Осинчани

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Осинчани
Osinchani-(Skopsko)-MK.JPG

Поглед на дел од селото Осинчани од патот кој води кон с.Црн Врв

Осинчани is located in Македонија
Осинчани
Местоположба на Осинчани во Македонија
Координати 41°53′26″N 21°22′17″E / 41.89056° СГШ; 21.37139° ИГД / 41.89056; 21.37139Координати: 41°53′26″N 21°22′17″E / 41.89056° СГШ; 21.37139° ИГД / 41.89056; 21.37139
Општина Coat of arms of Studeničani Municipality.png Студеничани
Население 1 жит.
(поп. 2002)
Надм. вис. 592 м
Осинчани на општинската карта
Осинчани во Општина Студеничани.svg

Атарот на Осинчани во рамките на општината

Осинчани е село во Општина Студеничани, во околината на град Скопје.

Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Глетка од Осинчани и падините на Караџица
Глетка од Осинчани и падините на Караџица од патот кон браната Козјак
Сретселото во Осинчани

Селото Осинчани се наоѓа во јужниот дел на Скопската Котлина, на територијата на Општина Студеничани во средишното сливно подрачје на Маркова Река[1]. Сместено е на десната падина во долот на Патишка Река[2] на преслапот во северното подножје на планините Караџица и Китка. Осинчани е планинско село ,расположено на надморска височина од 700 метри. Од градот Скопје е оддалечено 18 километри[3], односно 25 километри, вклучувајќи ги 4,5 километри од крстопатот пред рудникот за цемент. До него може да се стигне преку патот за Драчево, односно патот кој води за Марков Манастир и вештачкото езеро Козјак во областа Порече, или пак од другата страна преку Горно и Долно Соње. Најблиски села до Осинчани се Јаболци на запад (3 км воздушна линија), Маркова Сушица на североисток (3 км воздушна линија), Малчште на југоисток (2 км воздушна линија) и Држилово на југозапад (4 км воздушна линија)[4]. Атарот на селото зафаќа површина од 11,9 км², од кои на обработливото земјиште отпаѓаат 700 хектари, на шумите 391 хектар, а на пасиштата 83 хектари[5]. Селото Осинчани е опкружено со густа дабова шума, а се срќеваат и буки и јасики. На атарот на селото избиваат изворите Присој, Млака и Костен[6], на кои е изградена и чешма во средината на селото. Селото се дели на три маала: Ристовска (десно од долот), Трајковска и Јанковска (лево од долот), според родовските презимиња на жителите[7]. Густата шума се протега над селото, додека под селото и во долот се пространите пасишта. По патот во правец на соседното село Црн Врв пределот е зарамнет, со тревнати ливади и по некоја нива - ораница.

Историја[уреди | уреди извор]

Стара македонска куќа во Осинчани

Локалитетите близу до селото Осинчани, на околу 13 км воздушна линија јужно од центарот на Скопје, изобилуваат со пронајдоци на исклучително специфична материјална култура од праисторијата, новото камено време и антиката, која сведочи за долг континуитет на живеење на овие простори. Селото Осинчани се смета за многу старо село како според народните традиции и преданија, така и по старините, археолошките пронајдоци и пишаните документи.

Во повелбата на кралот Милутин за обновениот стар манастир Свети Ѓорѓи - Горг Скоропостижник во Скопје, од 1300 година, како негови приложени села од овој крај се споменуваат Барово, Козарево, Винско или Синско и Златоустинчани, за кое со сигурност може да се утврди дека се однесува на Осинчани[8]. Народното предание вели дека селото Осинчани било големо македонско село со околу 300 домови и пространи ораници, а било распределено и во повеќе оддалечени маала во пределите Брзовец, Кочково, Црна Лома, кои во случај на некаква потреба биле повикувани на тој начин што некој човек од возвишението на некој рид чукал во тапанче[9]. За староста на селото сведочат и остатоците од неколку црквишта, за кои селаните сметале дека се римски. Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Скопскиот Вилает и имало 42 христијански семејства и 4 вдовици христијани.[10]

