Џидимирци (Велешко)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето

Џидимирци е село во Општина Велес.

Џидимирци
Dzidimirci-MK.JPG

Поглед на дел од селото Џидимирци

Џидимирци is located in Македонија
Џидимирци
Местоположба на Џидимирци во Македонија
Координати 41°53′44″N 21°47′27″E / 41.89556° СГШ; 21.79083° ИГД / 41.89556; 21.79083Координати: 41°53′44″N 21°47′27″E / 41.89556° СГШ; 21.79083° ИГД / 41.89556; 21.79083
Општина Општина Велес
Население 9 жит.
(поп. 2002)
Надм. вис. 490 метри м
Џидимирци на општинската карта
Џидимирци во Општина Велес.svg

Атарот на Џидимирци во рамките на општината
Commons-logo.svg Џидимирци на Ризницата
Стара македонска куќа со бочва за вино во селото Џидимирци
Поглед на село Џидимирци
Поглед на село Џидимирци

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Џидимирци е село сместено во крајниот североисточен дел на Општина Велес, неговиот атар се допира до границите на општините Свети Николе и Петровец односно со Овчеполието и Скопската котлина. Oд градот Велес, Џидимирци е оддалечено 27 километри. Селото е ридско и лежи на надморска височина од 490 метри во изворишниот дел и горното течение на реката Отовица во подножјето на Градиштанска Планина (Ѓуриште)[1]. Селските куќи се распоредени на две ридчиња од исток и запад[2]. Атарот зазема простор од 14,7 км², а на него преовладуваат шумите со 893 хектари, потоа следуваат пасиштата со 367 ха и обработливото земјиште со 124 ха[3].

Историja[уреди | уреди извор]

Селото Џидимирци од секогаш било населено исклучиво со Македонци од православна вероисповед. Најстариот пишан запис за селото потекнува од турските документи ов 1573 година каде што тоа е запишано под името Жидмирци[4]. Селото Џидимирци е запишано и во манастирски кодик од XVI век под името Жемирци[4]. Во средновековниот период пишан запис за Џидимирци се среќава и во турските пописни дефтери од XV век, односно од опширниот пописен дефтер бр. 12 за Скопскиот вилает од 1452/53 година, каде за селото запишано како Зидмирци е запишано дека во него живееле со 5 христијански македонски и 2 муслимански семејства кои плаќале данок за земјарина[5]. Меѓу жителите на Џидимирци постои предание дека селото најпрвин се наоѓало на месноста Селиште каде има остатоци од стара црква и гробишта со до големи надгробни крстови од камен[6]. Поради тврдењето дека во селската шума се криеле македонските ајдути и комити, турските и албанските насилници извршиле колеж врз месното македонско население, а тие кои што успеале да се спасат го основале денешното село Џидимирци[7]. Се до почетокот на втората половина на XIX век, Џидимирци било „рајатско“ село, односно слободно село, во кое селаните имале своја сопствена земја[8]. Доста е занимливо народното кажување, како селото било почифличено од познатиот Јашар-бег од Скопје. Околу 1860 година старешина (кмет) на Џидимирци бил Македонецот Гајтан Велко[9]. Во тоа време бегот и кметот ги „притиснале“ селаните и ги прогласиле за должници, при што Гајтан Велко на суд го „продал“ селото на Јашар-бег и со тоа Џидимирци станало „негов“ чифлик[10]. Со анексијата на Босна и Херцеговина од страна на Австроунгарија, во 1887/88-тите години на XIX век, турските власти во ова велешко село (како и во уште неколку велешки села, меѓу кои Ветерско, Отовица) насилно на земјата на селаните населила муслимански бегалци Бошњаци , Турци и Албанци (Маџири)[11] кои потоа се иселиле со повлекувањето на турците, и селото повторно го добило својот чист македонски карактер кој го има задржано и денес. Најтежок и најнеподнослив период биле годините од 1908 до 1911 кога голем дел од Македонците се иселиле поради злоделата и насилствата на доселените муслимани. До повлекувањето на муслиманите во 1912 во Џидимирци имало само 8 македонски куќи[12].

Потекло и значење на името[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Џидимирци.

Во најстариот историски запис од 1573 година селото е запишано како Жидмирци, а во XIV век е запишано и како Жемирци[4]. Според П.Скок името на селото означува фамилиска населба, задруга или слично[13]. Оттаму, не е исклучено името на селото да потекнува од личното име на некој кој бил основач или стопан на селото на пр. Жидимир кое е познато и присутно име во средновековието или пак Хаџи Димитар. Научните истражувања потврдуваат дека името на селото потекнува од личното име Жидимир или од топонимот Жидимир (дол, рид) што подоцна во изговорот било турцизирано при што настанал денешниот облик Џидимирци[4]. Во Македонија постои уште едно село со име Џидимирци кое се наоѓа во рамките на Општина Неготино од левата страна на Вардар, меѓутоа за неговото име се знае дека настанало од Хаџи Демирли, а подоцна под влијанието на христијаните било преобразено во Џидимирци. .

