Хаити

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Република Хаити
République d'Haïti
Repiblik Ayiti
Знаме Грб
Гесло"L'Union Fait La Force"  (француски)

"Сила преку единство "
ХимнаLa Dessalinienne
Главен град Порт о Пренс
18°32′ СГШ 72°20′ ЗГД / 
Најголем град главниот град
Службен јазик хаитски креолски, француски
Народности  95.0% црнци, 5% мулати и бели[1]
Демоним Хаиќанец
Уредување Парламентарна република
 -  Претседател Мишел Мартели
 -  Премиер Лоран Ламот
Создавање
 -  како Сан Демоник 1697 
 -  Независност од Франција
1 јануари 1804 
Површина
 -  Вкупна 27,751 км2 (140-та)
 -  Вода (%) 0.7
Население
 -  проценка за 2009 10,033,000[2] (82-ра)
 -  Густина 361.5 жит/км2 (31-ва)
БДП (ПКМ) проценка за 2008
 -  Вкупен $11.570 милијарди[3] 
 -  По жител $1,317[3] 
БДП (номинален) проценка за 2008
 -  Вкупно $6.943 милијарди[3] 
 -  По жител $790[3] 
Џини (2001) 59.2 (висок
ИЧР (2007) 0.532[4] (среден) (149-та)
Валута гурди (HTG)
Часовен појас (UTC-5)
Се вози на десно
НДД .ht
Повик. бр. 509

Хаити или Аити (француски: Haïti, хаитски креолски: Ayiti), официјално Република Хаити (République d'Haïti, Repiblik Ayiti) е независна држава на Карпските Острови. Заедно со Доминиканската Република, Хаити го зазема островот Хиспањола, односно Хаити го зазема западниот, додека Доминиканската Република источниот. Имети „Аити“ или земја на високи планини била земја на староседелскиот народ Таино и тоа име потекнува од нив, термин кој го користеле за западниот дел на островот. Највисока точка на островот е Пик ла Сел со 2680 метри надморска височина. Вкупната површина на Хаити е 27.750 километри квадратни со главен град Порт о Пренс.

Историјата, географската положба и етнолингвистичката местоположба на Хаити е уникатна за неколку работи. Хаити е првата независна држава во Латинска Америка, прва независна пост-колонијална држава во мнозинско црно население во светот и единствена држава која својата независност ја стекнала преку успешна буна на робови. Иако има многу добри односи со останатите шпанско-говорни држави, Хаити е единствената независна држава во Карипското Море каде се зборува францускиот и една од двете држави во Америка каде францускиот е официјален јазик, покрај Канада.

Историја[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Историја на Хаити.

Географија и клима[уреди]

Карта на Аити.
Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Географија на Хаити.

Аити се наоѓа во Средна Америка, на источниот дел од островот Хиспањола. Хаити е трета најголема држаба во Карипското Море, веднаш зад Куба и Доминиканска Република. Исто така, Хаити го има вториот најдолг брег во Карибите, веднаш зад Куба. Западно од Хаити се наоѓа Куба, додека на исток граничи со Доминиканска Република.

Вкупната површина на Хаити е 27,751 километри квадратни, нешто малку поголема од Македонија. Вкупното население на Хаити изнесува 9.035.536 жители и главен град е Порт о Пренс.

Политички систем[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Политики на Хаити.

Хаити е полу-претседателска република со повеќепартиски систем. На чело на државата се наоѓа претседателот кој е избран на претседателски избори. Премиерот на Хаити е шеф на владата и е назначен од претседателот. Извршната власт е во рацете на претседателот и премиерот т.е. владата. Законодавната власт во Хаити е во рацете на владата и дводомниот парламент на Аити.

Економија[уреди]

Хаитска населба.
Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Економија на Хаити.

Според сите економски мерења, Хаити е најсиромашната држава во Америка. Номиналниот БНП во 2007 бил 7.018 милијарди долари со БНП по глава на жител од 790 долари.

Хаити е и една од најсиромашните држави и најслабо развиени во светот. Според сите статистики, Хаити е зад останати слабо развиени држави уште од 1980-те години. Според Индексот на човековиот развој, Хаити е 149 држава од вкупно 182. Околу 80% од населението живее во сиромаштија. Повеќето од Хаиќаните живеат со 2 долари на ден.


Административна поделба[уреди]

Хаити е поделен на департмани. Во државата има 10 департмани. Подолу следува листа на департманите со главните градови.