Споменатото старо село Осинчани, за време на турското владеење, еднаш било во голема мера раселено поради големите злодела кои врз Македонците ги вршеле поедини муслимани, при што дел од иселените жители преминале и се населиле во селото Градовци во сливот на Кадина Река[11] на падините на Китка. Кон крајот на XVIII и почетокот на XIX век, земјиштето во селото Осинчани го приграбиле некои скопски „беглери“, бидејќи според народното предание, една година во селото владеел страшен глад, поради што селаните од беговите позајмиле „сто шиници просо“, кои не можеле да ги вратат, па затоа беговите го почифличиле селото[12]. Македонскиот просветител Јордан Хаџи-Константинов - Џинот во својот напис „Јужна страна скопска“ објавен во „Цариградски весник“ на 1 мај 1855 година за Осинчани запишал дека е добро плодно село богато од секакво плодородие, а неговите древности едвај се забележувале[13]. Во 1907 година македонските комити од четата на ВМРО во Осинчани го убиле најсилниот поседник Рамиз-бег, при што за одмазда селото било нападнато од страна на Македонците - муслимани (Торбеши) од Држилово и Албанци од другите села, запалувајќи ги сите тогашни 17 македонски куќи и приморувајќи ги на иселување тогашните жители[14]. На местото на иселените жители, биле населени 8 семејства на косовски Албанци, кои поради тоа што на сопствениците на чифлиците не им давале дел од своите производи и се обидувале да ја присвојат земјата биле иселени во велешкото село Џидимирци, источно од Пчиња, а на нивно место во 1910 година повторно биле вратени 9 куќи од иселените Македонци претходни жители на Осинчани[15].

Потекло и значење на името[уреди | уреди извор]

За потеклото и значењето на името Осинчани постојат повеќе непотврдени претпоставки. Споре П. Скок името Осинчани би требало да потекнува од зборот осинец кој означува стршлен, меѓутоа таков збор не е присутен ниту познат во местниот говор и дијалект, ниту во топономастиката на овој крај[16]. Бидејќи селото е поставено присојно, Ј. Трифуноски сметал дека името не може да потекнува од зборот осој, осојница[17] (место кое не го грее сонце). Меѓутоа од пишаните извори каде што селото се споменува како Златоустинчани името на селото може да води потекло од светецот Св. Јован Златоуст, или пак од некогашни ископини на злато (златоусти) кои постоеле во минатото или пак неговата положба да била осојна во подалечното минато.

Население[уреди | уреди извор]

Според статистиката на бугарскиот етнограф Васил К'нчов (Македонија, Етнографија и статистика) од 1900 година, селото Осинчани имало 120 жители, сите Македонци.[18]

Според секретарот на егзархијата Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) од 1905 година, во Осинчани имало 120 Македонци, егзархисти.[19]

Сепак во селото постојат и се обновени поголем број на стари куќи на иселени жители од селото, како и сосема новоизградени куќи и викендички кои се посетуваат во летниот, пролетниот и есенскиот период, кога селото брои и до 70ина повремени жители. Неколкумина поранешни повозрасни жители, пензионерските денови ги минуваат во селото, останувајќи постојано да живеат во него, при што селото има околу 10ина постари луѓе кои постојано престојуваат во него, но не се водат како негови жители.

Статистички селото бележи постојан пад на населението, во 1961 година тоа броело 170 жители, а во 1994 само 2 жители, Македонци[20].

Според пописот од 2002 година, во селото живеел 1 жител Македонец.[21]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:[22]

Година 1900 1905 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 120[18] 120[19] 161 185 170 23 12 6 2 1

Родови[уреди | уреди извор]

Селото Осинчани од секогаш било населено со православни Македонци. Старинечки родови се: Јанковци „од век овде“, Тодоровци и Бриовци, додека родот Шијаковци (или Ристовци) и нивните подоцнежни деленици Трајковци се доселиле од местото Шијак во областа Матија во Албанија од каде избегале поради крвна одмазда, а при нивното доаѓање зборувале „нашински“ (македонски јазик) [23](сепак поголема е можноста овој род да има потекло од Битолско или Прилепско поради присутноста на тоа презиме во тие краишта).

