Љуботен (Скопско)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Оваа статија е за скопското село Љуботен, за други значења погледни Љуботен
Љуботен
Ljuboten.JPG

Поглед на селото Љуботен, од патот Радишани - Љубанци

Љуботен is located in Македонија
Љуботен
Местоположба на Љуботен во Македонија
Координати 42°5′51″N 21°28′18″E / 42.09750° СГШ; 21.47167° ИГД / 42.09750; 21.47167Координати: 42°5′51″N 21°28′18″E / 42.09750° СГШ; 21.47167° ИГД / 42.09750; 21.47167
Општина Општина Бутел
Население 2343 жит.
(поп. 2002)
Надм. вис. 762 м
Commons-logo.svg Љуботен на Ризницата


Љуботен — село во Општина Бутел, во околината на градот Скопје.

Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Селото Љуботен, се наоѓа на подножјето на планината Скопска Црна Гора, на оддалеченост од 15 километри, северно од градот Скопје. Припаѓа на Општина Бутел во рамките на градот Скопје. Опис на местоположбата на селото Љуботен, дава и Ѓорче Петров кој запишал дека е расположено по долот на Љубанската Река малку по на надвор и на ½ час растојание од него во подножјето на височината која го заградува од лево грлото на Љубанскатa Река[1]. Атарот му се граничи со синорите на Раштак од исток, Љубанци од запад, Стрима и Матејче на север[1]. Местоположбата на Љуботен е стопански многу поволна затоа што искористува разновидни природни услови како што се шумите и пасиштата на планинаската падина на Скопска Црна Гора на север кои се подогни за сточарство и плодното земјиште од неоген тип на југ кое е погодно за земјоделство[2]. Жителите на селото имаат водоснабднување преку водовод, а се користеле и 2 чешми во источниот дел на селото и 6 бунари во западниот дел на селото[2]. На планината Скопска Црна Гора над селото избива силниот извор Башинец за кој мештаните сметаат дека има најубава вода, каква што не може да се најде никаде[2]. Воедно, над селото се наоѓа нај атрактивниот реон за селски туризам Башинец за кое во моментот има многу заинтересирани инвеститори, како од земјата така и од странство. На средина на селото протекува Љуботенската Река која истекува од изворот Башинец[2] и го дели селото на помал источен дел каде живеат и Македонци и поголем западен, исклучиво албански населен, дел. Најблиски села на Љуботен се Љубанци со кое е речиси споено на запад и Раштак на исток.

Историja[уреди | уреди извор]

Средновековната црква Св. Никола (1337) во Љуботен

Љуботен спаѓа во старите села на Скопска Црна Гора и постоело уште од 1337 година, за што сведочи изградбата на црквата Св. Никола која била подигната од властелинката Даница, која најверојатно била господарка на жупата Скопска Црна Гора во времето на царот Душан[2]. За време на отоманското владеење црквата била оштетена и разрушена и таа била обновена во 1928 година[2].

Помеѓу денешното население на Љуботен постои доста живо предание во кое се вели дека нивното село на самиот почеток на 19-от век било раселено[2]. Старите македонски христијански родови од муслиманите биле приморани на иселување, при што сите жители одеднаш го напуштиле Љуботен и отишле некаде во околината на Ниш[2]. Во тоа време настрадала и била оштетена старата средновековна црква[2]. Народното предание исто така вели дека во празните куќи на христијаните Македонци набрзо биле населени 8 албански домаќинства, а потоа пристигнувале и нови нивни сонародници со што вкушно нараснале до 20 куќи[2]. Од иселените македонски христијански семејства во Љуботен се вратило само едно домаќинство[2]. Доселените Албанци во Љуботен брзо се намножиле и се обогатиле со обработливо земјиште, пасишта на планините и стока, на земја која претходно припаѓала на иселените љуботенски македонски жители и македонските жители на соседните села Љубанци и Раштак[2].

Во Љуботен постоела и друга помала црква во денешниот исклучиво муслимански (албански) населен дел од селото, лево од селската рекичка, кој населението го нарекувало и како „манастирче“, а чиишто остатоци се потполно уништени и тргнати[2]. На местото на таа црквичка куќа изградиле муслиманските албанци Џаферовци, кои подоцна, како што се верува, поради тоа изумреле[2].

За селото Љуботен во средината и на крајот на 19 век записи даваат и македонскиот просветител Јордан Хаџи Константинов-Џинот и македонскиот револуционер Ѓорче Петров.

Во својот напис „Црна Гора Скопска“ објавен на 15 февруари 1855 година, македонскиот просветител Јордан Хаџи Константинов-Џинот за Љуботен (таму запишан како Љуботин) запишал дека било место за прошетка и одмор (расход) на царот Стефан Душан Силни и денес во него стоела црквата (Св. Никола) разрушена над вратите[3]. Во тоа село имало многу разрушени црквишта, манастири и ракописи, но денеска било арнаутско (албанско) и во него не можело да влезе човек[3].

Во својата книга Материјали по изучувањето на Македонија од 1896 година, македонскиот револуционер Ѓорче Петров запишал дека брои 70 куќи, од кои само 5 се македонски, а останатите албански, а според духот се едно: и едните и другите се горделиви и диви, дури и според јазикот се едно зашто и Македонците помеѓу себе повеќе зборуваат албански[1]. Нивната положба среде Албанците е очајна: покрај својата работа принудени се на ангарија да ги работат нивите на Албанците, при што главното занимање на последните се земјоделието, сточарството и пчеларството[1]. Се претпоставува дека некогаш Љуботен било маало на селото Љубанци исто така населено со Македонци кои започнале да го напуштаат селото штом Албанците почнале да се доселуваат[1]. Во селото има џамија, а Македонците одат во црква во Љубанци[1]. Надвор од селото на видно место  има старa, но убава црква која се гледа дури и од Скопје, а која според натписот над нејзината врата таа била изградена од царот Стефан Душан[1].

