Славко Јаневски

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Славко Јаневски
Славко Јаневски.jpg
Портрет на Славко Јаневски
Занимање раскажувач, романсиер, поет, филмски сценарист, есеист и сликар
Националност Македонец
Народност Македонец
Државјанство македонско и југословенско
Образование Средно стручно училиште
Период 1945-2000
Тематика поезија и проза за возрасни, книжевна есеистика, сценарија, романса
Правец современа македонска книжевност
Значајни дела Село зад седумте јасени“ и др.
Награди „АВНОЈ“, „11 октомври“ и др.

Славко Јаневски (Скопје, 11 јануари 1920 — Скопје, 20 јануари 2000) бил истакнат македонски раскажувач, романсиер, поет, филмски сценарист, есеист и сликар. Долги години бил член на МАНУ и Друштвото на писатели на Македонија. Тој припаѓа на првата генерација македонски писатели по Втората светска војна, која ги поставила темелите на современата македонска книжевност. Неговиот роман „Село зад седумте јасени“ (1952) е првиот роман објавен на стандарден македонски јазик.

Поради својата плодна творечка кариера, Јаневски бил одликуван со поголем број награди и признанија, меѓу кои наградите „АВНОЈ“, „11 октомври“ и „Браќа Миладиновци“. Во негова чест во паркот „Жена-борец“ во Скопје е поставен споменик изработен од академик Томе Серафимовски. Покрај тоа, во негова чест е именувана и читална во Скопје, која била пуштена со работа во 2013 година.

Во 2013 година, Комисијата за лустрација на Македонија објавила дека дошла до заклучок дека Славко Јаневски бил соработник на југословенските тајни служби. Ова резултирало со остри реакции и неприфаќање на одлуката од страна на МАНУ, ДПМ, и пошироката македонска јавност.

Биографија[уреди]

Славко Јаневски е роден во Скопје, каде што завршил основно и стручно-техничко училиште. Од 1945 година е уредник на првиот македонски весник за деца „Пионер“, а потоа бил главен уредник на повеќе книжевни списанија, како што се: списанието за деца „Титовче“, списанијата за литература и уметност „Нов ден“ и „Современост“, литературниот весник „Хоризонт“ и хумористично-сатиричниот весник „Остен“. Во меѓувреме работел како уредник во издавачките куќи „Кочо Рацин“, „Наша книга“ и „Македонска книга“.

Во 1946 година, во Скопје, Славко Јаневски, Блаже Конески, Ацо Шопов, Владо Малески и Коле Чашуле го формирале Друштвото на писателите на Македонија, кое тогаш броело 7 члена. Потоа, Јаневски бил и претседател на Друштвото. Исто така, тој бил член на Македонскиот ПЕН центар, претседател на Советот на СВП, како и член на МАНУ од нејзиното основање во 1967 година.

Јаневски оставил трага и во македонската кинематографија, како автор на неколку филмски сценарија: во 1967 година, тој ја адаптирал класичната историска драма на Војдан Чернодрински „Македонска крвава свадба“, во режија на Трајче Попов; соработувал со Панде Ташковски на филмската адаптација на епскиот воен роман „Доследни на заветот“, пренасловен во „Македонскиот дел од пеколот“, во режија на Ватрослав Мимица; и ја адаптирал сопствената хуманистичка новела „Две Марии“ за филмот со наслов „Јазол“, во режија на Кирил Ценевски.

