Етна

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Етна
EtnaAvió.JPG
Mount Etna viewed from the SW.
Надм. вис. 3350 м (се разликува)[1] Ширина на конусот – 40 км
Истакнатост 3,329.6 м
59-та
Заведена како ултра
Местоположба
Сицилија, Италија
Координати 37°45′ СГШ 14°59′ ИГД /  [1]
Геологија
Тип стратовулкан (мешовит вид)
Старост на карпите 500.000 години
Последна ерупција 6 октомври 2012
Искачување
Најлесна патека по карпи

Етна (итал. Etna или Mongibello; лат. Aetna) е стромболски вулкан на источниот брег на Сицилија.

Нејзиното арапско име било Џебел Уламат („Огнена планина“). Етна е најголемиот активен вулкан во Европа со височина од 3,329 метри, но тоа варира според ерупциите. Планината е пониска за 21 метар од 1981.

Таа е највисока планина во Италија јужно од Алпите. Етна зафаќа простор од 1,190 km² со основа на периметарот од 140 км. ,,

Етна е најголем од трите активни вулкани во Италија, со тоа што е два пати поголем од вториот најголем вулкан во Италија, Везув. Исто така Етна е и еден од најактивните вулкани во светот.

Плодната вулканска почва го поддржува земјоделството, поволна е за одгледување лозје и разни видови овошје кои се распространети во долните делови на планината.

Легендата за Киклопските карпи[уреди]

Податотека:Etna na Sicilija.jpg
Етна, најголемиот активен вулкан во светот

Недалеку од Катанија, на источниот брег на Сицилија, лежат три огромни карпи познати под името Скољи деи Киклопи- Киклопски карпи. Тие се од вулканско потекло и се сосема поинакви од отанатите карпи крај овој брег.Грчкиот мит раскажува дека чудовиштето ги фрлило трите сосема идентични камења врз бродот на јунакот Одисеј, еден од хероите на Тројанската војна. Грчкиот поет Хомер од 8 в пр.н.е во својата ,,Одисеја" разскажува како јунакот и неговите другари на Сицилија ги заробиле киклопи, џинови што јадат луѓе. Водач на киклопите бил грдиот Полифем, кој имал само едно око на средината на челото. Додека Полифем спиел, Одисеј и неговите придружници во окото му забоделе зашилена и вжарена маслинова гранка.Потоа побегнале, спасувајќи си ги животите а и бродот. Иако го заслепеле и му задале ужасна болка, киклопот се уште можел да ги гаѓа фрлајќи камења од планинската падина.Не ги погодил, а карпите и денес стојат таму каде што паднале и потсетуваат на силата на тоа чудовиште. Ако се погледне дваесетина километри кон внатрешноста на копното, високо над нежното сицилијанско небо ќе го видите врвот на вулканот Етна.Длапката на неговиот кратер потсетува на окото на џинот.

Силни ерупции[уреди]

Етна повеќепати во историјата покажала способност да исфрла камења големи како киклопските карпи, а својата сила на спектакуларен начин ни ја докажува и денес. Зачувани се пишани извори за големите ерупции во 475 и 369г пр.н.е., потоа во 812 или 1169г, како и во 14 век. Во 1669г. Етна се распукала од врвот до дното и од неа се излеале милиони тони лава што тогаш ја уништила цела Катанија и околината.Помали ерупции се случувале пред и потоа-само во 20век имало повеќе од 10-редовно ги уништуваат земјоделските површини и ги палат селата. Иако сведоштвата за активноста на Етна допираат во минатото се до митските времиња, таа е релативно млад вулкан. Се појавила од морето пред околу милион години, а нејзината прва ерупција се случила околу милион години подоцна. Денес Етна е најголемиот активен вулкан во Европа, подножјето има пречник од околу 160км и се простира во област со големина на Лондон и околината. Висината на Етна е променлива исто како и кај многу други вулкани. Во овој момент, нејзиниот врв се наоѓа на висина од 3.320м. Но, пред околу сто години бил повисок за 30м. Поради постојаните ерупции доаѓа до поместување на врвот, имено, конусниот врв се вовлекува и зад себе остава вдлабнатина во форма на чинија нарлена калдера, а во близина се создаваат нови конусни врвови. Пред денешниот вев постоеле најмалку два, а на страната од вулканот се наоѓа калдера со неверојатна големина: голема дупка со пречник од 20 км. чии падини стрмно паѓаат дури 900м. Сите тие непрекинати промени оставаат непријатен впечаток дека пред себе имате едно огромно примитивно живо суштество. Впечатокот го надополнува избивањето на чадот и пареата од фумаролите(отвори од каде излегува чадот) и од малите кратери, што асоцира на дишење. Исто како и другите активни вулкани и Етна може да се споредува со полупропустлив вентил што ја затвора слабата точка на Земјината кора. Се смета дека ерупциите на Етна доаѓаат од резервоарот со лава, долг околу 30км и длабок околу 4км. Резервоарот е сместен под планината, а ерупциите се хранат со огромно количество вжарен материјал, кој избива под притисок на гасовите под кората. Огромниот притисок се повеќе расте и бара излез како на страните , така и на врвот на вулканот и на крајот се појавува на површината како огнена фонтана од сулфурен гас и лава.

