Средна Европа
4. Западна Европа
5. Источна Европа

Галерија

• 

  Мапа на европските држави.

• 

  Државите во Европа.

• 

  Мапа на европските главни градови.