Рим

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Рим
Рим
—  Општина  —
Рим

Знаме

Грб
Рим се наоѓа во Италија
Рим
Местоположбата на Рим во Италија
Координати: 41°54′ СГШ 12°30′ ИГД / 
Земја Италија
Регион Лацио
Покраина Римска Провинција
Управа
 • Градоначалник Џиани Алемано (ПДЛ)
Површина
 • Вкупна 1.285,31 км2
Надм. вис. 20 м
Население (September 2011)[1][2]
 • Вкупно 2.777.979  жит.
Демоним Роман
Час. појас CET (UTC+1)
 • Лете (DST) CEST (UTC+2)
Пошт. бр. 00100; 00121 to 00199
Повик. бр. 06
Заштитник Свети Петар и Свети Паул
Слава 29 јуни
Портал Матична страница

Рим (италијански: Roma) — град и посебна општина во Италија. Рим е главен град на Италија како и главен град на Лацио. Со 2.8 милиони жители на 1,285.3 км² е исто така најголемиот и најнаселениот град и општина и четврти по број на жители град во рамките на Европската Унија. Околу 3.2 до 3.7 милиони жители живеат во Римското градско подрачје. Град се наоѓа во централно-западниот дел на Италијанскиот Полуостров, на самата река Тибер во границите на областа Лацио во Италија.

Времетрањето на Римската историја се проценува на две и пол илјади години. Овој град бил главен град на Римското Кралство, Римската Република и Римската Империја, која била доминантна сила во Западна Европа и во земјите кои граничат со Средоземното Море околу седумстотини години, од I век п.н.е. сè до VII од н.е. а самиот град се смета за еден од родните места на западната цивилизација. Од I век од н.е. Рим бил седиште на Папата, и по завршувањето на византиската доминација, во 8иот век станал главен град на државите со кои владеел Папата, овој период траел се до 1870 година. Во 1871та година Рим станал главен град на Царството Италија, а во 1946тата година и главен град на Италијанската Република.

По годините на средниот век, Рим бил под дирекција на Папите, како што се Александар VI и Лео X, кои го промениле градот во еден од најголемите центри на Италијанската Ренесанса, заедно со градот Фиренца. Сегашната верзија на базиликата св. Петар била изградена, како и Систинската Капела била насликана од страна на големиот Микеланџело. Познати уметници и архитекти, како што биле Браманте, Бернини и Рафаел престојувале некое време во Рим, придонесувајќи за ренесансата и барокната архитктура на самиот град.

Рим беше рангиран во 2010 година како бета+ светски град од страна на “Организацијата за најважните светски градеви” (GaWC- The World’s Most Important Cities Organization ), како и 28ми по ред најважен глобален град. Во 2007 година, Рим беше 11ти по ред најпосетуван град во светот, 3ти најпосетуван град во границите на Европската Унија, и најпопуларна туристичка атракција во Италија. Овој град е еден од најуспешните Европски градеви. Неговиот историски центар е на листата на УНЕСКО како светско културно наследство. Спомениците и музеите како што е Музејот Ватикан и Колосеумот се помеѓу 50те најпосетувани туристички дестинации (музејот Ватикан со 4.2 милиони туристи и Колосеумот со 4 милиони туристи секоја година). Рим беше домаќин на Летните Олимписки Игри во 1960 година.

Етимологија[уреди]

За потеклото на името Рим постојат неколку хипотези. Најважни од сите се следниве:

  • Од Ромулос, потомок на Асканиус и основач на градот.
  • Од Румон или Румен, архаиското име на реката Тибер. Го има истиот корен како грчкиот глагол ῥέω (рео) и латинскиот глагол ruo (руо), и двата глагола значат проток.
  • Од Етурскиот збор ruma (рума) кој значи цица, со можна поврзаност или со легендата за волчицата која ги доела близнаците Ромулус и Ремус, или поврзаност со обликот на Палатин и ридовите Авентин.
  • Од грчкиот збор ῤώμη (роми) , што значи сила.

Историја[уреди]

Најрана историја[уреди]

Постојат археолошки докази за човечко населување во областа на Рим од пред 14,000 години, но посигурни се оние докази кои датираат од Палеолитското и Неолитското време. Доказите во вид на камени орудија, керамика и камено оружје датираат од пред 10,000 години и говорат за човековото постоење. Како и да е, моќта на добро познатата приказна за Римското легендарно настанување има поголемо влијание од неговото вистинско или античко настанување.

Создавањето на Рим[уреди]

Создавањето на самиот град Рим може да се испита преку археологијата, но традиционалните приказни предадени од колено на колено од античките Римјани ја објаснува најраната историја на нивниот град и тоа преку легенди и митови. Една од најдобро познатите митови, а можеби воедно и најпозната од сите Римски митови е приказната за Ромулус( Ромул) и Ремус (Рем), близнаци кои биле доени од страна на волчица.

Монархија, репубика, империја[уреди]

Најранаа римска историја е преточена во легенда. Според Римската традиција, овој град бил основан од страна на Ромулус (Ромул) на 21 Април 753 година п.н.е. Легендарното настанување на градот докажува дека браќата Ромул и Рем одлучиле да изградат град. По една расправија меѓу нив, Ромул го убил својот брат Рем. Римскиот поет Виргил укажува на ова кога го опишува Анеас како бегство од падот на Троја со самото населување во Лацио и со спротиставувањето на првиот крал на Рим, Ромул. Археолошките докази го подржуваат фактот дека Рим растел од пастирските населби на ридот Палантин, изградени во областа на идниот Римски плоштад. Додека некои археолози расправаат дека Рим бил секако основан во средината на VIII век п.н.е, датумот за неговото настанување е предмет на контраверзност. Оригиналната населба се развила во главниот град на Римското Кралство (со кои испрекинато владееле низа од седум кралеви, според традицијата), потоа во Римската Република ( од 510 година п.н.е. управувана од страна на Сенат) и на крај во Римката Империја (од 27 година п.н.е. управувана од Император). Овој успех се должел на војните походи, трговската доминација, како и на селективната асимилација на соседните цивилизации, особено од страна на Етурците и Грците. Од неговото основање Рим, иако губејќи повремени битки, останал непоразен во војните се до 386 година п.н.е. , кога за кратко бил окупиран од страна на Галите. Според легенда, Галите понудиле да им го вратат градот Рим назад на својот народ за илјадници фунти злато, но Римјаните одбиле, претпочитајќи да го вратат својот град со моќта на оружјето повеќе одколку да признаат пораз, по што си го вратиле својот град истата година.

Републиката беше богата, моќна и стабилна пред да стане империја. Според традицијата, Рим станал република во 509 година п.н.е. Како и да е, на Рим му требаше повеќе векови за да прерасне во моќен и влијателен град, а прераснувањето на Рим во империја се случило во времето на владеење на Окставиан. До III век п.н.е. Рим стана еден од најважните градови на Апенинскиот полуостров, освојувајќи и поразувајќи ги Сабините, Етурците и повеќето од грчките колонии во Сицилија, Кампања и Јужна Италија, воглавно. За време на Пунските војни помеѓу Рим и големата медитеранска империја на Картагина, Рим прераснал во бојно поле со самото тоа што станал главен град на прекуокеанска империја за прв пат во нејзината историја. Со почетокот на II век п.н.е. во Рим се случило значајно преселување на населението , особено од италијанските фармери, од нивните наследени земји на село почнале масивно да се селат во градевите. Победата на Картагина во Првата Пунска Војна ги донесе првите две провинции надвор од Апенинскиот полуостров, Сицилија и Корзика на Сардинија. Делови од Шпанија (Хиспанија) следеа, а по почетокот на II век Римјаните се вмешаа во Грчкиот свет. Тогаш Хеленистичките кралства и грчките градови-држави биле во опаѓање, изнемоштени од бесконечните граѓански војни, потпирајќи се на платената војска. Овде се виде падот на Грција, веднаш по битката кај Коринт (146 година п.н.е.) и основањето на Римската контрола врз Грција.

Римската Империја го направила својот почеток поформален кога императорот Августус (познаткако Октавиан пред неговото крунисување, 63 п.н.е. до 14 година од н.е.) го основаше Принципатот во 27 година п.н.е.(вид на монрахиско владеење од Римската историја ). Овој систем бил монархен систем на чие чело стоел императорот држејќи ја власта во раце до крајот на својот живот, иако имал шанса да се назначи како диктатор како што тоа го направил Јулиј Цезар, а сето тоа резултираше со негов атентат на 15ти март, 44тата година п.н.е. Дома, императорот Августус започнал со одлична програма за социјална, политичка и економска реформа и во големи размери реконструкција на градот Рим. Градот се закитил со импресивни и извондредни нови згради, палати и базилики. Августус станал големиот татко на уметносите, на неговиот суд присуствувале големи поети како што се Вергеј, Хорацио и Пропертиус. Во неговиот период истото така бил основан периодот наречен под називот “Римскиот Мир”, долг мирен период кој траел максимални 200 години. Негово владеење го продолжиле императорите како што се Калигула, Неро, Трајан и Адријан. Римскиот император Неро бил познат по неговата екставагантност, суровост, тиранија и митот дека тој бил императорот “што си свиркал додека Рим горел” на ноќта на 18ти спрема 19ти Јули, 64тата година н.е. “Проклетството на Гален”(период кога владеела чума,болест најчесто преку мала и голема сипаница) е периодот од 165тата до 180тата година која се верува дека убило повеќе од третина од населението.