Во текот на летните месеци јули и август во 2001, Љуботен и неговата околина стануваат воено жариште на воениот конфликт каде се одвиваат жестоки вооружени престрелки помеѓу македонските бранители и безбедносни сили од АРМ и МВР и албанските терористи од ОНА. На 10 август 2001 година во Љуботен се случува познатиот Масакр кај Љуботенски Бачила кога во 8:00 часот наутро откако воениот камион на АРМ нагазил на две противтенковски мини кај месноста Љуботенски Бачила, при што загинуваат осум припадници на резервниот состав на АРМ, заради што започнува полициската акција во Љуботен при што се убиени 10 жители на Љуботен кои учествувале во терористичките активности. За овој случај пред Хашкиот суд за воени злосторства се најдоа тогашниот министер за внатрешни работи Љубе Бошкоски, кој беше ослободен од обвинението и командантот на полициската акција Јохан Тарчуловски, кој беше осуден на 12 години затвор.

Население[уреди | уреди извор]

Според статистиката на бугарскиот етнограф Васил К'нчов (Македонија, Етнографија и статистика) од 1900 година, селото Љуботен имало 445 жители, од кои 400 Албанци и 45 Македонци.[4]

Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев, („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Љуботен имало 64 Македонци, егзархисти.[5]

Според последниот попис на населението на Македонија од 2002 година, селото има 2.343 жители. Следува табела на националната структура на населението:[6]

Националност Вкупно
Македонци 115
Албанци 2.223
Турци 0
Роми 0
Власи 0
Срби 1
Бошњаци 0
Други 4

На табелата е прикажан националниот состав на населението низ сите пописни години:[7]

Години Македонци Албанци Турци Роми Власи Срби Бошњаци Ост. Вкупно
1948 1.183
1953 153 936 172 1 ... 9 1.271
1961 177 838 239 ... ... ... 1.254
1971 162 1.072 216 ... ... 2 1.452
1981 141 1.415 10 2 ... 6 1.613
1994 146 1.887 ... 2 2.035
2002 115 2.223 1 4 2.343

Родови[уреди | уреди извор]

Во Љуботен живеат Македонци од православна христијанска вероисповед и Албанци од муслиманска вероисповед.

Македонски православни родови се: Ѓоревци (слават Св. Архангел) се староседелци, кои потекнуваат од предокот Ѓоре кој во Љуботен имал два брата.[8]. На самиот почеток на XIX век кога според преданието сите македонски христијански родови морале да се иселат на север во Србија, таму отишол и Ѓоре со двајцата браќа, а три години подоцна во Ниш него го сретнал „турскиот буљукбашија“ и го наговорил да се врати во родното село[8]. Од повратениот иселеник Ѓоре потекнува денешниот род во кој се знае следниот родослов: Блаже (жив на 108 години во 1969)-Коста-Тошо-Ѓоре, основачот на родот[8]. Ќуксанови (слават Св. Ѓорѓи - Ѓурѓиц) се доселиле од селото Чучер на Скопска Црна Гора по 1912, каде имаат истоимени роднини, а подалечно потекло имаат од населбата Јуручка Река на планината Скопска Црна Гора кое веќе не постои[8]. Крушкарови се доселиле од селото Бродец на Скопска Црна Гора по 1912, каде припаѓале на родот Лабурини[8].

Албански муслимански родови се: Елезовци, Дибранци, Чајанци, Карајкови, Дураковци ја сочинуваат групата на првите доселеници , чии што претци се населиле на самиот почеток на XIX век кога од Љуботен биле протерани старите македонски христијански родови, а дел од нивните родовски презимиња укажуваат од каде доаѓале нивните предци - Дибранци од околината на Дебар, Чајанци од селото Чајан во областа Љума во Албанија (од племето Круези)[8]. Останати албански родови се: Лаковци дошле од некое село на планината Црна Гора, Салаковци дошле од Салаково на Мокра, Дурмишовци, Незовци, Маљовци, Оџовци, Иброви, Максутови, Сефови, Ценови и Тафови се доселиле во XIX век од побилиски и подалечни места на Скопска Црна Гора, додека по Втората светска војна се доселиле Амитови и Невзатови од селото Брест на Скопска Црна Гора[8].

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Администрација и политика[уреди | уреди извор]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Личности[уреди | уреди извор]

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Петров, Ѓорче (1896). превод: Марио Шаревски. уред. Материјали по изучувањето на Македонија (2016 издание). Скопје: Единствена Македонија. стр. 359. ISBN 978-608-245-113-8. 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 Грешка во наводот: Погрешна ознака <ref>; нема зададено текст за наводите по име Трифуноски.
  3. 3,0 3,1 Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. Избрани страници - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987 год. стр.79
  4. Кънчов, В. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, с.206
  5. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р.114-115.
  6. http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис во Македонија 2002. - Книга 10.
  7. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 8,5 8,6 Трифуноски, Јован (1971) (на српски). Скопска Црна Гора - природна средина, прошлост, насеља, становништво и привреда. Скопје: Универзитет Кирил и Методиј. стр. 93-96.