Лустрација[уреди]

Во јуни 2013 година, Комисијата за лустрација против Славко Јаневски спровела процес на лустрација, во којшто утврдила дека соработувал со тајните служби. Имено, според Комисијата, тој следел писатели и уметници, користејќи го псевдонимот „Славјан“, и тврдел дека нивните дела претставуваат лоша литература.[1][2][3] Реакции против ваквата одлука пристигнале од страна на МАНУ, Друштвото на писателите на Македонија, Македонскиот ПЕН-центар и пошироката културна јавност во Македонија.[4][5][6] МАНУ дури јавно побарала преиспитување на одлуката,[7] но барањето било отфрлено од страна на Комисијата за лустрација како неаргументирано.[8][9]

Награди и признанија[уреди]

Славко Јаневски e добитник е на многу награди и признанија, меѓу кои: „АВНОЈ“ (1968); „11 Октомври“; наградата на СВПБраќа Миладиновци“; наградата на градот Скопје „13 Ноември“; „Кочо Рацин“; „Македонско слово“; наградата за книжевен опус на ИРО „Мисла“ и „Мирослав Крлежа“.[10] Исто така, тој е добитник на две златни арени за сценарио на филмскиот фестивал во Пула, за филмовите „Волчја ноќ“ (1955) и „Македонскиот дел од пеколот“ (1974).

Во спомен на неговото дело, на 29 јануари 2010 во паркот „Жена-борец“ во Скопје бил откриен негов споменик, дело на академскиот скулптор Томе Серафимовски. Исто така во Општина Центар во 2013 година била отворена читална именувана во чест на истакнатиот македонски писател.

Творештво[уреди]

Јаневски е автор на многуброjни книги за деца, патеписна проза, збирки раскази, романи и поезија, коишто се преведени на повеќе светски јазици. Неговото творештво ги опфаќа следниве дела:[11]

  • Крвава низа (поезија, 1945)
  • Пруга на младоста (со Ацо Шопов, поезија, 1946)
  • Пионери, пионерки, бубачки и шумски ѕверки (поезија за деца, 1946)
  • Распеани букви (поезија за деца, 1946)
  • Милиони маченици (поема за деца, 1948)
  • Егејска барутна бајка (поезија, 1949)
  • Песни (1950)
  • Улица (повест, 1950)
  • Лирика (1951)
  • Село зад седумте јасени (роман, 1952)
  • Шеќерна приказна (сказна за деца, 1952)
  • Кловнови и луѓе (раскази, 1956)
  • Две Марии (роман, 1956)
  • Леб и камен (поезија, 1957)
  • Месечар (роман, 1959)
  • Сенката на Карамба Барамба (поезија за деца, 1959)
  • Марсовци и глувци (поезија за деца, 1959)
  • Горчливи легенди (патописна проза, 1962)
  • И бол и бес (роман, 1964)
  • Стебла (роман, нова верзија на „Село зад седумте јасени“, 1965)
  • Евангелие по Итар Пејо (поезија, 1966)
  • Црни и жолти (поезија за деца, 1967)
  • Каинавелија (поезија, 1968)
  • Тврдоглави (роман, 1970)
  • Омарнини (раскази, 1972)
  • Ковчег (раскази, 1976)
  • Оковано јаболко (поезија, 1978)
  • Астропеус (поезија, 1979)
  • Змејови за игра (поезија, 1983)
  • Миракули на грозомората: Легионите на Свети Адонис, Кучешко распетие и Чекајќи чума (трилогија, 1984)
  • Девет Керубинови векови (роман, 1987)
  • Глуви команди (поетски избор, 1988)
  • Песји шуми (поезија, 1988)
  • Чудотворци (роман, 1988)
  • Рулет со седум бројки (роман, 1989)
  • Скаменетиот Орфеј (поетски избор, 1990)
  • Пупи Паф (проза во стихови за деца, 1991)
  • Зад тајната врата (раскази, 1993)
  • Континент Кукулино (проза, 1996)
  • Пупи Паф во Шумшул град (книга за деца, 1996)
  • Пупи Паф гледа од вселената (1996)
  • Пупи Паф господар на соништата (1996)
  • Депонија (роман, 2000)
  • И петто годишно време (раскази, 2001)
  • Измислена тврдина (поезија, 2001)

Наводи[уреди]

Поврзано[уреди]

Надворешни врски[уреди]