Гренланд

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Гренланд
Kalaallit Nunaat
Знаме Грб
ХимнаNunarput utoqqarsuanngoravit
„Ти наша древна земјо“
Главен град
(и најголем)
Нук
64°10′ СГШ 51°44′ ЗГД / 
Службен јазик гренландски[a]
Други јазици дански[a]
Народности 
Демоним
  • Гренланѓанец
Уредување парламентарна демократија во рамките на уставна монархија
 -  Кралица Маргарет II Данска
 -  Висок комесар Микаела Енгел
 -  Премиер Купик Клеист
Законодавство Парламент на Гренланд
Автономија во рамките на Кралството Данска
 -  норвешка независност[c] 1261 
 -  Повторно воспоставување контакти 1721 
 -  Данска колонизација[d] 14 јануари 1814 
 -  Амт статус 5 јуни 1953 
 -  Домашна управа 1 мај 1979 
 -  Самоуправа и автономија 21 јуни 2009[1][2] 
Површина
 -  Вкупна 2.166.086 км2 (12-та)
 -  Вода (%) 83.1[e]
Население
 -  проценка за 2012 56,749[3] 
 -  Густина 0.027 жит/км2 (241-ва)
БДП (ПКМ) проценка за 2010
 -  Вкупен 11.3 милијарди круни[3] (н.п.)
 -  По жител $37,517[f] (н.п.)
ИЧР (1998) 0.927[4] (многу висок) (n/a)
Валута данска круна (DKK)
Часовен појас (UTC+0 to −4)
Се вози на десно
НДД .gl
Повик. бр. +299
а.   Гренландскиот е единствен официјален јазик од 2009.[1][5]
б.   Повеќето се Данци.
в.   Данската монархија пристигнала во Гренланд во 1380 под владеење на Олаф II.
г.   Иако биле под данска управа, Гренланд, Фарските Острови и Исланд биле под норвешко владеење до 1814.
д.  Спотред податоците од 2000:
410.449 km2 (158,475 sq mi)
без мраз;
1.755.637 km2 (677,855 sq mi)
со мраз.
Густина на население: 0.14/km2 (0.36 /sq. mi) за териториите без мраз.
ѓ.   проценка за 2001.

Гренланд, или официјално Калалит Нунат (гренландски: Kalaallit Nunaat), е остров во Северниот Леден Океан и автономна земја во рамките ма Кралството Данска. Иако и географски и етнички е поврзан со Северна Америка, политички и историски Гренланд е поврзан со Европа. Најблиски земји до Гренланд се Исланд на исток и Канада на запад. Гренланд е најголемиот остров во светот[6]. Со своите 56.749 (2012) жители, Гренланд е најслабо населена држава или зависна територија во светот.[7] Главен град на Гренланд е Нук, а официјален јазик е гренландскиот.

Гренланд бил населуван од арктички луѓе 4.500 до 5000 години. Во 10 век, нордиски народи се доселиле во јужниот дел на островот. Во 13 век на островот се доселиле Инуитите и во 15 век нордиската колонија исчезнала. Во раниот 18 век контактите меѓу Скандинавија и Гренланд биле повторно воспоставени и Данска ја основала својата колонија на островот. Гренланд станал данска колонија во 1814 година, по долгиот период на управувањето од страна на Данска-Норвешка (поточно норвешка управа). Со уставот од 1953 година, Гренланд станал дел од Кралството Данска. Во 1979 година, Гренланд се стекнал со статус на „домашна управа“, а во 2008 година Гренланѓаните гласале за префрлање повеќе ингеренции од рацете на данската власт во рацете на гренландската. Така, Гренланд станала автономна уставна држава на 21 јуни 2009 година.[8] Во рацете на данските власти се меѓународните односи, безбедноста и финансиската политика, како и обезбедување 3.4 милијарди круни за Гренланд. Овие финансиски средства се очекуваат да се намалуваат како што се зајакнува гренландската економија.

Етимологија[уреди]

Името „Гренланд“ е од германско потекло и тоа за прв пат го искористиле скандинавските доселеници на островот. Според „Исландските саги“, Норвежанецот Ерик Црвениот бил избркан од Исланд поради обвинение за убиство. Тој успеал да подготви еден брод за да отплови кон една земја која се наоѓала северозападно. Таа земја била островот Гренланд и по неговото пристигнување на островот тој го нарекол Grœnland, или во превод „Зелена земја“. Тој го ставил ова име со намера дека доброто име ќе привлече нови доселеници.[9][10] Во македонскиот јазик ова име навлегло преку германските јазици. Сепак, официјалното име на државата е Калалит Нунат (Kalaallit Nunaat), што во превод значи „земја на Калалитите“.[11] Калалитите се староседелско инуитско население кое живее во западниот дел од државата.

Политика[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Политика на Гренланд.

Шеф на државата на Гренланд е данската кралица Маргарет II Данска. Бидејќи Гренланд е уставна држава во рамките на Кралството Данска, данската кралица управува со овој остров, покрај копнена Данска. Данската кралица и данскиот парламент назначуваат Висок комесар на Гренланд кој го претставува островот. Моментален комесар на Гренланд е Микаела Енгел.