Римската доминација се проширила врз поголемата површина на Западна Европа и на вреговите на Медитеранот. Популацијата на Рим достигнала 1 милион жители. За околу седумстотини години, Рим стана еден од нај политички важните,богатите и најголемите градеви во Западниот свет. Одкако Империјата почнала да опаѓа и била поделена, ги изгуби градевите Милано и Равена, и беше потиснат од престижниот главен град на Источнота Римска Империја, Константинопол, чии грчки жители продолжиле да се нарекуваат себеси римјани низ вековите што следеле.

Среден век[уреди]

Римскиот епископ, наречен Папа, бил еднакво важен од најраните денови на христијанството , поради мачеништвото на двајцата апостоли таму Петар и Павел. Епископите на Рим биле доживувани (сеуште се ) како следбеници на Петар, бидејќи тој бил првиот Епископ на Рим. Градот на овој начин станал од големо значење за Католичката Црква. По ограбувањето на Рим во 410тата година од н.е. од Аларик I и по паѓањето на Западната Римска Империја во 476тата година од н.е. , Рим балансираше меѓу Византија и Германската контрола. Популацијата опаднала од милион жители во 210тата година од н.е. до минимални 35,000 за времетраењето на раниот среден век, редуцирајќи ги големите градови до мали групи на граѓани кои живееле во полунапуштените згради распрснати насекаде меѓу урнатините и вегетацијата на градот Рим. Рим останал под Византиската Империја се до 751та година од н.е., кога Ломбардите конечно ја згаснале Егзархијата на Равена, кој беше последниот несогласувач на Византијците во северна Италија. Во 756та година, владетелот Пипин Малиот (нарчен бидејќи бил доста низок) му дал на Папата привремена надлежност над Рим и областите кои се околу Рим, подоцна ова резултирало со создавање на државите на Папата. Во 846тата година Арапите го нападнале Рим и ја огрбиле Базиликата на св. Петар.

Рим останал главен град на државите на Папата до неговата анексија од Кралството на Италија во 1870тата година; Градот бил растргнат во борбите помеѓу државите на Папата и Светата Римска Империја, почнувајќи со Карло Велики, кој бил крунисан император во Рим во 800тата година од страната на Папата Лео III. И покрај кратките периоди кога Рим се одвоил како независен град за времето на средниот век, сепак градот го задржил својот статус како главен град на Папата и како “светиот град” во вековите што следеле, дури и тогаш кога Папството се преселило во Авињон (1309-1377).


Раниот модернизам[уреди]

Во втората половина на XV век седиштето на Италијанската Ренесанса се префрлил од Рим во Фиренца. Папството сакало да ги изедначи во величественоста и другите Италијански градови со самото тоа што почнале да градат екстравагантни цркви, мостови, градски плоштади, јавни простори, во овој период била изградена и нова базилика на св.Петар, Систинската купола, Понте Систо (првиот мост што бил изграден на реката Тибет) и познатиот и ден денес плоштад, “Piazza Navona”. Папите исто така се сметале за големи татковци на уметностите, ангажирајќи ги уметниците како Микеланџело, Рафаел, Лука Сигнорели, Ботичели и Косимо Росели.

Овој период бил познат по корупцијата на Папите, со нивни контраверзни деца, и ширејќи непотизам и симонија. Корупцијата на Папите и екстраваганцијата на нивните проекти за градењето на згради донеле во еден поглед Реформи, а од друг поглед и Контра-Реформи. Папата Александар VI бил добро познат по декаденција, лудите забави, екстравагантноста и неморалниот живот. Сепак, за времето на овие екстравагантни и богати Папи, Рим прераснал во центар на уметноста, поезијата, музиката, литературата, образованието и културата. Рим конечно бил компетентен да се натпреварува со другите Европски градови со богаството, раскошот, уметноста , учењето и архитектурата.

Ренесансниот период го смени лицето на градот Рим, со дела како што е “Оплакување” на Микеланџело. Рим ја достигнал највисоката точка на сјај под водството на Папата Јулиј II(1503-1513) како и неговите следбеници Лео X и Клемент VII, двајцата членови на семејството Медичи. Во овој 20-годишен период Рим станал еден од најголемите уметнички центри во светот. Старата базилика на св.Петар изградена од императорот Константин Велики (која дотогаш била во катастрофална состојба) била урната и изградена нова. Градот бил домаќин на многу уметници како Гирландео, Перугино, Ботичели и Браманте, кој о изградил храмот Сан Пјетро во Мотарио и планирал голем проект за реновирање на самиот Ватикан. Рафаел, кој во Рим станал еден од најпознатите сликари во Италија сликал фрески како што се познатата “собата на Рафаел” во Вила Фарнесиа. Микелаџело ја отпочнал декорацијата на таванот на Систинската Купола и ја создал познатата статуа на Мојсеј намената за гробот на Папата Јулиј. Рим донекаде и го изгубил својот религиски карактер, со самиот факт што станал прав ренесансен град, со огромен број на популарни празнувања, трки на коњи, забави и интриги. Неговата економија била богата, поради присуството на неколку банкари, меѓу кои и Агустино Киги, кој бил пријател на Рафаел и покровител на уметностите. Пред неговата прерана смрт, Рафаел го промовирал и начинот (кој дотогаш бил непознат) за зачувување на античките урнатини. Борбата меѓу Франција и Шпанија во Европа го донесе и првиот грабеж на градот,кој во повеќе од илјадници години не бил виден. Во 1527мата силите на Императорот Чарлс V го ограбиле градот, со самото тоа ставиле брз крај на златната Ренесансна доба во Рим.

Одпочнувањето на работата на Советот во 1545тата година, Црквата почнала со Контра-Реформа како одговор на Реформацијата, каде што на големо се испитувала власта на црквата во врска со духовните работи и владините афери. (Губењето на довербата довело до големи промени и оделување на власта од Црквата). Во периодот на владеење од Папата Пиус IV до Папата Сикст V, Рим станал центар на реформираниот католицизам и доживеа градење на нови споменици со кои се прославувало враќањето на папството на голема врата. Папите и кардиналите од XVII и раниот XVIII век го продолжиле планот за градење на богати барокни згради. За време на периодот наречен “период на просветлувањето”, нови идеи пристигнале во “Вечниот град”, кога папството одлучило да ги потикне археолошките студии и да ја подобри благосостојбата на граѓаните. Но сепак не одело се толку добро и во полза на Црквата во времето на Контра-Реформацијата. Имало успеси и во обидите да се прошири политиката против црквата, потикната од Европските сили во тоа време. Најзначаен успех во овие успеси би бил во 1773тата година кога Папата Клемент XIV бил принуден да ја потисне Интригантната наредба.

Доцниот модернизам и современизам[уреди]

Периодот на владеењето на Папите бил накратко прекинат од краткотрајната Римска Република (1798), којашто била основана под влијание на Француската Револуција. За време на владеењето на Наполеон, Рим бил присоединет на Франсцуската Империја. По падот на Наполеон, во 1849тата година друга Римска Република пораснала во рамките на револуциите од 1848та година. Две од највлијателните фигури на Италијанското единство, Џузепе Мацини и Џузепе Гарибалди, се бореле за републиката со краток век на траење.

Рим станал центар на надежите за таканареченето Италијанско единство кога остатокот од Италија бил обединет со привременот главен град Фиренца. Во 1861та година, Рим бил прогласен за главен град на Италија иако самиот град спаѓал под контролата на Папата. За време на 1860тите, последните траги од државите на Папата биле под Француска заштита и тоа се благодарејќи и на надворешната политика која ја имал Наполеон III. Подоцна Папата Пие IX се прогласи самиот себеси како затвореник во Ватикан, а во 1871та година главниот град на Италија се преселил од Фиренца во Рим.

Набргу по Првата Светска Војна, Рим сведочел за растот на моќта на Италијанскиот фашизам предводен од Бенито Мусолини, кој на крајот на маршот низ градот во 1922та година прогласил можност за создавање на нова Империја соединувајќи ја Италија со Нацистичка Германија. Меѓувоениот период резултираше со брзо растење на популацијата во градот, такашто надмина 1 000 000 жители. Во Втората Светска Војна, заради неговиот статус како отворен град, Рим иако наголемо ја избегна трагичната судбина на другите Европски градови, сепак бил окупиран од страна на Германците се до неговото осободување на 4ти Јуни 1944тата година. Како и да е , на 19ти Јуни 1943тата Рим бил бомбардиран од страна на Англо-американските сили, а една од најпогодените области е областа Сан Лоренцо, којашто бројка се движеше од 3 000 смртни случаи до 11 000 повредени лица.

