Прва светска војна

Прва светска војна
Од лево на десно: Ровови на Западниот фронт; Британија Тенкот Марк IV преминува преку ров; Кралска Морнарица воениот брод HMS Irresistible потонува откако наидува на мина во Битката за Дарданелите; митралезец со заштитна маска и двокрилецот Sopwith Camel.
Датум 28 јули 1914 – 11 ноември 1918 Место Европа, Африка и Среден Исток (кратко во Кина и на Пацифичките острови) Исход Победа на Антантата. Крај на Германската Империја, Руската Империја, Отоманската Империја и Австроунгарија. Создавање на нови држави во Источна и Централна Европа.
Завојувани страни
Сојузнички сили: Руско царство Франција Британска Империја Србија Италија САД комплетна листа	Централни сили: Австроунгарија Германско царство Отоманска империја Царство Бугарија
Команданти и водачи
Николај II Алексеј Брусилов Џорџ Клеменс Џозеф Џефри Фердинанд Фох Роберт Нивел Херберт Хенри Аскит Сер Даглас Хаг Сер Џон Џеликој Виктор Емануел III Луиџи Кадорна Армандо Диаз Вудров Вилсон Џон Першинг	Франц Јозеф I Конрад фон Хитцендорф Вилхем II Ерих фон Фалкенхајн Паул фон Хинденбург Ранјхард Шир Ерих Лудендорф Мехмед V Исмаил Енвер Мустафа Кемал Ататурк Фердинанд I
Жртви и загуби
Убиени: 5,520,000 Ранети: 12,831,000 Исчезнати: 4,121,000	Убиени: 4,386,000 Ранети: 8,388,000 Исчезнати: 3,629,000

Разрушени објекти во Битола бомбардирани од германски авиони во 1918 г. за време на Првата светска војна

Прва светска војна, исто така позната и како Големата војна и Војна на нациите е светски конфликт што се одвива од 1914 до 1918 година и започнува во Европа. Ниеден претходен конфликт нема мобилизирано толкав број војници ниту пак вклучил толку многу луѓе во бојното поле. Првата светска војна е втор најкрвав настан во светската историја до тогаш. Хемиско оружје е искористено за прв пат, изведени се првите масовни бомбардирања на цивили од небо, и некои од првите големи масакри на цивили се случуваат за време на војната. Четири династии, Хабсбурговците, Романови, Отоманците и Хохенцолерните, чии корења на моќ се протегаат до деновите на крстоносните војни, паѓаат за време на војната или после неа.

Првата светска војна претставува одлучувачко раскрстување со стариот светски поредок, обележувајќи ја пропаста на апсолутистичката монархија во Европа. Војната ќе се покаже како катализатор за Руската револуција која понатаму ќе инспирира револуции во земји како Кина и Куба и ќе ја постави основата за Студената војна меѓу СССР и САД. Поразот на Германија во војната и неуспехот да се решат некои од причините за Големата војна поставуваат основа за раст на националсоцијализам и неговиот конечен резултат - избувнувањето на Втората светска војна во 1939 година. Војната исто така на големо ја зголемува употребата на масовна индустријализација како база за нова форма на војување што се потпира целосно на технологија и вовлекува цивили како никогаш порано.

Поимот „Прва светска војна“, што имплицира настан различен од „Втора светска војна“ не е популарен меѓу некои историчари кои ја сметаат војната само како прва фаза од три-децениската војна што се протега од 1914-1945 година. Други историчари, пак, гледаат на Прва светска војна како една од последиците на францускиот пораз во Француско-пруските војни што води кон француската експлоатација на балканската криза како повод за општа војна. Историчари исто така ја цитираат и германската дипломатска неснаодливост како и бранот национализам што ја преплавува Европa во тоа време.

Прва светска војна станува позната како рововска војна, каде што голем број на војници се врзани за рововите и не можат да се движат многу заради напнатоста на одбраната. Ова е посебно вистинито за Западниот фронт. Преку 9 милиони луѓе умираат на бојното поле и уште приближно толку на домашниот фронт како последица на недостаток на храна, геноцид и битка на земја.