Плодност родена во огнот[уреди]

Податотека:Etna-plodnost.jpg
Плодност родена во огнот-вулканскиот пепел создава еден од најплодните видови земјиште

Секој би помисли дека ова место не е сосема идеално за човечка населба.Сепак падините на Етна се една од најгусто населените области на Сицилија.Иако реките од вулканска лава имаат огромна разорна моќ и уриват куќи , патишта или железнички пруги, тие течат само повремено и бавно, така што ретко се случува некој да настрада. Тоа што луѓето ги привлекува се добро наводнуваните падини каде вулканскиот пепел создава еден од најплодните видови земјиште. Тука е можно да се остварат и пет берби зеленчук годишно, овошјето расте во изобилство, а богатите лозја на Етна се надалеку познати. Поради тоа, тамошните жители со бесконечна упорност ги обновувале своите села, секогаш од почеток на истото место. Жителите на оваа богата почва повеќепати низ историјата се сочувале со најсуровиот бес на оваа планета, вооружени со молитво за спас.Се смета дека еднаш или двапати лавата ја запрел превезот на света Агат, носен во поворка, а тогаш кога не успевало, локалното население ја прифаќало својата судбина со филозофско кревање на рамениците, во очекување на погодно време за да можат повторно да ги обноват своите домови. Првите обиди за да се совлада ерупцијата на вештачки начин не наишле на одобрување.Забележано е дека во 1669г. Жителите на Катанија, се обиделе да го свртат текот на лавата, копајќи ендеци пред селото.Тие биле принудени да се откажат од тоа кога сфатиле дека така лавата ќе се излее врз соседното село.

Современи методи[уреди]

Кратерот на вулканот Етна

Слични проблеми се појавиле и во поново време. Во текот на ерупциите во 1991/1992г. целиот град Заферена бил евакуиран за неколку дена, а владиниот вулканолог проф.Франко Барбиери истакнал дека најголемата опасност не се заканува од широките текови на лавата што брзо се стврднува , туку од тесните потоци, што брзо се пробиваат низ каналите и тунелите шпто сами ги отвораа и така избиваат на пониските делови. Поради тоа биле ангажирани хеликоптери од италијанското воздухопловство и американски маринци за да фрлаат големи бетонски блокови, поврзани со синџири во каналите високо во планината и со динамит да ги уништуваат тунелите во пониските нивоа. За пилототе и екипажот на овие хеликоптери, летајќи низ гасови од пареа и чад, условите биле крајно опасни, но блоковите, сепак,биле прецизно поставени. Потоа блоковите паднале во делови од тунелите разурнати со динамит, ги преградиле и ја присилиле лавата да се прошири во повисоките падини каде што можела да се стврдне и да спречи создавање на нови потоци.По извесно време Зафарена била речиси сосема спасена. Неколку куќи на периферијата, сепак настрадале, а во една од нив сопственикот го покажал своето вистинско сицилијанско гостопримство, оставајќи на масата шише вино.За Етна,изморена е , па сигурно е жедна

Поглед од височина[уреди]

Ако се качувате на Етна пеш, ќе ја имате пред очи природната структура на оваа област. Насади со винова лоза, портокали и пистации ги покриваат пониските падини, а потоа постепено ги заменуваат јаболка и цреши.Над нив се наоѓаат шумските падини со дабови, питоми костени, лешници и брези, а уште повисоко е областа со разлеана скаменета лава што ја обликувале временските услови.На тој дел не расте речиси ништо, освен планинско цвеќе и по некој сладок сицилијански козинец. Таму има области со вечен мраз.Во старо време мразот бил обвиткан со слоеви студена пепел и во лето го извезувале во Неапол и Рим каде што се употребувал за производство на сладолед, бидејќи тамошните благородници сметале дека тој производ е поважен од виновата лоза. Приближувајќи се до врвот се забележуваат области сосема неповолни за каков било живот - тоа е сива безлична пустелија со вулканска згура, пепел и лава низ која на одредени места се пробива пареа. Расчепеното ждрело на кратерот е обоено со оксиди и сулфати, а неговата длабочина непрекинато се менува во зависност од подигањето и спуштањето на грлото на вулканот. Сето тоа најдобро се гледа непосредно пред изгрејсонце, кога кратерот пулсира со вжарен сјај што на морепловците им служел за ориентирање уште од времето кога првите бродови пловеле по Средоземјето.А тогаш, со изгревањето на сонцето, блеснуваат цела Сицилија и Калабрија, сенката на Етна постепено се повлекува, а во далечината се надѕира Малта. Тоа се предели каде што се зачнала европската цивилизација.

Наводи[уреди]

  1. 1,0 1,1 Надморската височина на планината се разликува, зависно од вулканската активност. Често се среќава бројката 3.350 м, но оваа височина е приближна.