Рим после војната моментално прерасно во една од движечките сили на “Италијанското економско чудо” во пост-воената реконструкција и модернизација. Станал модерен град во 1950тите и раните 1960ти, годините на “la dolce vita ” (годините на слаткиот живот) со многу популарни класични филмови како што се Бен Хур, Празник во Рим и Слаткиот Живот. До средните 1980ти години постоел нов тренд на растење на популацијата, и градот достигнал над 2.800.000 жители, со што по ова бројот на населението почнало да опаѓа со самото селење на жителите од градот во блиските предградија.

Локална самоуправа(влада)[уреди]

Рим претставува општина со локална управа и е најголемата како во однос на површина така и во население помеѓу останатите 8,101 општина во Италија.Таа е предводена од страна на градоначалник (мајор)во моментов Џани Алемано,како и од Градскиот Совет.Седиштето на општината е Сенатот кој се наоѓа на ридот Капитилионе кој е еден од седумите ридови во Рим,и претставува историско седиште на градските власти.Локалната самоуправа во Рим многу често е нарекувана “Campidoglio” како што е наречен и ридот на кој што се наоѓа.


Административни и историски поделби[уреди]

Уште од 1972 год. Градот бил поделен на 19 (по правило 20) административни подрачја, наречени муниципии(општини).Тие биле создадени за административни причини за да се зголеми децентрализациајта во градот.Секоја од манципиите представува Влада со Претседател и Конзул од четири члена кои се избрани на избори на секои пет години.Манципициите често ги преминувале традиционалните граници на административна поделба на градот.

Рим истотака е поделен на различни типови на неадминистративни единици.Историскиот центар е поделен на 22 реони,така што сите се лоцирани во “Аурелианинските Зидини” освен Прати и Борго.

Ова потекнува од регионите на антички Рим,кој еволуриале во sредниот век, во средновековни реони.Во Ренесансата,под водство на Папата Сикст V ,тие повторно ја достигнале бројката од 14,и нивните граници конечно биле дефинирани под водство на Папата Бенедикт XIV во 1743 год. Нова краткотрајна поделба на градот била направена од страна на Наполеон,и истата немала некој значителни промени во организациајта на градот до 1870 година кога Рим стана третиот главен град во Италија.Потребите за нов главен град довеле до експлозија како во урбанизациајта така и во зголемувањата на популацијата надвор од “Аурелините зидови”.Во 1874 петтнаесетата област ,Есквилино,била создадена во новата урбанизирана област наречена Монти.Во почетокот на XX век други области биле создадени.После тоа,новите адиминистративни подединици на градот биле наречени “соседства”. Денеска сите области,освен “Борго” и “Прати” , се дел од првата “Маниципио”,кој затоа се совпаѓаат целосно во историскиот град.


Провинциска и регионална влада[уреди]

Рим е главен град на “Хомонусус” провинцијата,која ја вклучува градската метрополска област и се протега северно се до “Чивитавечиа”.Провинцијата на Рим е 9та област по големина во Италија.На 5,353 квадратни километри ( 2,066 квадратни милји), неговите димензии се споредливи со регионот на “Лигуриа”.Покрај тоа, градот е исто така главен град на регионот “Лацио”.


Државна власт[уреди]

Рим е главен град на Италија и е седиште на Италијанската влада. Официјалната резиденција на Претседателот на Италијанската Република и Италијанскиот Претседател на Владата, а воедно и седиштето на Италијанскиот Парламет и Италијанскиот Градежен Суд се лоцирани во историскиот центар. Државните министерства се наоѓаат на секаде низ градот. Овде се вклучени и министерството за надворешни работи, кое е лоцирано на “Palazzo della Fernesina” близу Олимпискиот стадион.

Географија[уреди]

Локација[уреди]

Рим се наоѓа во регионот на Лазио во централна Италија на реката Тибер. Оргиналната населба се развила на ридовите кои имале поглед кон потокот покрај островот Тибар, единствен природен поток на реката во таа област. Кралскиот Рим бил изграден на седум рида. Ридот на Авентина, ридот на Калиан, ридот на Капитилионе, ридот на Есквалин, ридот на Палатин, ридот на Куриналм и ридотт на Виминал. Низ модерниот Рим минува уште една река Аниен која се влива во реката Тибер северно од историскиот центар. Исто така градскиот центар се простира на 24 километри(15 милји), на копното од Тиренското Море. Градот се простира до брегот, каде јужно-западната област на Остиа е лоцирана. Надморската височина на центарот на Рим се движи од 13 метри( 43 стапки) надморската височина (кај што се наоѓа Пантенонот) до 139 метри (456 стапки) надморска височина (врвот на Монте Марио). Општината Рим зафаќа целокупна површина од околу 1285 квадратни километри (496 квадартни милји), вклучувајќи и многу зелени површини.

Топографија[уреди]

Низ историјата граници на Рим се сметале дека се наоѓаат во територијата на градските ѕидини.Првобитно,овие ѕидиови се состоеле од ѕидот на Сервиан, кој бил граден дванесет години после пустошот на Галите во 390 година пред Исус.Рим се проширил и надвор од ѕидовите на Сервиан, но повеќе ѕидови биле изградени после скоро 700 години,кога во 270 година, царот Авелијан почнал изградба на Авелијанските ѕидови. Тие биле скоро 19 километри( 12 милји) долги, и биле истите ѕидини кои војниците на Кралството на Италија требало да ги освојат за да влезат во градот во 1870год. Модерните Римјани настојуваат градската урбана област да биде разделена со заобиколен пат, “Големиот Рикардо Ануларе”, кој го заобиколува градскиот центар на растојание од околу 10 километри. Општината Рим сепак опфаќа значително повеќе територија и се протега до морето во Остиа, најголемиот град во Италија. Комуната покрива површина која е три пати поголема од областа на Рикардо, и е скоро иста по површина со целовкупната површина на провинциите на Милан и Неапол, и шест пати поголема од територијата на овие градови. Исто така се вклучени и области кои се напуштени мочуришта кои не се погодни ниту за земјоделство ниту за урбан развој. Како последица на тоа, густината на општината не е толку висока. Нејзината територија е поделена помеѓу високо урбанизирани области,паркови,природни резервати и површини за земјоделска употреба.

Клима[уреди]

Рим ужива во медитеранска клима,со благи и влажни зими, и топли и суви лета. Неговата просечна годишна температура е над 20 степни во текот на денот и 10 степени во текот на ноќта. Во нај студениот месец – Јануари, просечната температура е 12 степени во текот на денот, а 3 степени во текот на ноќта. Во најтоплите месеци – Јули и Август,просечната температура е 30 степени во текот на денот и 18 степени во текот на ноќта. Традиционално, вработените се навикнати да одат на одмор во текот на месец Август и одат во одморалиштата ширум Италија или во странство. Во последниве неколку години, сепак, на одговор на зголемените туристички и работни навики, градот останува отворен во текот на целото лето. Декември,Јануари и Фебруари се најстудените месеци, со просечни температури од околу 12,5 степени во текот на денот и 3,6 степени во текот на ноќта. Температурите вообичаено се разликуваат меѓу 10 и 15 степени во текот на денот и помеѓу 3 и 5 степени во текот на ноќта, со поладни или потопли промени. Снежните врнежи се многу ретки, но не е реткост да проснежи секоја зима. Генерално без акомулација, како и големите снежни врнежи се случуваат еднаш на секои 20 или 25 години (последен пат во 2012 година).

Демографски карактеристики[уреди]

Во времето на Императорот Август,Рим бил најголемиот град во светот: со население околу еден милион луѓе (колку големината на Лондон во почетокот на XIX век, кога Лондон бил најголемиот град во светот.)По падот на Западната Римска Империја, населението во градот драматнично паднало на помалку од 50 000 луѓе и продолжило да стагнира или да се намалува се до Ренесансата. Кога Кралството на Италија го приложило Рим, градот имал население од околу 200,000 жители, кое брзо се зголемило на 600,000 до предвечерито на Првата Светска Војна. Фашистичкиот режим на Мусолини пробал да го блокира преголемиот демографски подем на градот, но не успеал да го спречи да достигне до еден милион луѓе до почетокот на 1930-тите. По завршувањето на Втората Светска Војна, растењето продолжило со помош на пост-воениот економски бум. Градежен бум исто така настанал со големиот број на населби кој настанале во текот на 1950-тите и 1960тите. Во средината на 2010 година, правилно градот имал 2.754.440 жители, додека 4,2 милиони жители живееле во околината на Рим. Бројот на малолетни лица( деца на возраст под 18 години и помлади) изнесува 17,00 % од населението во споредба со бројот на пензионери кој изнесува 20,76%. Ова се споредува со италијанскиот просек од 18,06 % за малолетници , 19,94 % за пензионери. Просечната возраст на жителите на Рим изнесува 43 години во споредба со Италијанскиот просек кој изнесува 42 години. Во последните пет години меѓу 2002 и 2007 година, населението на Рим се зголемило за 6,54 проценти, додека во Италија како целина , бројот на населението се зголемил за 3,56 проценти. Сегашната стапка на раѓање во Рим изнесува 9,10 раѓања на 1.000 жители во однос на Италијанскиот просек кој изнесува 9,45 раѓања на 1.000 жители.

