Источен Тимор

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Демократска Република Источен Тимор
Repúblika Demokrátika Timór Lorosa'e
República Democrática de Timor-Leste
Знаме Грб
Гесло"Unidade, Acção, Progresso"  (португалски)
("Единство, Дејство, Напредок")
ХимнаPátria
Главен град
(и најголем)
Дили
8°34′ ЈГШ 125°34′ ИГД / 
Службен јазик тетум и португалски1
Работни јазици индонезиски и англиски [1]
Демоним источентимореец
Уредување Парламентарна република
 -  Претседател Жозе Рамос-Орта
 -  Премиер Шанана Гусмао
Независност од Португалија, Индонезија² 
 -  Основан 1702 
 -  Објавена 28 ноември 1975 
 -  Признат 20 мај, 2002 
Површина
 -  Вкупна 14,874 км2 (159-та)
 -  Вода (%) н/п
Население
 -  проценка за 2009 1.134.000[2] (155-та)
 -  Густина 76.2 жит/км2 (132-ра)
БДП (ПКМ) проценка за 2008
 -  Вкупен $2.522 милијарди[3] 
 -  По жител $2,368[3] 
БДП (номинален) проценка за 2008
 -  Вкупно $499 милиони[3] 
 -  По жител $468[3] 
ИЧР (2007) 0.489[4] (низок) (162-ра)
Валута Долар³ (USD)
Часовен појас (UTC+9)
Се вози на лево
НДД .tl 4
Повик. бр. +670
1. уште 15 „национални јазици“ се признати според уставот.
2. Индонезија го окупирала Источен Тимор на 7 декември 1975 и го напуштила во 1999.
3. Сентавосите се исто така во употреба.
4. .tp се напуштил.

Источен Тимор, често наречен Тимор-Леште (португалски: Timor-Leste, изговор: [tiˈmoɾ ˈlɛʃtɨ]) (тетум: Timór Lorosa'e) или официјално Демократска Република Источен Тимор (португалски: República Democrática de Timor-Leste), е островска држава во Југоисточна Азија и северна Океанија. Државата го зазема источниот дел од островот Тимор и блиските острови Атауро, Јако и ексклавата Оекуси-Амбено. Источен Тимор спаѓа во помалите држави во светото со 15.410 километри квадратни [5] и е 640 км оддалечена од Дарвин, Австралија.

Источен Тимот бил колонизиран од Португалија во 16 век и бил познат како Португалски Тимор сè додека Португалија ја деколонизирала државата. Во 1975 година, Источен Тимор прогласил независност, но набрзо Индонезија ја окупирала државата и ја прогласила за своја 27. покраина. Во 1999 година, Индонезија во ООН ја повлекла контролата на источниот дел од островот и станала првата нова држава во 21 век на 20 мај 2002. Источен Тимор е една од двете држави во Азија каде католицизмот е доминантна религија, другата е Филипини.

Економијата на Источен Тимор е со среден раст[6] Државата сè уште страна од последиците од војната за независност против Индонезија, што ја оштетила инфраструктурата и протерала голем број население.

Етимологија[уреди]

Јазиците на Источен Тимор

Името „Тимор“ потекнува од индонезискиот и малајскиот збор за исток (timur), што подоцна на португалски се прифатило како Тимор. Официјалното име на државата според нејзиниот устав е „Демократска Република Источен Тимор“ или на португалски República Democrática de Timor-Leste. Во Индонезија државата се вика Тимор Тимур или скратени ја нарекувале како ТимТим, но денес оваа кратенка послабо се користи. Денес, се почесто се користи името Timor-Leste во Индонезија.

Историја[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Историја на Источен Тимор.

Географија и клима[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Географија на Источен Тимор.

Политички систем[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Политики на Источен Тимор.

На чело на државата е претседателот на Источен Тимор кој е избран на избори за петгодишен мандат. Иако неговата улога во политичкиот живот на државата е симболична, претседателот има право на вето за некои законодавни акти. По изборите, претседателот го назначува лидерот на најголемата моментална политичка партија или коалиција за премиер на Источен Тимор. Како претседател на владата, премиерот е и претседател на државниот совет или кабинетот на министри.

