Орешани

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Орешани
Oreshani-od-Taor.jpg

Поглед на селото Орешани од ридовите над село Таор

Орешани is located in Македонија
Орешани
Местоположба на Орешани во Македонија
Координати 41°53′54″N 21°36′12″E / 41.89833° СГШ; 21.60333° ИГД / 41.89833; 21.60333Координати: 41°53′54″N 21°36′12″E / 41.89833° СГШ; 21.60333° ИГД / 41.89833; 21.60333
Општина Општина Зелениково
Население 515 жит.
(поп. 2002)
Повик. бр. 02
Надм. вис. 230 м
Орешани на општинската карта
Орешани во Општина Зелениково.svg

Атарот на Орешани во рамките на општината
Commons-logo.svg Орешани на Ризницата
Поглед кон селото Орешани од истоименото стојалиште од пругата Скопје - Велес
Црквата Свети Атанасиј во селото Орешани

Орешани е село во Општина Зелениково, во околината на градот Скопје.

Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Селото Орешани се наоѓа во јужниот дел на Скопската котлина во составот на Општина Зелениково. Непосредно до селото тече реката Вардар, а исто така покрај селото поминува пругата Скопје - Велес на која се наоѓа стојалиште со името на селото (кое се наоѓа пред станицата Зелениково). Орешани лежи на надморска височина од 230 метри и е рамничарско село. Куќите се распослани на ниските ридчиња од десната страна на реката Вардар, од двете страни на железничката пруга Скопје - Велес. На ридскиот предел западно и северозападно од селото се изградени и се уште се градат голем број на викендички и вили за одмор на луѓе од Скопје, така што еден дел околу железничката станица „Јане Сандански“ од десната страна на патот пред селото се смета како викенд-населба „Јане Сандански“.

Историja[уреди | уреди извор]

Првиот помен за Орешани се сретнува во 1300 година кога е забележано дека ќелијната црква Света Петка од соседното село Морани имала земја во селото Ораши или Ворошах и тоа на четири места околу 100 каблови (житна и земјишна мерка) купени и 15 каблови околу Петровиот Крст, дарувани за друша[1]. За време на отоманското владеење Орешани било големо православно македонско село од кое на местото Јурија на селскиот собир оро играле 40 до 50 девојки[2]. Во XIX век селото го почифличиле турци-муслимани од Скопје кои во лето доаѓале во Орешани, а земјата на чифликот ја обработувале Македонците кои постојано живееле во селото[3]. Кон средината на XIX век Орешани се споменува од македонскиот просветител Јордан Хаџи-Константинов - Џинот кој во својот напис „Јужна страна скопска“ објавен во „Цариградски весник“ на 1 мај 1855 година за Орешани запишал дека е доброплодно село од сешто и неговите жители - славјани (Македонци) се премногу добри и вредни луѓе (родници), а најмногу гостољубиви и имаат црква Св. Атанасија[4].

Како и во соседното село Морани, така и во Орешани во втората половина на XIX век започнале да се доселуваат Албанци од блиското село Студеничани, кои лете доаѓале да ја работат земјата, а зиме се враќале во своето село[5]. За брзо време тие Албанци ја откупиле и дел ја приграбиле земјата од турските бегови, а со насилство, убиства и терор ги натерале незаштитените жители Македонци да се иселат, така што околу 1880 година селото било наполно раселено[6]. Од старите македонски родови кои се иселиле од Орешани во втората половина на XIX век се знаат следниве: Матеовци (еден дел од селските гробишта по нив го носи името Матеовски гробишта), Големовци (отишле во Скопје), Велковци (отишле во Скопје), Мартиновци кои биле најбогат селски род, а по приграбувањето на нивната земја целосно осиромашиле и со последниот машки потомок Лазо изумреле во Орешани, Велко Орешанец се иселил исто така во Скопје, а Блажо Чибуче една ноќ бил убиен во селото[7]. Во селото живееле голем број на други родови, меѓутоа запаметени се оние кои последни се иселиле или изумреле.

Орешани започнало да се обновува со доселувањето на Македонци, родовите Тошевци и Грнчаровци, кои дошле како наполичари да ја обработуваат земјата во туѓа сопственост[8]. Поради поволната положба и плодноста на земјата крај Вардар по отоманското владеење и ослободувањето по Втората светска војна во Орешани започнало да се доселува се поголем број на население, највеќе Македонци, од соседните села Таор, Зелениково, Градовци, како и од Скопје, Битола и Велес.