Етнички групи[уреди]

Според последните статистички податоци спроведени од страна на ISTAT, околу 9,5 % се состои од не-италијански население. Околу половина од имигрантското население се состои од народи кои имаат европско потекло (главно Романци,Полјаци,Украинци и Албанци) чии број изнесува 131,118 односно 4,7 проценти од целовкупното население. Останатите 4,8 проценти се со не-европско потекло, главно Филипнци (26.933), Перуанци (10.530), Кинези (10.283) и доселеници од Бангладеш (12.154). Во областа Есквило, надвор од железничката станица, се развило во голема мера имигрантско соседство и тоа е наречено Кинески Рим, но всуштност имгранти од повеќе од сто различни земји секојдневно ги преплавуваат римските улици и плоштадот. Областа Есквило може да се пофали со десетици ресторани во кои се служат традиционални јадења. Постојат голем број на продавници за облека од кои од 1,300 регистрирани 800 се кинески. Околу 300 се водени од имигранти од други земји ширум светот, а околу 200 се во сопственост на Италијанците. Стотици Римски Роми живаат во нелегални кампови (приколки) на периферијата на градот. Популацијата на бездомници е во пораст и се проценува на околу 7000.

Религија[уреди]

Како во поголемиот дел на Италија ,така и во Рим живаат претежно католици,а воедно градот представува важен центар на религијата со векови,на основа на античката Римска Религија со “Pontefex Maximus” а подоцна и седиште на Ватикан и на Папата. Пред пристигнувањето на Христијаните во Рим, Римската релгија била главна во класичната антика. Првите Богови во кои верувале Римајните биле Јупитер – најзначаен, Марс - бог на војната и таткото на Римските близнаци основачи,Ромул и Рем , според традицијата. Други богови и божици кои ги празнувале биле Веста и Минерва. Рим исто така бил центар на многу мистериозни култови, како што биле Митаристите. Подоцна по Св.Петар и Св.Павле кои биле мачени во градот,почнале да пристигнуваат првите Христијани и Рим прераснал во Христијански град, а воедно и првата базилика на Св.Петар била изградена во 313 година. И покрај некои прекини ( како на пр. Авињонското Папство), Рим со векови бил дом на Римокатоличката црква и Епископот на Рим, познат како Папата. И покрај фактот дека Рим е дом на Ватикан и на Базликиата на Св.Петар, Катедралата во Рим е Базиликата на Св. Јован Латерински, која е лоцирана југо-источно од центарот на градот. Постојат се вкупно околу 900 цркви во Рим, побашка од самата катедрала, и некои други како што се: базиликата Санта Марија ди Магиоре, базиликата на Св.Павле( која се наоѓа надвор од ѕидините), базиликата на Св.Климент, и црквата на Гесу. Тука се и античките катакомби кои се наоѓаат под самиот град. Бројно многу важни религиозни образовни институции Рим се наоѓаат во Рим меѓу кои се: Понтификалниот Латерански универзитет, Папскиот Библиски Институт, Папскиот Географски Универзитет, и Папскиот Институт. Територијата на Ватикан е дел од “Mons Vaticanus” како и поранешните Ватикански простори , каде се наоѓа базиликата на Св.Петар, Апостолската палата ,Систинската капела и музејот каде биле изградени заедно со разни други градби. Областа била дел од Римскиот регион се до 1929 година. Кога се подготвувал Латеранскиот договор од 1929 година, кој ја даваат сегашната форма на државата, голем дел од границите на предложената територија биле заградени. За некои области границите немале ѕид , мал дел биле ограничени од страна на некои објекти, а преостанатите подоцна биле оградени со ѕидини. Територијата на која се наоѓа плоштадот на Св.Петар е разделен од територијата на Италија само со бела линија која се простира по должината на плоштадот. Плоштадот Св.Петар се простира преку “Via della Conciliazione”, која се простира од реката Тибер до Св.Петар. Овој голем пристап бил изграден од страна на Бенито Мусолини по склучување на Латеранскиот договор. Според Латеранскиот договор, одреден имот на Светата Столица, кои се наоѓаат на територијата на Италија, особено “Castel Gandolfo” и голем број базилики, да имаат екстериторијален статус слични на странски амбасади. Во последните неколку години, има значителен раст на муслиманската заедница во Рим која главно се должи на миграции од Северна Африка и Блискиот Исток. Како последица на ова зголемување локалните заедници на исламистичката вера, општината ја промовирала изградбата на најголемата џамија во Европа која е дизајнирана од архитектот Паоло Протогенеси и воведена на 21 Јуни во 1995 год. Од крајот на Римската Република, Рим воедно е и важен центар на еверјската заедница која на почетокот имала седиште во Трастевер, а подоцна во римското гето.

Архитектура[уреди]

Римската архитектура низ вековите се развила во голема мера, особено од класичниот и империскиот римски стил до модерната фаштичка архитектура. Рим за краток период бил епицентар на светската калсична архитектура, која развивала различни нови форми како што се куполата и сводот. Римскиот стил во XI, XII и XIII век исто така многу се користел,а воедно градот подоцна станал еден од главните центри на ренесансата и бароктната архитектура.

Антички Рим[уреди]

Еден од симболите на Рим е Колусеумот (изграден во 70-80 година), и представува најголемиот амфитеатар некогаш направен во Римската Империја.Тој имал предуслов за сместување на 60.000 гледачи и истиот бил користен за гладиаторски борби. Листа на битни моменти за Римската историја биле одиграни во различни објекти меѓу кои Римскиот Форум, Домот на Ауреа, Пантенонот, Катакомбите, Маректот на Трајан, Бањите на Каракала, Замохот Св.Ангело, Тркалиштето на Максимус, Пирамидата на Цесиус и др.

Среден Век[уреди]

Често се занемарува средновековното наследство на Рим. Во базиликите кои датираат од Палеохристијанската ера вклучувајки ги Св.Матрија и Св.Павле (кој подоцна биле реновирани во XIX век) се наоѓаат скапоцени мозаици од IV век. Други средновековни мозаици и фрески може да се најдат во црквите Св.Марија во Травестре, Св.Кватро и Св.Праседе. Овие објеки вклучуваат голем број на кули, а најголемата е “Torre delle Milizie” и “Torre dei Conti”, кои се наоѓаат веднаш до Римскиот Форум, и огромни скалила кои водат до Базиликата на Св.Марија во “Ara Coeli”.

Ренесанса и Барок[уреди]

Рим претставува еден од главните светски центри на ренесансното движење, втор после Фиренца и бил длабоко погоден од страна на ренесанстното движење. Меѓи другото, ремек дело на ренесансната архитектруа во Рим е “Piazza del Compidogilio” од Микеланџело. Во текот на овој период, голем број на аристократски фамилии од Рим изградиле раскошни живеалишта како што се “Palazzo del Quirinale” (сегашно седиште на Претседателот на Италијанската Република), “Palazzo Vanezia”, “Palazzo Farnese”, “Palazzo Barberini”, “Palazzo Chigi”(сегашно седиште на Италијанскиот Премиер), ”Palazzo della Cancelleria” и”Villa Farnesina”. Многу од познатите градски плоштади-некои огромни, широки, украсени со обеликс, некои мали- ја добиле нивната сегашна форма во текот на ренесансата и барокот. Главните од нив се “Piazza Navona”, “Piazza di Spagna”, “Campo de’Fiori”, “Piazza Venezia” , “Piazza Farnese” и “Piazza della Minerva.” Еден од најсимболичните примероци на барокната уметност е Фонатаната “Trevi” од Никола Салви. Други значајни барокни палати се “Palazzo Madama”(сегашно преседништво на Италијанскиот Сенат) и “Palazzo Montecitorio”(сегашно седиште на домот на делегати во Италија).

Неокласицизам.[уреди]

Во 1870 година, Рим станал главен град на новото Римско Царство. Во ова време неоклсицизмот, градежен стил кој бил под влијание на античката архитектура, станал доминантно влијателен во римската архитектура. Во текот на тој период, голем број на сјани палати во неокласичен стил биле изградени да бидат седишта на министерства, амбасади и други владини агенции. Еден од најпознатите симболи на римскиот неокласицизам е Споменикот на “Vittorio Emanuel II” или Олтарот на татковината, каде што се наоѓа гробот на 650.000 Италијански Непознати Херои кој загинале во Првата Светска Војна.