Стопанство[уреди | уреди извор]

Жителите на селото исклучиво се занимаваат со земјоделие. Се одгледуваат градинарски култури (кромид, лук, морков, домат, краставици) но пред се за домашна употреба. На пространите зарамнети ниви во непосредна близина околу селото се одгледува жито и тоа најмногу пченица и јачмен, а во помала мера и стрмни жита како 'рж и овес. Покрај земјоделието застапени се и сточарството (одгледување на крави, кози и овци) и живинарството (одгледување на кокошки, гуски и други домашни птици). Ридестиот предел и големото пространство на нискостеблеста и грмушеста листопадна шума, многу придонесуваат за одгелдување на кози, па така многу поранешни жители, денес повратници се занимаваат со одгледување на кози и правење козјо млеко и сирење. Козарството е најразвиено во целиот поширок регион. Поради чистата природа и околина, во селото многу е застапено пчеларството и речиси секоја куќа има пчелни сандаци. Поради големата застапеност на шумите (листопадни: најмногу даб, орев, костен, врба, топола, а ретко и бука) развиено е и шумарството и сечењето дрва за огрев. Во близината на селото има големи наоѓалишта на камен за градежништво (ѕидање) познат како „ѓуришки камен“. Ридестиот и шумовит предел и големиот број на дивеч го прават Џидимирци привлечно за ловењето на диви животни, па така со одлука на Советот на Општина Велес, поранешната училишна зграда во селото му е доделена на користење од 10 години како ловен дом на ловното друштво „Руен“ од Велес.[14]. Во минатото селаните на Џидимирци оделе на пазар во Велес и Свети Николе[15].

Население[уреди | уреди извор]

Селото Џидимирци е мало и е во фаза на раселување. Бележи постојан пад на бројот на жителите па така од 266 жители (сите Македонци) во 1961 година, бројот опаднал на само 18 жители (сите Македонци) во 1994 година[16], а на пописот од 2002 година се попишани 9 жители, сите Македонци.

Во селото има 5 куќи со постојани жители и десетина викенд-куќи на иселените жители од селото. Заблежано е повратништво на иселени жители, кое е претежно привремено, но и трајно.

Родови[уреди | уреди извор]

Селото Џидимирци од секогаш било населено со Македонци од православна вероисповед. Македонски родови во слелото се: Павлешинци (од с.Павлешенци - Овче Поле, Св.Николско), Мишковци (од с. Лисиче - Велешко), Шутевци од (с.Кнежје - Овче Поле, Св.Николско), Мечкови (познати и како Цинцарови, од с.Милино Овче Поле, Св.Николско), Макавеевци и Шуманци (двата рода од с.Ѓуземелци - Овче Поле, Св.Николско) [17]. Во Џидимирци изумрел родот Мишеви, од кој потекнувал кметот Гајтан Велко. Дел од овој род се иселил и во Свети Николе, каде исто така изумреле[18].

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Во селото постои црквата Свети Никола[19], како и 2 цркви во околината посветени на Света Троица и Свети Атанасиј. Во селото постои некогашната училишна зграда, која денес служи како ловен дом на ловното друштво „Руен“ од Велес.

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото Џидимирци е месна заедница во рамките на Општина Велес со претстедателот Тони Ѓорѓиевски[20].

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Иселеници од Џидимирци се забележани во Скопје, Велес, Свети Николе и велешките села Новачани и Ново Село[21]. Дел од жителите на Џидимирци кон крајот на педесетите и почетокот на шеесетите години на ХХ век, се иселиле и на купените имоти од иселените Турци во соседното велешко село Иванковци.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.321
  2. Поп-Јовановски Апостол. „Македонски народни легенди“. НИО „Студентски збор“, Скопје, 1986 год. стр.80
  3. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.321
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Иванова, Олга (2014) (на македонски). Речник на имињата на населените места во Р.Македонија. Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“. стр. 200. 
  5. Соколоски, Методија (1976) (на македонски). Турски документи за историјата на македонскиот народ. III. Скопје: Архив на Македонија. стр. 213. 
  6. Поп-Јовановски Апостол. „Македонски народни легенди“. НИО „Студентски збор“, Скопје, 1986 год. стр.80
  7. Поп-Јовановски Апостол. „Македонски народни легенди“. НИО „Студентски збор“, Скопје, 1986 год. стр.80
  8. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.72
  9. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.72
  10. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.72
  11. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.73
  12. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.73
  13. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.73
  14. Без тензии, смирено и за кратко време заврши 39-тата седница на Советот на општина Велес
  15. Поп-Јовановски Апостол. „Македонски народни легенди“. НИО „Студентски збор“, Скопје, 1986 год. стр.80
  16. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.321
  17. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.73
  18. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.74
  19. Архерејско намесништво Велес - Повардарска Епархија на МПЦ-ОА
  20. Општина Велес - Урбани и месни заедници
  21. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.73

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

http://www.veles.gov.mk/index.php?option=com_content&task=view&id=17&Itemid=40&limit=1&limitstart=5