Стопанство[уреди | уреди извор]

Во основа селото имало полјоделска функција[24], меѓутоа со раселувањето и повремениот живот во него тоа главно има шумарско-сточарска функција. Од земјоделството најзастапено е градинарството, односно одгледувањето зеленчук (пиперки, домати, краставици, кромид, лук, моркови) на отворено и под плaстеници, за сопствени потреби, како и овоштарството преку насади на цреши, вишни, јаболка, круши, како и лозови насади. На бујните пасишта и грмушки на падините се напасуваат овци, кози и крупен добиток како крави од околните села, а во голема мера е застапено и пчеларството и производството на мед. На атарот на селото се сечат и дрвја за огрев, а постојат и ископи за цемент, камен и песок, пред влезот на селото. На крајот на селото во фаза на изградба е и фармата за ноеви во сопственост на Димо Тодоровски, некогашен жител населото.

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Иселеници од Осинчани се забележани во Говрлево, Драчево, Јаболци, Долно Соње, Сопиште, Маркова Сушица, Матка, градот Скопје (Кисела Вода и други маала), како и во Бугарија во Софија[25]. По Втората светска војна најголемиот дел од населението се иселило во Скопје, а подоцна еден мал дел од нив и во странство

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

На локалитетот "Дабје" е регистрирана веројатно надгробна плоча (1,20 х 0,60х 0,10) со барелјефна композиција во вид на стилизирана еленска глава со нагласени очи и нос што по својот општ ликовен третман асоцира на мотивите од скулптурите на лепенсковирската уметност.

На самиот врв на планината Црна Лома или Илина Гора, веднаш над селото Осинчани, се зачувани мегалитски структури во вид на долмени, кои формираат светилиште, т.е. првобитен организиран затворен простор, заграден од трите страни со карпи и покриен со поголема масивна карпа. Кон светилиштето води "патека" обложена со поголеми необработени камени блокови. Во непосредна близина на светилиштето се регистрирани повеќе натписи на карпи и камења со асоцирање на симболичка претстава на соѕвездијата "Скорпија", "Вага", "Змееносец", "Овен", "Риба", "Крст" итн., а на поголема карпа со димензии 3,80 х 2,85 м има и изгравиран круг со дијаметар 1,35 м и екцентрично издлабена дупка со дијаметар околу 8 см во површината на кругот,кои фактички заеднички формираат ПЛАНЕТАРЕН ЗНАК НА СОНЦЕТО.

На јужната страна на Црна Лома или Илина Гора, на локалитетот "Присој",се регистрирани уште две светилишта во вид на ДОЛМЕНИ, од кои едното со својата просторна организација го симболизира соѕвездието "Стрелец" и има елементи на нагласена космографија.

На атарот во непосредната околина и во селото постоеле 4 црквишта, од кои 2 се денес возобновени, тоа се Св. Никола (возобновена), Св. Петка, Св. Атанасиј (возобновена) и една на непознат светител.

Цркви[уреди | уреди извор]

Црквата „Св. Никола“ во Осинчани


Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.224
  2. Трифуноски Ф. Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет, Скопје, 1958. стр.150
  3. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.224
  4. Трифуноски Ф. Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет, Скопје, 1958. стр.150
  5. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.224
  6. Трифуноски Ф. Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет, Скопје, 1958. стр.150
  7. Трифуноски Ф. Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет, Скопје, 1958. стр.150
  8. Трифуноски Ф. Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет, Скопје, 1958. стр.150
  9. Трифуноски Ф. Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет, Скопје, 1958. стр.150
  10. Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.491
  11. Трифуноски Ф. Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет, Скопје, 1958. стр.151
  12. Трифуноски Ф. Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет, Скопје, 1958. стр.151
  13. Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. Избрани страници - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987 год. стр.79
  14. Трифуноски Ф. Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет, Скопје, 1958. стр.151
  15. Трифуноски Ф. Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет, Скопје, 1958. стр.151
  16. Трифуноски Ф. Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет, Скопје, 1958. стр.151
  17. Трифуноски Ф. Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет, Скопје, 1958. стр.151
  18. 18,0 18,1 Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.209
  19. 19,0 19,1 D.M.Brancoff. "La Macedoine et sa Population Chretienne". Paris, 1905, р.116-117.
  20. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.224
  21. „Попис на Македонија“ (PDF). Завод за статистика на Македонија. 2002. конс. 28 јули 2016. 
  22. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk.
  23. Трифуноски Ф. Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет, Скопје, 1958. стр.151
  24. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.224
  25. Трифуноски Ф. Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет, Скопје, 1958. стр.151-152

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]