Фашистичка архитектура[уреди]

Фашистичкиот режим што владеел во Италија помеѓу 1922 и 1943 година, развил архитектонски стил кој се карактеризирал со античката Римска архитектура. Најважниот фашистички предел во Рим е E.U.R. областа, дизајнирана од страна на Марџело Пиацентини во 1938 год.Таа била првично замислена за Светска изложба која требало да се одржи во 1942 година. Сепак светската изложба никогаш не се одржала бидејки Италија во 1940 година влегла во Втората Светска Војна. Најпретставителна градба со фашистички стил на E.U.R. плацот е “Palazzo della Civilta Italiana (1938-1948), иконски дизајн ,кој бил означен на плочките на плоштадскиот Колосеум. По Втората Светска Војна, римските власти отркиле дека тие потекнувале од други бизнис области на други градови кои сеуште биле во план ( Лондон Docklands и La Defense во Париз). Исто така Пalazzo della Fernesina ,сегашното седиште на Минстерството за надворешни работи бил дизјаниран во 1935 година во чист фашистички стил.

Паркови и градини[уреди]

Јавните паркови и природните резервати покриваат голем дел од Рим и градот има една од најголемите подрачја на зелен простор меѓу Европските метрополи. Најзначајниот дел од овој зелен простор е претставен со голем број на вили и убави градини креирани од италијанската аристократија. Голем број вили биле уништени за време на големиот бум од крајот на XIX век, но голем број останале. Најзначајни од нив се Вила Боргезе, Вила Ада и Вила Дориа Памфили. Вила Дориа Памфили е западно од ридот Гианиколо кој има некои 1,8 километри квадратни. Исто така, на овој рид се наоѓа и и Вила Скиара, со игралишта за деца и засените патеки за пешачење. Соседната област Трастевере на Орто Ботанико (ботаничка градина) е кул и засенета зелена област. На стариот римски хиподром (Циркус Максимус ) е уште еден голема зелена област но главната атракција е античката страна на трките со коли. Во близина е бујната Вила Целимонтана блиску до бањите на Каракала и Роуз Гарден. Вилата Боргезе е најпознатата зелена област во Рим , со познати уметнички галерии меѓу своите засенети патеки за пешачење. Таа е блиску до “Шпанските скали” кои ќе те искачат од плоштадот Trinita dei Monti до плоштадот Di Spagna и плоштадот Дел Попото со својата црква на Августинијан изградена во XIII век. Рим,исто така, има голем број на регионални паркови од поново време, вклучувајќи го регионалниот парк Пинето . Исто така, постојат и природни резервати во Марциглиана и во Тенута Кастелпорзиано.

Фонтани и водопади[уреди]

Рим е град познат по своите многубројни фонтани, изградени во сите различни стилови, од античкиот и средовековниот период се до барокот и неокласицизмот. Градот има фонтани повеќе од две илјади години и тие се предвидени за пиење вода и декорирани на плоштадите во Рим. За време на Римската империја , во 98 н.е Секстус Јулиус Фронтинус, Римскиот Конзул кој бил именуван како чувар на водата во градот, Рим имал девет водопади кои полнеле 39 фонтани и 591 јавни базени, не сметајќи на водата доставена до кралското семејство , до бањите и до сопствениците на приватните вили. Секоја од главните фонтани е поврзана со две различни водопади , во случај едниот да биде исклучен. Во текот на XVII и XVIII век римските Папи реконструирале други уништени римски водопади и вградиле нови фонтани за да го обележат својот терминизам со отварањето на златната доба на фонтаната Роман. Фонтаните на Рим , како и сликите на Рубенс , биле израз на новиот стил на барокната уметност. Тие биле преполни со алегориски фигури и исполнети со емоции и движење. Во овие фонтани склуптурите станале главен елемент , а водата ја користат едноставно за да се анимираат и да се украсат склуптурите. Тие, како и барок градините биле “визуелно претставување на доверба и моќ”.

Статуи[уреди]

Рим е добро познат по статуите,особено по зборувачките статуи (живописните статуи кои кога ќе ги погледнеш како да ти прозбореле). Тие се обични антички статуи кои станале популарни како импровизирани говорници за политички и социјални дискусии и места каде луѓето можат да го искажат своето мислење. Постојат две главни зборувачки статуи : Паскуино и Марфорио но постојат и други четири значајни : Ил Бабаино, Мадам Лукреција , Ил Фачино и Абот Луиџи . Повеќето од овие статуи се антички римски или класични и повеќето од нив ги отсликуваат митските богови, антички луѓе или легендарни личности, Ил Паскуино претставува Манелаус, Абот Луиџи е непознат римски судија , Ил Бабуино би требало да биде Силенус, Марфорио претставува Океанус, Мадам Лукреција е биста на Изис и Ил Фачино е единствената не-римска статуа, изградена е во 1580 год, и не претставува никого особено. Тие се често, поради нивниот статус, покриени со плакати или графити преку кои се изразува политички идеи и точки на гледање и размислување. Други статуи во градот, кои не се поврзани со тие така наречени зборувачки статуи се Понте Сант’Ангело или неколку споменици низ целиот град како на пример Џордано Бруно во Кампо де’Фиори.

Облисци и столбови[уреди]

Градот има осум египетски и пет антички римски обелисци заедно со голем број на помодерни обелисци. Некои од обелисците се на плоштадот Свети Петар,некои на плоштадот Навона, Монтесциторио а другите во вили,паркови , градини. Исто така, во центарот на Рим се сместени столбовите Трајан и Антонин,два антички римски столбови со спирално олеснување.

Мостови[уреди]

Градот Рим има бројни познати мостови кои се изгради на реката Тибар. Познати се Понте Кестио, Понте Милвио, Понте Номентано, Понте Сан’Ангело, Понте Виторио Емануел II, Понте Систо . Во моментов постојат пет антички римски мостови кои уште останале во градот. Поголем дел од мостовите во градот биле изградени во класичен и ренесансен стил, но и во барок,неокласичен и модерен стил. Според Енциклопедијата Британика, најдобриот антички мост е во Рим, Понте Сан’Ангело кој е направено во 135 год. н.е и е одликувам со 10 статуи на ангели, дизајниран од страната на Бернини во 1688 год.

Катакомби[уреди]

Рим има голем број на антички катакомби или подземни гробници, под или во близина на градот, кои постојат најмалку четириесет децении. Иако повеќето се познати за христијанските погреби има и пагански и еврејски погреби. Првите големи катакомби се ископани од II век па натаму. Првично тие биле врежени на туф(мека вулканска карпа) надвор од границите на градот бидејќи римското право им забранувало да има гробови во границите на градот. Во моментов одржувањето на катакомбите е во рацете на папството кое има инвестирано во Саленсианс на Дон Баско.

Економија[уреди]

Да се биде главен град на Италија, треба да се биде домаќин на сите главни институции на нацијата, како и на Претседателството на Републиката, Владата (и нејзините министери), Собранието, главните правни Судови, како и дипломатските претставници на сите земји за државата на Италија и на Ватикан ( Рим исто така е домаќин во Италијанскиот дел од нејзината територија , Амбасадата на Италија за Ватикан) . Многу меѓународни институции се наоѓаат во Рим особено културно-научните , оние како што се Американскиот Институт, Британската Школа, Француската Академија, Скандинавските Институти, Германскиот Археалошки Институт- за чест на стипендијата во Вечниот град и специјализираните агенции на Обединетите нации како што е ФАО. Рим исто така е домаќин на големите меѓународни и светски политички и културни организации, како што е Меѓународниот фонд за земјоделски развој, ‘’Светската програма за храна’’ на НАТО, Колеџот за одбрана, Меѓународниот центар за проучување на зачувувањето и обновувањето на културното наследство. Рим во моментов е бета+ светски град, спаѓа со својот алфа-статус во 2008 год, заедно со Берлин, Стокхолм, Атина, Прага, Монтреал, Ванкувер,и други. Со оценка од 2,56 Рим исто така е рангиран во 2010 како 28-ми глобален град (во 2008 год. е две места погоре) што е и највисокиот негов ранг во Италија. Со 2005 БДП на 94,376 милјарди евра, градот произведува 6,7% од националниот БДП(повеќе од било кој град во Италија) и стапката на невработеност е намалена од 11,1% на 6,5% во периодот од 2001 и 2005 год, сега е еден со најниските стапки на сите главни градови во Европската Унија. Рим расте 4,4% годишно и продолжува да расте со повисока стапка во споредба со било кој друг град во остатокот до земјата. Ова значи дека ако Рим претставува земја, таа би била 52-та најбогата земја во светот од страна на БДП, блиску до големината на онаа на Египет. Рим исто така, има 2003 БДП по глава на жител од 29.153 евра со што е втор во Италија(по Милан) и е повеќе од 134,1% од просекот на ЕУ бруто домашниот производ по глава на жител. Рим, во целина , има најголема заработувачка во Италија, достигнувајќи 47,076,890,463 евра во 2008 година сепак во однос на просечниот приход на работниците градот се става како 9-ти во Италија со 24,509 евра. На глобално ниво, работниците во Рим, ја примаат 30та по ред највисока плата во 2009 година. Иако економијата на Рим се карактеризира со отсуство на тешката индустрија и тоа во голема мера доминираат услугите, високо-технолошките компании, истражување, изградба и комерцијални активности, а огромиот развој на туризмот е многу динамичен и исклучително важен за неговата економија. Римскиот меѓународен аеродром е најголем во Италија, и е град домаќин на огромното мнозинство од главните италијански компании, како и седиште на три од 100 светски најголеми компании : Енел, Ени и Телеком Италија.

