Албанци

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Албанци
Shqiptarët
Flag of Albania.svg
Вкупно население
~ 8-8,5 милиони
Региони со значително население
 Албанија 2,312,356 [1]
 Косово 1,690,000 [2]
Балкан:
 Македонија 509.083 [3]
 Грција 274.390-600.000 [4][5]
 Црна Гора 30,439 [6]
 Хрватска 17,513 (попис 2011) [7]
 Романија 10,000 [8]
 Србија 5,809 (бојкотирале таму),60,000 проц. [9]
Европа:
 Италија 1,300,000 проц.482,627 + 800,000 [10],[11]
 Германија 300,000 [12]
 Швајцарија 200,000 [13][14]
 Холандија 60,000
 Шведска 60,000
 Велика Британија 30,000 [15]
 Австрија 28,212 [16]
 Франција 20,000
 Норвешка 10,000
 Данска 8,000 [17]
 Финска 7,804 [18]
 Белгија 5,600–30,000 [19][20]
 Украина 5,000 [21]
Близок Исток:
 Турција 500,000-1,300,000 [22]
 Египет 20,000 проц.
Останати:
 САД 193,813 [23]
 Канада 22,395 [24]
 Австралија 11,315 [25]
Јазик

албански

Религија

Ислам
сунити, бектеши
Христијанство:
Католици, Православни, Протестанти
атеисти

Албанците (албански: Shqiptarë) се етничка група која воглавно живее во Албанија и Косово. Албанците се застапени и во околните земји, како во Македонија, Црна Гора, Србија и Грција . Повеќе од половината од денешните Албанци живеат на територијата на Албанија и го користат албанскиот јазик како мајчин јазик. Втората по големина група на Албанци живее на Косово, а потоа следуваат Македонија, Црна Гора, Грција и други. Албанците живеат и како имигранти во неколку западноевропски земји и САД. Друго име за албанците е „Шиптари“, термин кој потекнува од нивното име на албански, и кој во македонскиот јазик се смета за навредлив и омаловажувачки.

Име[уреди]

Додека егзонимот (домашен назив за земја) „Албанија“ за општиот регион населен од Албанците потсетува на антиката, ова име се заборавило во албанската јазична средина, а денеска ендонимот (домашен назив за народност) е shqiptar, изведен од глаголот shqiptoj („правилно зборува“). Се смета дека овој збор во крајна линија е заемка од лат. excipio. Така, албанскиот ендоним, слично како „Словен“ е, по потекло, назив за „оние што зборуваат јасно, разбирливо“. Меѓутоа постои и значењето „планинци, горјани“.

Во минатото во македонското културно и говорно подрачје се употребувал називот „Арбанаси“ (веројатно од грч. Αρβανοί, Αλβανοί). Подоцна се појавува и називот „Арнаути“ (од тур. Arnavutlar). Откај 18 век почнал разговорно да се употребува називот „Шиптари“ според алб. Shqiptarët. Поради неговата употреба од страна на југословенската влада, Албанците го сметаат за навредлив и настојуваат на употребата на оштоевропскиот збор „Албанци“. Во македонскиот јазик во тековната употреба се смета за политички некоректен.

Етнички подгрупи[уреди]

Постојат две етнички подгрупи на Албанците. Тоа се Гегите, кои го населуваат северното порачје на Шкумбин и Тоските, кои се на југ. Косовските Албанци се Геги. Постои голем географски простор помеѓу двата региона, којшто го вклучува и главниот град на Албанија — Тирана.

Гегите, кои претставуваат две третини од популацијата, се помалку мешани со неалбанците од Тоските, кои низ историјата потпаѓале на разни влијанија. Во минатото Гегите биле организирани во кланови а Тоските во полу-феудално општество. Пред Втората светска војна Гегите доминирале со Албанската политика, но по војната многу од Тоските доаѓаат на власт, заедно со новата комунистичка влада.

За време на владеењето на Енвер Хоџа, културните разлики помеѓу Гегите и Тоските се потиснати. Во граѓанските немири во 1997 во Албанија, оваа разлика станува јасно видлива, со тоа што Гегите го поддржуваат националистот Сали Бериша, а Тоските се спротивставуваат.

