Сопиште

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Сопиште
Sopishte.JPG

Поглед на село Сопиште од месноста Марково Крувче на Водно

Сопиште is located in Македонија
Сопиште
Местоположба на Сопиште во Македонија
Координати 41°57′16″N 21°25′39″E / 41.95444° СГШ; 21.42750° ИГД / 41.95444; 21.42750Координати: 41°57′16″N 21°25′39″E / 41.95444° СГШ; 21.42750° ИГД / 41.95444; 21.42750
Регион Каршијак
Општина Coat of arms of Sopište Municipality.svg Сопиште
Население 5325 (цело село или населба)
1365 (само делот во Општина Сопиште) жит.
(поп. 2002)
Надм. вис. 420 m. м
Commons-logo.svg Сопиште на Ризницата

Сопиштесело во Општина Сопиште и нејзино седиште, сместено во близината на градот Скопје, под јужните падини на планината Водно.

Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Поглед на селото Сопиште

Селото Сопиште е сместено во јужниот дел на Скопската Котлина во областа Каршијак, во сливот на Маркова Река. Tоа е центар на истоимената општината и е во непосредна близина на Скопје. Сопиште е ридско село расположено на југоисточната падина на планината Водно на надморска височина од 540 метри[1]. Сопиште е оддалечено 7 километри од центарот на Скопје. Низ Сопиште минува патот кој води од Скопје преку Нова Брезница за Поречје. Атарот зафаќа површина од 9,9 км², од кои на обработливото земјиште отпаѓаат 652 ха, а на пасиштата 269 ха.

Историja[уреди | уреди извор]

Селото Сопиште е доста стара населба во скопската област. Тоа се споменува во поменикот на манастирот Свети Георги - Горг Скоропостижник во Скопје во 1300 година под името Сопиштехъ, како село кое е подарено на манастирот од средновековниот крал Милутин[2]. Потоа селото Сопиште се споменува и во поменикот на манастирот во Матка од 1560-1570 година[3]. Македонскиот просветител Јордан Хаџи-Константинов - Џинот во својот напис „Јужна страна скопска“ објавен во „Цариградски весник“ на 1 мај 1855 година за Сопиште запишал дека е плодовито село со многу древности и писма и во него живеат добри селани кои имаат чудотворен црковен храм посветен на светиот великомаченик Мина кој накажал многу нечестиви, а дарил исцеление на многу добри луѓе[4]. За црвката зпишал дека е древна и ѕидана од српските цареви[5]. Како едно од поголемите места на патот Скопје - Порече - Кичево во Сопиште постоел главниот ан, во кој патниците престојувале, преноќувале и одморале, а во анот постоеле големи дрвени „жлебови“ за вино во кои секој засебно можело да собере по 200 товари грозје[6]. На почетокот на XIX век, најдобрата селска земја започнале да ја присвојуваат Турци и Албанци, при што во Сопиште се основале 3 чифлизи на Сулишовци, Садиковци и Афуз-бег од Скопје[7]. Сулишовци и Садиковци од селото Седларево биле Албанци и живееле во Сопиште, правејќи големи злодела врз жителите- Македонци како уцени, убиства, кражби[8]. Во 1908 година со појавата на македонските комитски чети на ВМРО и донесувањето на „Хуриетот“ овие 2 албански семејства, плашејќи се од одмазда за своите злодела избегале во Скопје, а земјата ја распродале на селаните[9]. Истовремено земјата ја продал и Афуз-бег. Кон крајот на XIX век, во бурната 1878 година Сопиште било ограбено и опљачкано од „Дебрани“ (Албанци)[10]. Кон крајот на векот Сопиште и пошироката област била посетена од македонскиот револуционер Ѓорче Петров. Според неговите записи од 1896 година селото Сопиште броело 40 македонски куќи сместени во подножјето на Водно на патот за Кичево и на 1 ½ час растојание од Скопје[11]. Во тоа време во непосредната близина на селото постоеле ѕидините на старата црква Свети Спас и стариот ан Ветрило кој некогаш бил главен ан на кичевскиот пат[12]. Токму меаната на овој ан, која служела како база на српските чети при преминувањето во Порече, во февруари 1907 година била запалена од војводата Васил Аџаларски.

Глетка на дел од селото Сопиште со црквата Св. Мино

Потекло и значење на името[уреди | уреди извор]

Околу потеклото на името на селото Сопиште лингвистот П.Скок сметал дека е изведено од глаголот (ст. слов.) сопсти, но не во значење на пеење туку на задишување[13]. Според тоа Сопиште означува тешко пристапно место во ридски предел до кое треба да се задиши човек додека да дојде[14].