Универзитети, Националното Радио и Телевизија и Филмската индустрија во Рим се исто така важни делови од економијата. Рим е центар на Италијанската филмска индустрија , благодарение на Чинечитс студиото, кои работат од 1930-тите години. Градот е центар за банкарството и осигурување, како и електрониката, енергетиката, транспортот и воздушната индустрија. Бројните меѓународни компании и агенции,владини министерства, конференциски центри, спортски сали, музеи се наоѓаат во главните деловни единици на Рим : Esposizione Universale Roma, Torrino, Magliana.

Образование[уреди]

Рим на национално ниво е голем меѓународен центар за високото образование, има голем број на академии, колеџи и универзитети. Според City Brands Index Рим се смета за втор во светот најголем историски, образовен, културен и убав град . Може да се пофали со голем број на академии и колеџи и од секогаш бил голем интелектуален и едукативен центар, особено за време на Антички Рим и Ренесансата заедно со Фиренца. Првиот универзитет во Рим е “La Sapieca” кој е основан во 1303 год. и е најголем во Европа а е втор во светот по големина, во него се едуцираат повеќе од 140,000 ученици. Во 2005 е рангиран 33-ти во Европа најдобар универзитет, а моментално е вброен во првите 50 во Европа и со цел да се намали заинтерисираноста за овој универзитет. Рим исто така е домаќин на LUISS школото на Владата, најважна Италијанска школа во областа на меѓународните односи и европските студии. Овој град има голем број на Папски универзитети и други институции, вклучувајќи ја Британската школа во Рим, фФранцуската школа, Папскиот грегоријански универзитет(основан во 1551 год.) Европскиот универзитет за дизајн, Свети Јован универзитетот, Американ Универзитет, Школата Лоренцо де Медичи, исто така Фон Феличе Рим се наоѓа токму овде. Римските универзитети имаат неколку семинари за студентите од другите земји кои студираат свештенството во Папските универзитети,како на пример: Папскиот Северно Американски колеџ, Шкотскиот колеџ и Папскиот хрваткси колеџ на Свети Јероним.

Римски големи библиотеки се: Библиотеката Ангелика основана во 1604 год. и е првата Италијанска јавна библиотека, Библиотеката Касанатенсе основана во 1701 год. Институтот за историја на уметност, Германските библиотеки кои служат за усовршување во уметноста и науката, Националната Централна Библиотека која содржи 4.126.002 тома, а библиотеката “del Ministero degli Affari Esteri” е специјализирана за дипломатија, надворешни работи и модерна историја, библиотеката “dell'Enciclopedia Italiana” и библиотеката “Don Bisqo” се едни од најголемите и најмодерните од сите библиотеки, Mузеј библиотеката е специјализирана за историја на драма и театар, Библиотеката “Della Società Geografica Italiana” е базирана во вилата Целимонтана и е најважна географрска библиотека во Италија, како и во Европа, Ватикан Библиотеката е една од најстарите и најважните библиотеки во светот, која е официјално основана во 1475 година иако е всушност е постара и има околу 75.000 кодекси во текот на цела историја.

Култура[уреди]

Забава и сценски уметности[уреди]

Рим е важен центар за музиката и има интезивна музичка сцена вклучувајќи и неколку престижни музички театри. Домаќин е на академијата “Nacionale di Santa Sicilia”(основан во 1585 год), за некои нови концертни сали изграден е и новиот “Parko della Musica”(една од најголемите музички сцени во светот). Рим, исто така, има оперска куќа “Teatro di Roma” дела’’, oпера како и неколку помали музички институции. Во Рим во 1991 год. се одржала Евровизија и МТВ Европските музички награди во 2004 год.

Рим има големо значење во музичката историја. На Римскиот Факултет имало група на композитори на претежно црковна музика, која била активна во градот во текот на XVI и XVII век, што го опфаќа крајот на Ренесансата и почетокот на Барокните епохи. Многу од композиторите имале директна врска со Ватикан и со папските капели, иако тие работеле на неколку цркви, стилски тие често, се во контраст со Венецијанската школа на композитори кои во исто време нивната музика е доста прогресивна. Несомнено најпознат композитор кои произлегол од Римската школа е Џовани Перлуиги да Палестрина , чие име е поврзано со четиристотини години јасни,полифонички изведби. Сепак имало и други композитори кои работеле во Рим, во најразлични стилови и форми.


Туризам[уреди]

Рим е еден од најважните туристички дестинации во светот, сето тоа се должи на непроценливо бескрајно големо археолошко и уметничко богатство како и за шармот на својата единствена традиција, убавината на панорамските погледи и на големина на величествените ‘’вили’’(паркови). Меѓу повеќето значајни ресурси се и музеите(Музејот Капитолини,Музеите во Ватикан, Галеријата Боргезе, вклучувајќи ги и оние посветени на модерната и современата уметност и големиот број – водопади , фонтани, цркви, палати, историски згради, споменици и урнатини на римскиот форум и катакомбите. Рим е трет по ред најпосетуван град во Европската Унија, по Лондон и Париз, и се здобива во просек од 7 до 10 милиони туристи годишно што понекогаш се дуплира таа бројка во светите години. Колосеумот (4 милиони туристи) и Музеите во Ватикан ( 4,2 милиони туристи) се на 39-то и 37-то место за најпосетувани места во светот, според една неодамнешна студија. Рим е еден од најголемите археолошки центри и еден од главните центри во светот на археолошките истражувања. Постојат бројни културни и истражувачки институти кои се наоѓаат во градот како што се Американската академија , Шведскиот институт и други. Исто така има и голем број на древни локалитети,како што е форумот Романум, маркетот Трајан, Форумот Трајан, Колосеумот, Пантеон и други. Колосеумот најверојатно е една од најпознатите иконски археолошки локалитети во Рим и се смета за светско чудо. Рим содржи голема и импресивна колекција на склуптури , фонтани, мозаици, фрески и слики од сите различни временски периоди. Овој град е прв што станал главен уметнички центар за време на антички Рим , со форми на важни римски уметности како што се архитектура, сликарство, вајарство, мозаикот како уметност. Металната работа, ковани монети , гравирањето на дијамантот, резбање на слонова коска, стаклото фигурина, керамиката и многу други работи се сметаат за ‘’мали” форми на римските уметнички дела. Подоцна овој град станува главен центар на ренесансната уметност, бидејќи папите дали огромни суми на пари за изградба на палати, плоштади, јавни објекти . Рим станува еден од главните центри во Европа за ренесансните уметнички дела, втор само после Фиренца која му дава можност да се споредуваат со други големи и културни центри како Парис, Венеција. Градот бил погоден во голема мера од барокот, и така Рим станува дом на бројни уметници и архитекти како Бернини, Караваџо, Караки, Боромини и Кортона. Во доцните година на XVIII век и почетокот на XIX век бил дел од градовите кои биле посетувана од Големата турнеја(богати,млади англиски и други европски аристократи кои патувале насекаде) со цел да дознаат повеќе за римската култура, уметност, филозофија и архитектура. Голем број на неокласични и рококо уметници имало во Рим како што се Панини, Бернардо Белото.

Овој град има зголемен фонд на современа уметност и архитектура. Националната галерија на современи дела има дела од Бала, Моранди, Пирандело, Кара, Де Чириро, Де Пасис, Гутусо, Фонтана, Бури, Мастројани, Туркано, Кандиски. Во 2010 година се отвори најновата “Фондацијата за современа уметност и архитектура” во Рим, галерија дизајнирана од страна на реномираниот ирачки архитект Заха Адид. Познат како Махи Националниот музеј на XXI век на уметноста и архитектурата. Махи има кампус посветен на културата, експериментални истражувачки лаборатории, за меѓународна размена и проучување и истражување. Тој е еден од најамбициозните модерни архитектонски проекти во Рим заедно со Аудиториумот Пенсо Пиано на најголемата концертна сала погоре спомената “Parco della musica” и “Масимилијано Фуксас”-Римскиот конгресен центар. Овој цетнар претставува огромен проѕирен сад кој содржи простории за состаноци и аудиториум со два плоштади кој е отворен од двете страни.

Рим исто така е претпознатлив како светски модерен град. Иако не е толку важен како Милано, Рим е четврти центар за модата во светот, според глобалниот јазичен мониторинг во 2009 год. откако Милано, Њујорк и Париз го надминаа Лондон. Големите луксузни модерни куќи и синџирите за накит како што се Булгари, Фенди, Лаура Биагиони и Бриони се основани токму во градот Рим. Исто така големи компании како Шанел, Прада, Долче и Габана, Армани и Версаче имаат луксузни бутици во Рим .