Еднодомниот парламент на Источен Тимот е националното собрание на Источен Тимот, чии членови се избрани на избори за мандат од пет години. Бројот на пратенички места варира од минимум 52 до максимум 64 места, иако денес има осумдесет и осум пратеници во тиморското собрание. Уставот на Источен Тимор е создаден по моделот на уставот на Португалија и државата сè уште е во фаза на целосно оформување на администрацијата и владините институции.

Административна поделба[уреди]

Карта на окрузите во Источен Тимор

Источен Тимор се дели на 13 окрузи.[7] Окрузите потоа се поделени на подокрузи, а тие пак, на сукоа.

Округ Површина
(км²)
Домаќинства Население
(2004)
Население
(2008)[8]
Густина
жит/км²[9]
1 Ајлеу &10000000000000729000000729 &100000000000077450000007.745 &1000000000003792600000037.926 &1000000000004572400000045.724 52,0
2 Ајнару &10000000000000797000000797 &1000000000001152700000011.527 &1000000000005247600000052.476 &1000000000006240700000062.407 65,8
3 Баукау &100000000000014940000001.494 &1000000000002265900000022.659 &10000000000100326000000100.326 &10000000000113748000000113.748 67,2
4 Бобонару &100000000000013680000001.368 &1000000000001839700000018.397 &1000000000008303400000083.034 &1000000000009378700000093.787 60,7
5 Викеке &100000000000017810000001.781 &1000000000001511500000015.115 &1000000000006524500000065.245 &1000000000007295000000072.950 36,6
6 Дили &10000000000000372000000372 &1000000000003157500000031.575 &10000000000173541000000173.541 &10000000000212469000000212.469 466,5
7 Ермера &10000000000000746000000746 &1000000000002116500000021.165 &10000000000103199000000103.199 &10000000000118671000000118.671 138,3
8 Кова Лима &100000000000012260000001.226 &1000000000001182000000011.820 &1000000000005281800000052.818 &1000000000006276400000062.764 43,1
9 Лаутен &100000000000017020000001.702 &1000000000001299800000012.998 &1000000000005592100000055.921 &1000000000006534900000065.349 32,9
10 Ликиса &10000000000000543000000543 &1000000000001106300000011.063 &1000000000005483400000054.834 &1000000000006992500000069.925 101,0
11 Манатуту &100000000000017060000001.706 &100000000000083380000008.338 &1000000000003671900000036.719 &1000000000004121700000041.217 21,5
12 Мануфахи &100000000000013250000001.325 &100000000000089010000008.901 &1000000000004495000000044.950 &1000000000005399500000053.995 33,9
13 Окуси &10000000000000815000000815 &1000000000001365900000013.659 &1000000000005746900000057.469 &1000000000006773600000067.736 70,5

Во 2003 г. претрпиле промена границите помеѓу Кова Лима и Ајнару и помеѓу Баукау и Викеке.

Економија[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Економија на Источен Тимор.

Население, јазик и религија[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Демографија на Источен Тимор.

Култура[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Култура во Источен Тимор.

Наводи[уреди]

  1. http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/country_profiles/1508119.stm
  2. Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009). "World Population Prospects, Table A.1" (.PDF). 2008 revision. United Nations.  (консултирано на 2009-03-12)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 „East Timor“. International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=537&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=29&pr.y=0. конс. 1 октомври 2009. 
  4. „Human Development Report 2009. Human development index trends: Table G“. The United Nations. http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf. конс. 5 октомври 2009. 
  5. mne.gov.tl
  6. World Bank Country Groups, 2007
  7. Податоците за населението се водат според пописот од 2004 г. и проценките од 2008 г. на Националната статистичка управа на Тимор-Леште: Предносни табели на окрузите (англиски)
  8. проценка
  9. Густината се однесува на состојбата на населението според пописот во 2004 г.

Поврзано[уреди]

Надворешни врски[уреди]

Влада
Општо