Департмани на Хаити.
  1. Артибонит (Гонаив)
  2. Централен (Инше)
  3. Гранданс (Жереми)
  4. Нип (Мирагоан)
  5. Северен (Кап Аитјен)
  6. Североисточен (Форт Либерте)
  7. Северозапдаден (Порт де Пе)
  8. Западен (Порт о Пренс)
  9. Југоисточен (Жакмел)
  10. Јужен (Ле Кај)

Департманите понатаму се поделени на 41 округ и 133 општини кои се второстепена и третостепена административна поделба.

Население, јазик и религија[уреди]

Хаитски пејач.
Катедралата во Порт о Пренс.
Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Демографија на Хаити.

Население[уреди]

Иако просечната густина на население на Хаити е околу 360 луѓе на километар квадратен, населението е воглавно сконцентрирано во урбаните населби, крајбрежните градови и во долините. Според ООН во 2008 година, Хаити имало 9.8 милиони луѓе[5] каде половина од населението се под 20 години.[6]Првиот формален попис во државата се одржал во 1950 година кога населението броело 3.1 милиони жители.[7] Хаити има наголем природен пораст во Западната Хемисфера.[8]

90–95% од Хаиќаните се до африканско потекло, додека останатите 5 - 10 % се мешани. Мал процент на бели луѓе се со, воглавно, арапско[9] германско, француско, полско, шпанско и еврејско потекло.[10][11]

Јазици[уреди]

Еден од двата официјални јазици е францускиот, кој воедно е и прв јазик кој се зборува, пишува и се користи во администрацијата. Овој јазик се зборува од сите образовани Хаиќани и се користи во бизнис секторот. Вториот официјален јазик е хаитскиот креолски јазик кој е скоро стандардизиран[12]. Овој јазик се зборува од сите луѓе во Хаити и е креолски јазик базиран на францускиот со африканско влијание. Овој креолски јазик е сличен со луизијанскиот крелски јазик. Исто така се зборува и шпанскиот јазик, иако не е официјален.

Религија[уреди]

Хаити е христијанска земја, каде католицизмот е застапен со околу 80%. Протестантите сочинуваат околу 16% од населението. Хаитски вуду е уникатна религија за земјата која се практикува од голем дел од населението, но не се познати точни бројки.

Култура[уреди]

Хаитски тап тап автобус.
Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Култура во Хаити.

Хаити има долга историја и како резултат на тоа има богата култура. Хаитската култура е мешавина на елементи од француската, африканската, таино о делови од шпанската култура. Во општествениот живот на Хаити најдоминанти се европската и африканската култура. Во светот хаитската култура е позната по уметноста и специфичниот сил на сликање и скулптура.

Музиката во Хаити е под силно влијание на европската, но и од африканската традиционална музика. За време на колонизацијата, француските музички елементи биле доминантни, но се забележува и влијание од шпанската поради близината на околните шпански говорни држави.

Наводи[уреди]

  1. „CIA – The World Factbook – Haiti“. US Central Intelligence Agency. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ha.html. конс. 13 јануари 2010. 
  2. Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009). "World Population Prospects, Table A.1" (PDF). 2008 revision. United Nations.  (консултирано на 2009-03-12)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 „Haiti“. International Monetary Fund. http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=263&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=47&pr.y=12. конс. 1 октомври 2009. 
  4. „Human Development Report 2009. Human development index trends: Table G“. The United Nations. http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2009_EN_Complete.pdf. конс. 18 октомври 2009. 
  5. "Country profile: Haiti". BBC News. 10 ноември, 2008.
  6. "New Haiti Census Shows Drastic Lack of Jobs, Education, Maternal Health Services". United Nations Population Fund (UNFPA).
  7. "Haiti - Population". Library of Congress Country Studies.
  8. "Reaching Out to a Devastated Haiti". The New York Times. 14 јануари, 2010.
  9. "The Upper Class". Library of Congress Country Studies.
  10. Joshua Project. „Aimaq, Firozkohi of Afghanistan Ethnic People Profile“. Joshua Project. http://www.joshuaproject.net/peopctry.php. конс. 14 јануари 2010. 
  11. „The Virtual Jewish History Tour: Haiti“. Jewishvirtuallibrary.org. http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/haiti.html. конс. 14 јануари 2010. 
  12. „creolenationallanguageofhaiti“. Indiana.edu. http://www.indiana.edu/~creole/creolenatllangofhaiti.html. конс. 14 јануари 2010. 

Видете исто така[уреди]

Надворешни врски[уреди]

Земјотресот во Хаити
Влада
Историја
Кино
Општо
Новинарство