Кујна[уреди]

Кујната во Рим се развила низ вековите и периодите на социјални, културни и политички промени. Рим станал главен центар за гастрономија за време на Антички Рим. Античката римска кујна била значајно под влијание и на античката грчка култура, но и подоцна,империската огромна експанзија ги изложила Римјаните на многу нови,провинциски кулинарски навики и готвечки техники. Во почетокот, разликите помеѓу општествените класи не биле многу големи, но диспаритетите се развиле со растот на империјата. Подоцна, за време на ренесансата, Рим станал познат како центар на висока-кујна, бидејќи некои од најдобрите готвачи од тоа време работеле за Папите. Еден пример на ова би можело да биде Бартоломео Скапикој бил готвач, кои работеле за Пие IV во кујната на Ватикан, и се стекнал со слава во 1570, кога неговата Готварска Опера “dell'arte del cucinare”(“Уметноста на готвењето”) била конечно објавена. Во книгата тој наведува околу 1000 рецепти на ренесансната кујна и ги опишува готварските техники техники и алатки, давајќи ja првата позната слика на вилушка. Денес, градот е дом на бројни големи и традиционални италијански јадења. А еврејското влијание може да се види, како што Евреите живееле во Рим од I век пред нашата ера. Зеленчук, особено свет артишок, се вообичаени. Примери за овие вклучуваат "Saltimbocca alla Romana" - со телешка шницла,во римски стил;. покриено со остра шунка и жалфија придружено со бело вино и путер, "Carciofi alla giudia" - артишок пржен во маслиново масло, е типичен за римското еврејско готвење; "Carciofi alla Romana" - артишок римски стил; надворешните лисја се отстранети, полнети со ментол, лук, презла и се вари, "Spaghetti alla carbonara" - шпагети со сланина, јајца и pecorino , и "Gnocchi di semolino alla Romana" - гриз кнедла,во римски стил, да се спомене,но неколку се.

Кино[уреди]

Рим е домаќин на Cinecittà Studios (Чинечита Студио), најголемиот објект на филмска и телевизиска продукција во континентална Европа и во центарот на италијанската кинематографија, каде што голем број од најголемите денешни кино благајни хитови се се снимени. На 99-акр (40 ха) студио комплекс е 5,6 милји (9,0 км) од центарот на Рим и е дел од еден од најголемите продукциски заедници во светот, само втор во Холивуд, со и над 5.000 професионалци - во периодот на креаторите на костими па се до специјалистите за визуелни ефекти Повеќе од 3.000 продукции се направени на неговото подрачје, од последните функции, како на "Страдањата на Христос", "Бандите на Њујорк", “HBO во Рим”, "Декамерон", а и кино класици како “Бен-Хур”, “Клеопатра” и филмовите на Федерико Фелини.

Основана во 1937 година од страна на Бенито Мусолини, студијата биле бомбардирани од страна на западните сојузници за време на Втората светска војна. Во 1950 година, Cinecittà била локација за снимање за неколку големи американски филмски продукции, а потоа стана студио кое е најтесно поврзано со Федерико Фелини. Денес Cinecittà е само студио во светот со пред-продукција, продукција, како и целосен пост-производствен погон на едно подрачје, дозволувајќи им на режисерите и продуцентите со своите сценарија и "да излезат" со завршен филм.


Јазик[уреди]

Иако поврзани денес само со латински, антички Рим бил во повеќејазичен факт. Во најголема антика Сабине племињата ја споделува областа на она што е денес во Рим со латински, племиња. Јазикот Сабине бил еден од италската група на антички италијански јазик, заедно со етрурците, кој би бил главен јазик на еден од кралевите на антички Рим кој владеел до нивното соборување во 509 п.н.е. и основањето на Републиката. Urganilla, или Plautia Urgulanilla, сопруга на царот Клавдиј, се смета дека е претседател на етрурците многу векови по овој датум, во согласност со влезот Suetonius "на Клавдиј. Сепак латински, во разни варирачки форми , бил главен јазик на класичниот Рим, но градот имаше имигранти, робови, жители, амбасадори од многу делови на светот исто така беше и повеќејазичен факт. Многу образовани Римјани исто така зборуваат грчкии имаше голем грчко, сириско еврејско население во делови од Рим, од многу порано пред империјата. Латински, кој еволуираше во текот на средниот век во италијански. Второспоменатиот се појави како вкрстување на различните регионални дијалекти, меѓу кои доминираат и тоскански дијалект , но населението на Рим исто така развиле свој дијалект, на Romanesco. На античкиот Romanesco, што се користел за време на средниот век, беше јужниот италијански дијалект, многу блиску до Неапол. Влијанието на фирентинската култура во текот на ренесансата, , пред сè, за имиграција во Рим на многу Фиоренци, меѓу нив и две Медичи папи (Лав X и Климент VII) и нивната придружба, предизвика голема промена во дијалектот, кој започна да личи повеќе на тоскански сорти. Ова во голема мера остана ограничена во Рим до XIX век, но потоа се прошири на другите зони на Лацио (Civitavecchia, Latina), од почетокот на XX век, благодарение на зголемувањето на населението на Рим и да се подобри транспортниот систем. Како последица на тоа, Romanesco се откажа од традиционалните форми да мутира во дијалект што го зборуваат во рамките на градот, што е повеќе како Италјански стандард , но и понатаму останува различен од другите Romanesco-под влијание на локални дијалекти на Лацио. Дијалектна литература во традиционална форма Romanesco вклучува дела на такви автори како Giuseppe Gioachino Belli, Trilussa, и Cesare Pascarella. Современите Romanesco главно се претставени од страна на популарни актери како што се Aldo Fabrizi, Alberto Sordi, Nino Manfredi, Ana Magnani, Gigi Proietti, Enrico Montesano, Carlo Verdone.

Историски придонес на Рим кон јазик во светскa смисла сепак е многу посеопфатна . Преку процесот на Romanisation, народите на Галиа, на Пиринејскиот Полуостров, Италија и Dacia ги развива јазиците кои произлегуваат директно од латински и беа усвоени во големи области на светот и преку колонизација и културно влијание. Покрај тоа, исто така, современиот англиски јазик, бидејќи Норман Освојување, позајмил голем процент од својот речник од латинскиот јазик. Римската или латинската азбука се најкористени писмено во светот од страна на најголемиот број на јазици. Рим веќе долго време бил домаќин на уметнички заедници, странски жителски заедници и голем број на странски верски студенти или верници и така отсекогаш бил повеќејазичен простор. Денес поради масовниот туризам многу јазици се користат за сервисирање на туризмот, а особено англиски јазик, кој е нашироко познат во туристичките области, и градот е домаќин на голем број на имигранти и така има многу повеќејазични имигрантски области.

Спорт[уреди]

Фудбалот е најпопуларниот спорт во Рим, како и во останатиот дел од земјата. Градот беше домаќин на финалето игри на 1934 и 1990 ФИФА Светско Првенство. Последното се одвиваше на Олимпискиот стадион, кој исто така е домашниот стадион за локалните Серија А клубови како Рома и Лацио, чие ривалство стана се главен додаток на Римската спортска култура. Фудбалери кои играат за овие тимови и исто така се родени во градот имаат тенденција да станат особено популарни, како што беше случајот со играчи како Франческо Тоти Даниеле Де Роси (и двајцата за Рома). Атлетико Рома е мал тим кој игра во Прва дивизија; неговиот матичен стадион е стадионот Flaminio.

Рим беше домаќин на Летните олимписки игри 1960, со голем успех, со користење на многу древни локалитети, како што се вилата Боргезе и терми на Каракала како собиралишта. За Олимписките игри се создадени многу нови структури , поточно новиот голем Олимпискиот стадион (што исто така беше проширен и обновен за да биде домаќин на квалификациите и на финалниот натпревар 1990 ФИФА Светско Првенство), на Villaggio Olimpico (Олимпиското село, создаден за да биде домаќин на спортисти обновен по игрите како станбена област), и др. Рим направи обид да биде домаќин на Летните олимписки игри 2020, но тоа беше повлечен пред крајниот рок за барателот на датотеки.

Рагби сојузот е стекнување на пошироко прифаќање. Стадионот Flaminio е домаќин за Италјанскиот национален рагби тим, кој се игра во Six Nations Championship од 2000 година, иако со помалку од задоволителни настапи, како што тие никогаш не го освоиле шампионатот. Рим е домаќин на локалните рагби тимови, како што се Unione Rugby Capitolina, Rugby Roma, и SS Lacio.

Секој мај, Рим е домаќин на АТП Мастерс серијата тениски турнир на игралиштата од глина на Foro Italico. Велосипедизам беше популарен во периодот по Втората светска војна , иако неговата популарност е избледна. Рим беше домаќин на финалниот дел Giro d'Italia двапати, во 1989 година и 2000 година. Рим е исто така дом на други спортски тимови, вклучувајќи кошарка (Virtus Roma,) одбојка (М. Roma одбојка), ракомет или ватерполо.