Жртви

Земја	Жртви	Мртви	Ранети
Русија Убиени: 5,520,000 Ранети: 12,831,000 Исчезнати: 4,121,000[1] Убиени: 4,386,000 Ранети: 8,388,000 Исчезнати: 3,629,000[1]	6.650.000	1.700.000	5.950.000
Германија	5.989.758	2.037.700	4.216.058
Франција	5.623.800	1.357.800	4.266.000
Австроунгарија	4.820.000	1.200.000	3.620.000
Британска Империја*	2.998.583	908.371	2.090.300
Италија	1.597.000	650.000	947.000
Србија	1.978.148	1.250.000	728.148
Отоманска Империја	725.000	325.000	400.000
Романија	455.706	335.706	120.000
САД	360.300	126.000	234.300
Бугарија	239.890	87.500	152.390
Канада*	239.605	66.655	172.950
Австралија*	218.501	59.330	159.171
Црна Гора	60.000	50.000	10.000
Белгија	58.402	13.716	44.686
Грција	26.000	5.000	21.000
Португалија	20.973	7.222	13.751
Њуфаундленд**	3.565	1.251	2.314
Јапонија	1.207	300	907
Вкупно	31.266.438	9.381.551	23.148.975

*Британска Империја вклучува канадски, австралиски и индиски жртви.
**Њуфаундленд не е дел од Канада во овој период.

Повод за војната

Во 1914 г. надвојводата Франц Фердинанд и неговата жена Софи Хотек биле во официјална посета на Босна. Во текот на посетата еден од незадоволните фрла бомба врз автомобилот на Франц Фердинанд. Таа се одбива и експлодирува под следниот автомобил во колоната, повредувајќи ги оние кои биле во него. Тогаш Франц фердинанд оди со автомобилот понатаму на побезбедно место. Во тој момент, додека седел во кафеана, Гаврило Принцип, станува, се пробива низ толпата, вади пиштол и со седум куршуми го убива надвојводата и неговата сопруга. Заради ова Австро-Унгарија ја обвинила владата на Србија.

Во текот на 1914 биле формирани три фронта: Западен, Источен и Балкански фронт. Освен на европските фронтови, воени дејствија се воделе и на Далечниот Исток и Северна Африка. Неколку позначајни информации 29 Јуни напад на Србија од страна на Авсро Унгарија. 1915 Бугарија се приклучува од страна на Централните сили,истата година србија подпаѓа под Австро Ѕнгарска власт. 1916 бил отворен Македонскиот фронт од Охрид до Грчки залов, а на 14 Септември истиот бил пробиен. 1917 Грција се приклуцува од страна на Антантата т.е Источните сили. 1918 Создадено кралство на Балканските држави Кралство на Србија,Црна Гора и Хрватска

Западен фронт

Западниот фронт се протегал од бреговите на Северното Море до швајцарската граница. До крајот на август германските воени единици навлегле длабоко во северна Франција преку Белгија. По прегрупирањето на француската армија, германското напредување било запрено северозападно од Париз, кој со околината бил добро утврден.

Водачи

• 

  Вилхелм II од Германија

• 

  Германскиот канцелар Теобалд фон Битман-Холвег

• 

  Францускиот премиер Александре Рибот

• 

  Британскиот премиер Херберт Хенри Аскуит

• 

  Британскиот премиер Дејвид Лојд Џорџ

• 

  Рускиот цар Николај II

• 

  Американскиот претседател Вудроу Вилсон

• 

  Ерменскиот водач Андраник Озаниан

• 

  Унгарскиот премиер Иштван Тиза

Поврзано

• Историја на Европа
• Историја на Балканот
• Литература од Првата светска војна
• Улога на жените во светските војни
• Бојни отрови во Првата светска војна
• Листа на битки 1901-2000
• Листа на луѓе поврзани со Првата светска војна

Надворешни врски

• First World War.com „Мултимедијална историја на Прва Светска војна“
• Војната над сите војни на страната на BBC
• „Наследство на големата војна“ со многу слики
• Британската армија во Големата војна
• Прва Светска војна, војни и битки
• Енциклопедија на Прва Светска војна
• Онлајн документи и индекси за Прва Светска војна
• Архива документи за Прва Светска војна
• Пред-воената германска армија