Ерменија

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Ерменија
Հայաստանի Հանրապետություն
Hayastani Hanrapetut῾yun
ХимнаՄեր Հայրենիք (ерменски)
Mer Hayrenik   (transcription)
"Нашата татковина"

Главен град Ереван
40°11′ СГШ 44°31′ ИГД / 
Најголем град главниот
Службен јазик ерменски[1]
Народности  98% ерменци, 1% јазиди, 1% други
Демоним Ерменски
Уредување Претседателска република[2]
 -  Претседател Серж Саргсјан
 -  Премиер Тигран Саргсјан
 -  Прет. на парламентот Новик Абрахамјан
Независна
 -  Традиционална[3]
11 август, 2492 пр.н.е 
 -  Урарту под Араму
840s пр.н.е 
 -  Тигранес Оронтид
560 пр.н.е 
 -  Кралство Ерменија
формирано

190 пр.н.е 
 -  Ерменска апостолска црква
301 г. 
 -  Демократска Република Ерменија основана
28 мај, 1918 
 -  Независност
од СССР
Декларирана
Призната
Финализирана


23 август, 1990
21 септември, 1991
25 декември, 1991 
Површина
 -  Вкупна 29,800 км2 (142ра)
 -  Вода (%) 4,71
Население
 -  проценка за Јули 2008 3.231.900[4] (133та)
 -  Попис 2001 3.002.594[5] 
 -  Густина 101 жит/км2 (103та)
БДП (ПКМ) проценка за 2008
 -  Вкупен $19,298 милијарди[6] 
 -  По жител $5.437[6] 
БДП (номинален) проценка за 2008
 -  Вкупно $12,070 милијарди[6] 
 -  По жител $3.400[6] 
Џини (2003) 33.8 (среден
ИЧР (2007) 0,775 (среден) (83та)
Валута Драм (AMD)
Часовен појас UTC (UTC+4)
 -  (ЛСВ) DST (UTC+5)
Се вози на right
НДД .am
Повик. бр. 374
Светец-заштитник Св. Апостол Вартоломеј,
Св. Апостол Јуда,
Богородица

Ерменија е држава во Евроазија. Од некои историско-културни причини се смета за дел и на Европа. Главен град е Ереван.

Етимологија[уреди]

Ерменија, ерменците ја нарекуваат Хајастан (Hayastan), што значи „Хаикова земја“. Според Светото писмо Хаик бил правнук на Ноа. Според легендата, тој во 130 година, отишол во Шинар, Вавилон, да ја гради Вавилонската кула. Тогашниот асирски крал Бел, познат и како Нимрод, поради неговата „божанска“ надворешност, му понудил да остане во Вавилон и му ветил дека тие ќе го слават и почитуваат како Бог. Но, тој одбил и се вратил во својата земја под Арарат. Тогаш асирскиот крал Нимрод, ја собрал војската и тргнал по него. Во битката, кај езерото Ван (денешна Турција), Хаик со стрела со три пердуви, го пробил оклопот на Химрод и го убил. Асирската војска се повлекла, а се вели дека Хаик живеел 400 години. Од таа битка се смета традиционалниот ерменски календар.

Името Ерменија (Аrmenia),коешто се користи во повеќето земји, се користи од пред околу 3000 години. Почнале да го користат грчките историчари, по ерменскиот водач Арам, кој според легендата бил шести член на Хаиковата лоза (правнук на правнукот на Хаик).

Историја[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Историја на Ерменија.

Праисторија[уреди]

На просторот на денешна Ерменија, во околу 6 век п.н.е. ерменците се населиле во царството Урарту. Во времето на Тигран Велики (95 п.н.е.- 45 п.н.е.), ерменската држава го достигнала својот најголем подем и станала една од најголемите и најсилните држави во Азија. Во тоа време, таа се протегала од Касписко езеро до Средоземно море. Во текот на својата античка историја, Ерменија била постојанен сојузник на македонците, римјаните и.т.н.

Кралство Ерменија[уреди]

Ерменија станала првата држава која го примила христијанството како официјална религија во 301 година.

Последното Ерменско царство (1050 - 1375) опфаќало територии од денешна југоисточна Турција.

Среден век[уреди]

Ерменците во Отоманската Империја припаѓале на Ерменската апостолска црква, Ерменската католичка црква и Ерменската протестантска црква. Во составот на Отоманската империја тие претежно живееле во ерменскиот милет.