Аџилак[уреди]

Рим е еден од главните христијански аџилаци од средниот век. Луѓе од целиот христијански свет го посетуваат Ватикан, во рамките на градот Рим, седиштето на папството. Папата бил од највлијателните фигури за време на средниот век. Градот стана главен аџилаци во текот на средниот век во фокусот на борби помеѓу папството на Светата Римска Империја почнувајќи со Карло Велики, кој беше крунисан за најпрвиот император во Рим во 800 од папата Лав III. За разлика од кратки периоди како независен град за време на средниот Век, Рим го чува својот статус како Папскиот главен град и "светиот град" со векови, дури и кога папството накратко се пресели во Авињон (1309-1377). Католиците веруваат дека Ватикан е последното почивалиште на Свети Петар. до ден денес, илјадници верници се собираат во во градот во Рим. Еден од аџилаковото запирање се скалите Пилат, каде што, според христијанската традиција, чекорите што доведоа до преторијата на Понтиј Пилат во Ерусалим, која Исус Христос застанал во текот на Неговото страдање по својот пат на суд. Скалите биле , наводно, донесени во Рим од Света Елена во IV век. Со векови, Скала Санта го привлече христијанските верници кои посакуваа во чест на страдањата на Исус.

Аџилакот во Рим може да вклучи посети на голем број на градови, како во рамките на Ватикан и во територијата на Италија во градот Рим . Некои од овие се катакомбите на антиката во која христијаните се молеле, ја закопувале својата смрт и вршеле богослужба за време на периоди на прогонот, и различни национални цркви, најпознатата Црква на Сент Луис на Французите, или цркви поврзани со индивидуални религиозни нарачки, исто како што е црквата на Исус. Традиционално имало седум цркви познати како Pilgrim цркви, посетени, заради светец поединец кој го почитуваат таму, или во средниот век за да се добие indulgences???, или за национални причини, бидејќи постојат национални цркви во Рим за повеќето католички земји. Базиликата Свети Петар е главната дестинација за аџилак, поради присуството на папата и погребот на многу поранешни папи таму, вклучително и Свети Петар, признати од страна на католиците како прв папа. Свети Петар и три други големи цркви, сите заедно на територијата на Италија а со тоа и надвор од Ватикан формата она што се нарекува четирите главни базилики, овие се базиликата на Свети Јован Латерански, на базиликата на Свети Павле надвор од ѕидовите, каде што Свети Павле се верува дека е погребан , Света Марија . Три други помали базилики, сите кои се наоѓаат во Рим, го формираат седум аџилаковиот град .

Транспорт[уреди]

Рим е во центарот на радијалната мрежа на патишта, кои грубо ги следат линиите на антички римски патишта кои започнале во Капитол и си го поврзуваат Рим со неговата империја. Денес Рим е опкружен, на растојание од околу 10 километри (6 милји), од страна на кружниот пат (на Grande Raccordo Anulare или GRA).

Поради својата местоположба во центарот на италијанскиот полуостров, Рим е главен железнички јазол за централна Италија. Главната железничка станица во Рим, Termini, е една од најголемите железнички станици во Европа и најчесто користен Италија, со околу 400 илјади патници што минуваат секој ден. Втората по големина станица во градот, Roma Tiburtina, во моментов се обновува како високо брзински железнички терминал.

Рим поседува три аеродроми. Интерконтиненталниот Леонардо да Винчи. Меѓународниот аеродром е главен аеродром во Италија и е попознат како "Fiumicino аеродром", и се наоѓа во рамките на општината во близина на Fiumicino, југо-западно од Рим. Постарите Rome Ciampino аеродром е заеднички цивилен и воен аеродром. Тоа најчесто се нарекува "Ciampino аеродром", заради тоа што се наоѓа покрај Ciampino, југо-источно од Рим. Третиот аеродромот, на Roma Urbe аеродром, е мал со мал сообраќај и се наоѓа на околу 6 километри северно од центарот на градот, кој се справува со повеќето хеликоптери и приватни летови.

Градот страда од проблеми во сообраќајот во голема мера кое се должи на оваа радијална улична шема, отежнувајќи им на Римјаните од околината да се движат лесно од едни на други радијални патишта без да навлегуваат во историскиот центар или со користење на кружниот пат. Овие проблеми не се потпомогнати од ограничената големина на метро системот на Рим во споредба со другите градови со слична големина. Покрај тоа, Рим има само 21 такси возила за секои 10.000 жители, далеку под другите големи европски градови. Хроничниот метеж предизвикан од автомобили во текот на 1970-тите и 1980-тите години доведе до рестрикции кои се поставени на возилото и имаат пристап до внатрешниот дел во центарот на градот за време на часовите на дневна светлина. Области каде што овие ограничување се применуваат се познати како ограничени сообраќајни зони (зона на Traffico Limitato (ZTL) на италијански). Во поново време, тешкиот ноќен сообраќај во Trastevereand San Lorenzo доведе до создавање на ноќни ограничени сообраќајни зони во овие области, а исто така има и планови да се создаде уште една зона на ограничен сообраќај во Testaccio.

А 2-линијата ,метро систем наречен Metropolitana функционира во Рим. Изградбата на првата филијала започнала во 1930-тите. Линијата била планирана брзо да се поврзе со главната железничка станица со нов план E42 област во јужниот дел на предградието на градот, каде што 1942 Светскиот саем требало да се одржи. Настанот никогаш не се одржал поради војната. Областа подоцна беше делумно редизајнирана и преименувана EUR (Esposizione Universale di Roma: Rome Universal Exhibition) во 1950-тите за да служи како модерен бизнис-област. Линијата била конечно отворена во 1955 година, и сега е дел од линијата Б.

А линијата отворена во 1980 година од Ottaviano до Anagnina станициподоцна проширена во фази (1999-2000) до Battistini. Во 1990-тите, продолжувањето на линијата Б била отворена од Termini до Rebibbia. Оваа подземна мрежа генерално е сигурна (иако може да настане многу голем метеж повеќе пати и во текот на некои настани, а особено на А линијата), како што тоа е релативно кратко. Почнувајќи од 2005 година, нејзината вкупна должина изнесува 38 километри (24 милји).

Двете постоечки линии, А и Б, се сечат во Roma Termini станицата. Нова гранка на линијата Б (Б1) е под изградба со проценети трошоци за 500.000.000 €. Тоа е предвидено да се отвори во 2012 година. Б1 ќе се поврзе со линијата Б во Piazza Bologna и ќе има четири станици на растојание од 3,9 км (2 милји). А третата линија, линија Ц, е под изградба со проценети трошоци за € 3000000000 и ќе има 30 станици на растојание од 25,5 km (16 mi). Тоа делумно ќе ја замени постоечката железничка линија, Termini-Pantano. Таа ќе биде целосно автоматизирана, ќе биде без машиновозачи . Првиот дел треба да се отвори во 2011 година и крајните делови во 2015 година, но археолошките наоди често ги одложуваат подземните градежни работи. А четвртата линијата, Д линијата, исто така е планирана. Таа ќе има 22 станици на растојание од 20 километри (12 милји). Првиот дел е проектиран да се отвори во 2015 година и крајните делови пред 2035.

Надземно јавниот транспорт во Рим е составена од автобуси, трамваи и урбана воз мрежа (СР линии). Автобуската и трамвајската мрежа е раководена од страна на Trambus SpA под покровителство на Atac SpA (кој порано стоел за Општинскиот Бизнис и Трамвајските линии , Azienda Tramvie е Autobus del Comune во Италија). Автобуската мрежа има повеќе од 350 автобуски линии и над 8000 автобуски станици, додека повеќе ограничените трамвајски системи имаат 39 километарска пруга и 192 станици. Исто така, постои една тролејбус линија, отворена во 2005 година, а исто така и дополнителни тролејбус линии се планирани.

Меѓународни објекти,организации и нивна вмешаност[уреди]

Рим е уникатен бидејќи во неговите рамки постои независна држава, Ватикан. Ватикан е енклава на Рим и во неа се наоѓа “Светата Столица”,којашто претставува врховна влада на Римската Католичка Црква. Градот е домаќин за странски амбасади за Италија и Светата Столица, иако многу често истиот амбасадор е акредитиран за двете.

Друго тело како што е Суверениот Воен Поредок на Малта (СМОМ), зема прибежиште во Рим во 1834тата година, а тоа се должи на освојувањето на Малта од страна на Наполеон во 1798 година. Ова тело има суверенитет но не бара никаква посебна територија во Рим или на било кое друго место, па од тука доаѓа и спорот за неговиот вистински суверенитет.

Рим е исто така седиште на многу меѓународни агенции на Обединетите Нации, како што се Светската Програма за Храна (СПХ), Организацијата за храна и агрикултура (ФАО), и Меѓународниот Фонд за развој на Агрикултурата (ИФАД).

Овој град традиционално е вмешуван во процесот на Европската политичка интеграција. Во 1957мата, градот беше домаќин на потпишувањето на Договорот од Рим, со кој стави основата на Европската Економска Заедница (претходник на денешната Европска Уија) и исто така беше домаќин на официјалното потпишување на предложениот Европски Устав во Јули 2004тата година.

Рим е седиште на Универзитетот за безбедност на НАТО и е место каде што Статутот на Меѓународниот Криминален Суд беше формулиран.

Наводи[уреди]

  1. Bilancio demografico Anno 2011 (dati provvisori) - Roma
  2. Bilancio demografico Anno 2011 (dati provvisori) - Comune: Roma