Потекло на Албанците[уреди]

Албанците се потомци на балкански народи, но точна идентификација не е утврдена до денешен ден. Поголемиот број историчари и лингвисти, претпоставуваат дека Албаницте се потомци на Илирите или на Дако-Тракијците. Според Романските истражувачи постои уште една теорија која би ја објаснила Албанската етногенеза а таа гласи дека Албанците имаат поголема врска со Тракијците него што имаат со Илирите, поради тоа што е сатем јазик и дека неминовна е врската на Албанците со Словените, поради тоа што хипотетички, Албанскиот етноним Шќиптар е јазична форма на Словен.

Тезата за илирското потекло на Албанаците, служела за истакнување на природното право за проширување на албанската држава на целата територија на која некогаш живееле Илирите. Оваа теза е изградена само врз база на лингвистичка шпекулација. Имено, Птоломеј на територијата на денешна Круја, на својата прочуена географска карта го обележува градот Албанополис, во чија околина живеее племето Албани. А илјада години подоцна, на таа територија се појавува област Арбана, и народ Арбанаси, т.е. Албанци - се зема здраво за готово дека Птоломеј не ги разликувал „р“ од „л“. Науката би можела да прифати теорија за континуитет на име, но нема никакви докази за континуитет на народ. Без разлика на сè, албанските теоретичари се држеле и сѐ уште се држат до својата лингвистичка теорија. Дури ни неспорно утврдениот факт дека албанскиот јазик нема илирско потекло, туку тракиско, односно дакомезијско, едноставно е - игнориран. Зато што докажува дека Албанците не се староседелци, туку потекнуваат од источниот дел на Балканот.

Теоријата за илирското потекло денес е една од темелите на албанската национална идеологија. Постанокот на оваа нова национална идеологија почнува за време на препородот („Рилиндја“) во минатиот век, под мотото: „Религијата на Албанија е албанството!“. Албанството во таа идеологија е бог, а албанската држава „катедрала за вечна молитва кон тоа божество“. Довршување на таа идеологија, под плаштот на марксо-ленинизмот направено е во кабинетот на Енвер Хоџа, каде религиозната реторика е ублажена па мислите се упатени кон „Мајка Албанија“ додека за најголем празник се прославува „Денот на националното знаме“, 28. Ноември, кој се повикува на „светото правило на Илирите“ и албанската нација „која ја чува традицијата и карактерот на Илирите“.

Како ентитет прв пат се споменуваат во 1043. Исламот го заменил христијанството кога Отоманската империја ја зазела територијата на Албанија, во 15 век, па сè до 1912.

Јазик[уреди]

Поголемиот број на Албанци го зборуваат албанскиот јазик, којшто е од индоевропската група на јазици. Постојат неколку варијации на албанскиот. Двете главни се Гег и Тоск дијалекти. Албанскиот јазик е сатем јазик, додека Илирскиот јазик е кентум, што би го побило секое тврдење на Албанците дека се Илирски потомци.

Етнички обележја[уреди]

Албанското знаме претставува орел на црвена позадина, користен од Скендербег во востанието против Осмалниите. Албанците се нарекуваат себе „Shqiptarët“ (оригинално шиптари), што на албански значи „Синови на Орлите“ во слободен превод).

Религија[уреди]

Албанците претежно се со исламска вероисповест, односно околу 75%, но исто така има и православни со 15%, и католици со околу 6%.

Наводи[уреди]