Денешната територија на Ерменија од страна на Османлиите започнала да потпаѓа во времето на Мехмед II и целосното зазимање завршило во времето на Селим II (1524 - 1574). Османлиското владеење на Ерменија траело околу 300 години кога по Руско-турската војна (1828-1829) Источна Ерменија била отстапена на Руската империја. Западниот дел од земјата под османлиско владеење била до поразот на империјата во Првата светска војна.

Во текот на османлиското владеење дел од елитните ерменски семејства имале голема доверба кај султанот и добиле можност да допрат до големи позиции во власта. Со текот на времето бројот на Ерменците постојано се намалувал главно поради тоа што биле третирани како народ од втора класа или пак поради разни прогони па дури и геноциди.

Во Константинопол по 1453 година продолжила да опстојува Ерменската апостолска црква предводена од ерменскиот патријарх. Ерменците живееле во шест вилаети и тоа Ерзурум, Ван, Битлиш, Дијарбекир, Карпут и Сивас

По Берлинскиот конгрес се отворило т.н. Ерменско прашање кое се однесувало во преден план за заштита на населението. Ерменското прашање станало дел од Источното прашање во меѓународната политика. Во империјата било формирано Ерменска револуционерна организација која се борела за решавање на ерменското прашање и подем на ерменскиот национализам.

Поради ова следувале серија од бунтови и востанија од страна на ерменските сили кои завршувале безуспешно. Во текот на Првата светска војна ерменското население било подложено на масовно истребувње од империјата. По крајот на војната Ерменија за кратко станала независна држава.

Светски војни[уреди]

Република Ерменија била основана на 28 мај 1918 година, по поразот на Османлиската империја во Првата светска војна. Како таква, функционирала до 29 ноември 1920 година, кога била заземена од советската армија. На 12 март 1922 година Грузија, Ерменија и Азербејџан се обединиле како Закавказка Советска Федеративна Социјалистичка Република. Од 1936 година, Ерменија станала оделна република во рамките на СССР.

Најнова историја[уреди]

На 23 август 1990 година е преименувана во „Република Ерменија“, која што беше во составот на СССР уште една година, а потоа добива суверенитет во 1991 година.

Географија и клима[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Географија на Ерменија.

Поголемиот дел од територијата на Ерменија е планинска. Највисоката точка во државата е расположена на планината Арагатс, на 4095 метри надморска височина. Езерото Севан се наога на 1900 метри надморска височина. Климата во Ерменија е континентална. Летата се суви и топли и траат од јуни до септември, а зимите се многу студени со изобилство од снег. Вкупната површина на земјата изнесува 29,800 km², и според тоа се наоѓа на 142 место по големина во светот. Ерменија граничи на север и исток со Грузија и Азербејџан, а на југ и запад со Иран и Турција.

Политички систем[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Политики на Ерменија.

Административна поделба[уреди]

Ерменија е поделена на покраини и град Ереван кој има специјална административна положба:

Марз Главен град Површина Население
Арагацотн (Արագածոտն) Аштарак (Աշտարակ) 2,753 km² 126,278
Арарат (Արարատ) Арташат (Արտաշատ) 2,096 km² 252,665
Армавир (Արմավիր) Армавир (Արմավիր) 1,242 km² 255,861
Гехаркуник (Գեղարքունիք) Гавар (Գավառ) 5,348 km² 215,371
Котајк (Կոտայք) Раздан (Հրազդան) 2,089 km² 241,337
Лори (Լոռի) Ванаѕор (Վանաձոր) 3,789 km² 253,351
Ширак (Շիրակ) Гјурми (Գյումրի) 2,681 km² 257,242
Сјуник (Սյունիք) Капан (Կապան) 4,506 km² 134,061
Тавуш (Տավուշ) Иџеван (ջևան) 2,704 km² 121,963
Вајоц Ѕор (Վայոց Ձոր) Ехегнаѕор (Եղեգնաձոր) 2,308 km² 53,230
Ереван (Երևան) 227 km² 1,091,235

Економија[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Економија на Ерменија.

Население, јазик и религија[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Демографија на Ерменија.