Во парламентот на Данска, Гренланд е претставен од двајца пратеници кои се избираат од гренландските граѓани. Данскиот парламент има 179 пратеници. Гренланд има и свој парламент кој има 31 член. Шеф на владата на Гренланд е премиерот, кој најчесто е лидер на најголемата партија. Моментален премиер на Гренланд е Купик Клеист.

Административна поделба[уреди]

Гренланд во најголем дел е ненаселен остров. Во 2009 година, гренландската влада ги укинала трите окрузи и сега државата е поделена на 4 територии познати како општини: Сермерсок („многу мраз“) во чии рамки е главниот град Нук, Кујалек („југ“), Кеката („центар“) и Касуитсуп („темнина“). Североисточниот дел од земјата е составен од Североисточниот гренландски национален парк.

име гренландски општински центар грб ISO[12] население површина(km²)
Кујалек Kommune Kujalleq Какорток Kujalleq-coat-of-arms.svg GL-KU 7,589 32,000
Касуитсуп Qaasuitsup Kommunia Илулисат Qaasuitsup-coat-of-arms.svg GL-QA 17,749 660,000
Кеката Qeqqata Kommunia Сисимиут Qeqqata-coat-of-arms.svg GL-QE 9,677 115,500
Сермерсок Kommuneqarfik Sermersooq Нук GL-SM 21,232 531,900

Демографија[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Демографија на Гренланд.

Според проценките за јуни 2010 година, Гренланд има население од 57.637 жители,[13] од кои 88% се Калалити (вклучувајќи и мешани жители од староседелско и европско потекло). Останатите 12% од населението се Европејци, главно Данци. Мнозинството население се лутерани. Скоро сите Гренланѓани живеат покрај фјордовите во југозападниот дел од островот.[14] Околу 15.000 жители живеат во главниот град Нук.

Јазик

Уште од доделувањето на статусот „домашна управа“ во 1979, и гренландскиот и данскиот биле во јавна употреба во државата. Така, мнозинското население на Гренланд е двојазично. Гренландскиот јазик станал единствен официјален јазик во јуни 2009 година.[15] Во пракса, данскиот сè уште се зборува во администрацијата и во високото образование. Данскиот е единствен јазик (мајчин јазик) за некои луѓе во главниот град и поголемите населени места. Гренландскиот правопис бил основан во 1851 година[16] а преработен во 1973. Државата има писменост од 100%.[13]

Населени места

Галерија[уреди]

Наводи[уреди]

  1. 1,0 1,1 (дански) TV 2 Nyhederne – "Grønland går over til selvstyre" TV 2 Nyhederne (TV 2 News) – Ved overgangen til selvstyre, er grønlandsk nu det officielle sprog. Retrieved 22 January 2012.
  2. Self-rule introduced in Greenland“, „BBC News“, 21 јуни 2009 (конс. 4 мај 2010).
  3. 3,0 3,1 „Greenland in Figures“. Stat.gl. http://www.stat.gl/dialog/main.asp?lang=en&theme=Greenland%20in%20Figures&link=GF. конс. 9 октомври 2012. 
  4. „United Nations Island Directory“. Islands.unep.ch. http://islands.unep.ch/CTP.htm. конс. 6 септември 2010. 
  5. (дански) Law of Greenlandic Selfrule (see chapter 7)
  6. „Joshua Calder's World Island Info“. Worldislandinfo.com. http://www.worldislandinfo.com. конс. 6 септември 2010. 
  7. „Population density (people per sq. km of land area)“. The World Bank. http://data.worldbank.org/indicator/EN.POP.DNST?order=wbapi_data_value_2010+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&sort=asc. конс. 3 ноември 2012. 
  8. „Greenland In Figures“. „stat.gl“. http://www.stat.gl/publ/en/GF/2012/content/Greenland%20in%20Figures%202012.pdf. 
  9. „Retrieved 12-Feb-2007“. Gutenberg.org. 8 март 2006. http://www.gutenberg.org/files/17946/17946-h/17946-h.htm. конс. 6 септември 2010. 
  10. How Greenland got its name. The Ancient Standard. Retrieved 2 January 2012.
  11. Stern, p. 89
  12. ISO 3166-2:GL (ISO 3166-2 codes for the subdivision of Greenland)
  13. 13,0 13,1 „Greenland“. „CIA World Factbook“. 28 октомври 2009. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/gl.html. конс. 5 ноември 2009. 
  14. „Greenland“. Stalvik.com. http://www.stalvik.com/Engelska/laegreenland.htm. конс. 6 септември 2010. 
  15. Effective on 21 June“, BBC News, 27 ноември 2008 (конс. 6 септември 2010).
  16. Kleinschmidt, Samuel 1968 (1851): Grammatik der grønlændischen Sprache : mit teilweisem Einschluss des Labradordialekts. Hildesheim : Olms, 1968.
  17. Statistics Greenland, Greenland in Figures, 2010

Поврзано[уреди]

Надворешни врски[уреди]

Влада
Општи информации