  1. http://www.instat.gov.al/media/177354/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf
  2. See 2011 Census, the preliminary results of the 2011 census in the Republic of Kosovo show the national population at 1,733,872 but the census was boycotted in North Kosovo and this figure does not include the entire population of Kosovo, the CIA World Factbook gives an estimate of 1,836,529 persons living in Kosovo for the year 2012, claiming that 92% of them are Albanians, i.e. about 1,690,000 people. (see „Светска книга на факти“ на ЦИА - запис за „Kosovo(англиски)).
  3. „2002 Macedonian Census“ (PDF). архивирано од оригиналот на 22 септември 2010. http://web.archive.org/web/20100922172341/http://www.stat.gov.mk/pdf/kniga_13.pdf. конс. 22 септември 2010. 
  4. Migration and Migration Policy in Greece. Critical Review and Policy Recommendations. Anna Triandafyllidou. Hellenic Foundation for European and Foreign Policy (ELIAMEP). Data taken from Greek ministry of Interiors. p. 5 "the total number of Albanian citizens residing in Greece, including 185,000 co-ethnics holding special identity cards"
  5. Gialis, Gialis. „Spatial demography of the Balkans: trends and challenges“. IVth International Conference of Balkans Demography. стр. 4. http://www.demobalk.org/conferences/fr/BUDVA_10_5-2010/S_2/Gialis_S2.pdf. конс. 4 ноември 2010. , Kees, Groenendijk. „The status of quasi-citizenship in EU member states: Why some states have "almost-citizens"“. University of Edinburgh. стр. 415–416. http://www.law.ed.ac.uk/citmodes/files/NATACCh10.pdf. конс. 4 ноември 2010. 
  6. Official Results of Monenegrin Census 2011
  7. Шаблон:Croatian Census 2011
  8. „Date demografice“ (на Romanian). архивирано од оригиналот на 11 август 2010. http://web.archive.org/web/20100811212110/http://www.divers.ro/albanezi_date_demografice_ro. конс. 18 август 2010. 
  9. (српски) Official Results of Serbian Census 2011–Population PDF (441 KB), pp. 12–13
  10. „Microsoft Word - pippo.doc“ (PDF). http://www.stranieriinitalia.it/images/istat22set2011.pdf. конс. 22 септември 2010. 
  11. [1]
  12. Hans-Peter Bartels: Deutscher Bundestag - 16. Wahlperiode - 166. Sitzung. Berlin, Donnerstag, den 5. Juni 2008
  13. „Die Albaner in der Schweiz: Geschichtliches – Albaner in der Schweiz seit 1431“ (PDF). http://www.schweiz-albanien.ch/fileadmin/Dokumente/Informationen/090808_albsuissealbanerch.pdf. конс. 22 септември 2010. 
  14. „Im Namen aller Albaner eine Moschee?“. Infowilplus.ch. 25 мај 2007. http://www.infowilplus.ch/_iu_write/artikel/2007/KW_21/Region/Artikel_8116/. конс. 22 септември 2010. 
  15. Bennetto, Jason. „Total Population of Albanians in the United Kingdom“, Independent.co.uk, 25 ноември 2002 (конс. 22 септември 2010).
  16. STATISTIK AUSTRIA
  17. „National statistics of Denmark“. Dst.dk. архивирано од оригиналот на 26 септември 2010. http://web.archive.org/web/20100926003207/http://www.dst.dk/. конс. 22 септември 2010. 
  18. „Demographics of Finland“. http://pxweb2.stat.fi/Dialog/varval.asp?ma=030_vaerak_tau_102_en&ti=Language+according+to+age+and+gender+by+region+1990+%2D+2010&path=../Database/StatFin/vrm/vaerak/&lang=1&multilang=en. 
  19. „Population par nationalité, sexe, groupe et classe d'âges au 1er janvier 2010“ (на French). http://statbel.fgov.be/fr/modules/publications/statistiques/population/population_natio_sexe_groupe_classe_d_ges_au_1er_janvier_2010.jsp. конс. 12 јануари 2012. 
  20. Anderlecht, Molenbeek, Schaarbeek: repères du crime à Bruxelles“ (конс. 12 јануари 2012).
  21. Olson, James S., An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires. (Westport: Greenwood Press, 1994) p. 28–29
  22. „Türkiye'deki Kürtlerin sayısı!“ (на Turkish). 6 јуни 2008. http://www.milliyet.com.tr/default.aspx?aType=SonDakika&Kategori=yasam&ArticleID=873452&Date=07.06.2008&ver=16. конс. 17 август 2010. 
  23. „Total ancestry categories tallied for people with one or more ancestry categories reported 2010 American Community Survey 1-Year Estimates“. United States Census Bureau. http://factfinder2.census.gov/faces/tableservices/jsf/pages/productview.xhtml?pid=ACS_10_1YR_B04003&prodType=table. конс. 30 ноември 2012. 
  24. „Canadian Census of 2006“. 10 јуни 2008. http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/albanians. конс. 22 септември 2010. 
  25. „20680-Ancestry (full classification list) by Sex - Australia“ (Microsoft Excel download). „2006 Census“. Australian Bureau of Statistics. http://www.censusdata.abs.gov.au/ABSNavigation/prenav/ViewData?breadcrumb=POLTD&method=Place%20of%20Usual%20Residence&subaction=-1&issue=2006&producttype=Census%20Tables&documentproductno=0&textversion=false&documenttype=Details&collection=Census&javascript=true&topic=Ancestry&action=404&productlabel=Ancestry%20(full%20classification%20list)%20by%20Sex&order=1&period=2006&tabname=Details&areacode=0&navmapdisplayed=true&. конс. 2 јуни 2008.  Total responses: 25,451,383 for total count of persons: 19,855,288.

Поврзано[уреди]