Ерменците или арменците се индоевропски народ, кој претежно живее во Ерменија и сочинува 93% од населението.Нивната држава Ерменија (Armenia), постоела на Кавказот уште по првиот милениум пред новата ера и претставува една од најстарите светски цивилизации. Ерменија била прва држава во светот која христијанството го прогласила како званична религија околу 300 години пo новата ера.

Ерменците се по вероисповед христијани (монофизити), а зборуваат на ерменски јазик, кој се смета за посебна гранка на индоевропската фамилија на јазици.

Ерменци има вкупно 7.631.000, од нив 3.509.000 во Ерменија, 851.000 во САД, 611.000 во Азербејџан и 577.000 во Грузија. Ерменците се и мнозинско население (околу 95%) во Република Нагорно-Карабах, која формално припаѓа на Азербејџан, но фактички претставува независна држава.Ерменците се мнозинско население (90%) и во Грузиската покраина Џавахетија.

За време на Првата светска војна, тешко настрадале во ерменскиот геноцид (убиени се околу 1.500.000 ерменци) од страна на Младотурците, кога и се протерани на територијата на којашто и денес живеат. Младите ерменци сѐ уште се борат да го докажат геноцидот. Тоа е народ кој со гордост ја раскажува својата историја.

Религија[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Религија во Ерменија.


Поголемиот дел од Ерменците се христијани, кое во Ерменија постои пред околу 1.700 години. Ерменија има своја црква, Ерменска апостолска црква. Според едно предание, таа била основана од страна на Апостол Вартоломеј и Апостол Тадеј. Историски била формирана од страна на светецот Григориј Просветител во 301 година, чијшто син Аристакес учествувал на Првиот Вселенски собор. Оваа црква се потпира на решенијата од првите три Вселенски собори и ја подржува христологијата на Свети Кирил Александриски. Веќе на Четвртиот Вселенски собор, ерменската апостолска црква не учествувала и не ги подржала односно признала решенијата од тој собор. Во периодот од 491 до 536 година конечно се оделила од Византија.

Култура[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Култура во Ерменија.

Ерменците имаат карактеристично писмо и јазик. 96% од населението зборува ерменски, а 40% и руски. Населението на Ерменија е потполно писмено, 99% од населението знае да чита и пишува. Повеќето возрасни лица во Ереван комуницираат и на руски, а популарноста на англискиот јазик постојано расте. Гостољубивоста на Кавказ е легендарна и потекнува од старата традиција.

Градската национална галерија на уметности има повеќе од 16.000 дела, од кои, некои потекнуваат уште од средниот век. Во неа се наоѓаат и слики на многу европски мајстори. Музејот на модерната уметност, Галеријата на детски слики и Сарјанскиот музеј се само мал дел од уметничката понува во Ереван.Исто така постојат повеќе лични галерии, а боројот на нови постојано расте.Во нив се организираат ротациони изложби и продажби.

Ерменскиот филхармониски оркестар е од светска класа, свири во зградата на Градската опера, каде што настапува и ерменската опера и балет.

Џезот е популарен, особено во лето, кога живите свирки се редовна појава во градските кафулиња.

Во Ереван има повеќе драмски театри, каде се играат претстави на ерменски, руски и повремено на англиски јазик.

Во Ереван се наоѓа и плоштад на уметнички дела и занаети, блиску до Плоштадот на Републиката, кадешто стотици продавачи ги нудат своите ракотворби. На овој плоштад можат да се купат антиквитети, чипка, рачно-изработени волнени теписи. Ерменското златарство има долга и очувана традиција и во еден дел од плоштадот можат да се купат и предмети од злато.

Американското свеучилиште во Ерменија помеѓу останатото нуди и студии по менаџмент и право.Оваа институција е плод на зедничките напори на владата на Ерменија, Ерменскиот добротворен совет, USAID и Bolt Hall School of Low од калифорниското свеучилиште од Беркли.

Наводи[уреди]

Види исто така[уреди]

Надворешни врски[уреди]


Drapeau de l'Arménie Покраини во Ерменија Drapeau de l'Arménie

Главен град : Ереван

Област: АрагацотнАраратАрмавирГехаркуникКотајкЛориШиракСјуникТавушВајоц Ѕор


Заедница на независни држави

Азербејџан | Белорусија | Ерменија | Казахстан | Киргистан | Молдавија | Русија | Таџикистан | Туркменистан | Узбекистан | Украина