Економија и стопанство[уреди | уреди извор]

Овци како пасат кај Сопиште

Поради поволната местоположба Сопиште од секогаш имало развиен стопанско - економски живот. Според записите на Ѓорче Петров од 1896 година, жителите на Сопиште се занимавале и издржувале со земјоделство, сточарство и овоштарство[15]. Со оглед на тоа дека селото Сопиште се наоѓало на патот Скопје - Кичево во него во тоа време имало и неколку запустени анови, кои порано работеле многу успешно[16]. Населението на селото Сопиште и денес се занимава со земјоделство и сточарство, особено со одгледување на градинарски култури (зелен и црвен пипер, домат, компир, кромид) и лозаро-овоштарство поради идеалните услови на ридските предели кои го опкружуваат Сопиште, а во помала мера и со одгледување на житни култури. Од сточарството најразвиено е козарството како и одгледување на домашни птици - живинарство. Голем дел од населението на Сопиште се занимава и со други секундарни и терциерни стопански дејности во градот Скопје, а во самото село работат и неколу фабрички производствени погони.

Демографија[уреди | уреди извор]

Според пописот од 2002 година, селото Сопиште брои 5.325 жители, од кои:[17]

Народност Вкупно
Македонци 5.255
Албанци 0
Турци 1
Роми 0
Власи 11
Срби 39
Бошњаци 0
Други 19

Според конечните резултати од пописот во 2002 година, наведено е дека селото има население од 5.325 жители. Според Законот за Град Скопје[18], каде се утврдени границите на скопските општини, дел од селото Сопиште потпаднало под Општина Кисела Вода и населението на селото се намалило од 5325[19] на 1365[20]. Тоа влијаело врз вкупното население на Општина Сопиште, и така од вкупното првично општинско население од 9 522 жители, паднало на 5.656 жители.

На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:[21]

Години Македонци Албанци Турци Роми Власи Срби Бошњаци Ост. Вкупно
1948 690
1953 750 29 8 ... 6 793
1961 940 2 1 ... ... 11 ... 22 976
1971 2.101 5 1 ... 28 ... 6 2.141
1981 3.676 25 36 ... 24 3.761
1991 5.386 2 11 73 38 ... 38 5.548
1994 5.390 4 25 73 38 ... 24 5.554
2002 5.255 1 11 39 19 5.325

Родови[уреди | уреди извор]

Сопиште во целост е населено со Македонци од православна христијанска вероисповед. Во селото постојат старинечки родови, како и доселеници. Старинечки родови во Сопиште се: Пометковци , Крковци, Ѓуровци, Анчовци, Јанкуловци, Стаменковци, Ристовци и Стојчевци (претходно биле еден род Мегленовци)[22]. Доселенички родови во Сопиште се: Богдановци, Таневци (од Штипско), Белевци (од Прилепско), Бабунци (од Богомила по течението на Бабуна во Велешко, имаат истоимени роднини во Драчево), Ду(в)аревци (од Јаболци или Осинчани на Мокра Планина каде биле старинци), Тасевци[23]. Кон крајот на втората половина на ХХ век, во Сопиште се доселуваат голем број на жители од Порече, Прилепско, а во најново време голем број на семејства од Скопје градат куќи и се населуваат во Сопиште.

Зградата на Општина Сопиште

Општествени институции[уреди | уреди извор]

Во селото Сопиште работи осумгодишно основно училиште.

Цркви[уреди | уреди извор]

Администрација и политика[уреди | уреди извор]

Селото Сопиште е седиште на истоимената општина, создадена во 1996 година, кога произлегла од Општина Кисела Вода.

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Крај селото се гради елитна населба Сончев Град, која ќе биде поврзана со селото со пат, а чија врска со Скопје ќе биде преку тунел низ планината Водно.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.278
  2. Трифуноски Ф.Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет на Универзитетот Скопје, 1958 год. стр.128
  3. Трифуноски Ф.Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет на Универзитетот Скопје, 1958 год. стр.128
  4. Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. Избрани страници - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987 год. стр.80
  5. Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. Избрани страници - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987 год. стр.80
  6. Трифуноски Ф.Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет на Универзитетот Скопје, 1958 год. стр.129
  7. Трифуноски Ф.Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет на Универзитетот Скопје, 1958 год. стр.129
  8. Трифуноски Ф.Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет на Универзитетот Скопје, 1958 год. стр.129
  9. Трифуноски Ф.Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет на Универзитетот Скопје, 1958 год. стр.129
  10. Трифуноски Ф.Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет на Универзитетот Скопје, 1958 год. стр.129
  11. Петров, Гьорче. Материали по изучванието на Македония. Печатница Вълковъ, София. стр.524
  12. Петров, Гьорче. Материали по изучванието на Македония. Печатница Вълковъ, София. стр.524
  13. Трифуноски Ф.Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет на Универзитетот Скопје, 1958 год. стр.128
  14. Трифуноски Ф.Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет на Универзитетот Скопје, 1958 год. стр.129
  15. Петров, Гьорче. Материали по изучванието на Македония. Печатница Вълковъ, София. стр.524
  16. Петров, Гьорче. Материали по изучванието на Македония. Печатница Вълковъ, София. стр.370
  17. http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис во Македонија 2002. - Книга 10.
  18. Службен весник 55/2004
  19. Попис на населението, 2002
  20. Општина Сопиште: население
  21. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk.
  22. Трифуноски Ф.Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет на Универзитетот Скопје, 1958 год. стр.130
  23. Трифуноски Ф.Јован. „Слив Маркове Реке - антропогеографска проматрања“. Филозофски факултет на Универзитетот Скопје, 1958 год. стр.130

Поврзано[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]