Потекло и значење на името[уреди | уреди извор]

За потеклото на името Орешани, населението нема предание, но се смета дека тоа е многу старо „од бир земан“[9]. Сепак, може да се заклучи дека името Орешани потекнува од името на дрвото и плодот орев (лат. Juglandaceae), односно има значење на место каде што растат (има) ореви.

Стопанство[уреди | уреди извор]

Селото Орешани има главно полјоделска функција судејќи според составот на неговиот атар кој зафаќа површина од 3,7 км² (192 ха обработливо земјиште, 79 ха шуми и 44 ха пасишта). Од полјоделските култури најмногу се одгледуваат житните растенија (пченица и јачмен), а застапени се и градинарските култури (домат, пиперка, краставица) како и полјоделски култури како лубеници, тутун[10], а на ридскиот предел многу се застапени и лозарството и овоштарството. Дел од населението се занимава и со сточарство (овци и крави) и млекото најчесто оди за преработка во сирење и останати млечни производи во блиската млекарница во Зелениково. Во последно време интересно е тоа што и покрај одалеченоста од градот Скопје во селото се населуваат и богати македонски бизнисмени, трговци и инженери кои покрај своите куќи во Орешани ги регистрираат своите фирми и имаат свои погони. Во поново време изградени се фабриката и компанијата за електроника и електронски микро-чипови, производствениот погон за мебел и покуќнина „Бујото“, како и приватниот старечки дом “Панада“ кој се одликува со одлична опременост.

Население[уреди | уреди извор]

Според пописните списоци од 1961 и 1994 Орешани бележи пораст на бројот на своето население од 208 (1961 г.) на 429 жители (1994 година). Етничкиот состав на населението во 1994 година изгледал вака: 311 Македонци, 94 Албанци и 22 Срби.

Според листите од пописот од од 2002 Орешани бележи пораст на населението и брои 511 жители, од кои:

  • Македонци 387 (75,74%)
  • Албанци 103
  • Турци 1
  • Роми 4
  • Срби 12
  • останати 8

Родови[уреди | уреди извор]

Најголемиот дел од населението на Орешани се православни Македонци. Македонски родови во Орешани се: Тошевци (од с.Драчево), Грнчаровци (од с.Карабуниште-Велешко), Грујовски или Зелјаровци (од с.Градовци, подалечно потекло од с.Карабуниште-Велешко), Меловски (од с.Галичник)[11]. Денес во Орешани живеат голем број на македонски семејства доселени од Скопје, соседните села Таор, Зелениково, Градовци, од градот Велес и околните села, како и од градот Битола (2 куќи) и околните села.

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Цркви[уреди | уреди извор]

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Православното македонско население ја прославува славата Свети Атансиј на 31 јануари. Во минатото на денот на Св. Атанасиј се колела жртва кај истоимениот крст во селото[12]. Се до изградбата на црквата, Св. Атанасија била преслава, а селска слава немало, додека за верски потреби населението ги посетувало црквите во Таор и Драчево[13].

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Трифуноски Ф.Јован. „Поречието на Кадина Река“. Филозофски факултет Скопје, 1952 год. стр.105
  2. Трифуноски Ф.Јован. „Поречието на Кадина Река“. Филозофски факултет Скопје, 1952 год. стр.106
  3. Трифуноски Ф.Јован. „Поречието на Кадина Река“. Филозофски факултет Скопје, 1952 год. стр.106
  4. Хаџи Константинов, Јордан - Џинот. Избрани страници - приредил Блаже Конески - Скопје, Мисла, 1987 год. стр.82
  5. Трифуноски Ф.Јован. „Поречието на Кадина Река“. Филозофски факултет Скопје, 1952 год. стр.106
  6. Трифуноски Ф.Јован. „Поречието на Кадина Река“. Филозофски факултет Скопје, 1952 год. стр.105
  7. Трифуноски Ф.Јован. „Поречието на Кадина Река“. Филозофски факултет Скопје, 1952 год. стр.106
  8. Трифуноски Ф.Јован. „Поречието на Кадина Река“. Филозофски факултет Скопје, 1952 год. стр.107
  9. Трифуноски Ф.Јован. „Поречието на Кадина Река“. Филозофски факултет Скопје, 1952 год. стр.107
  10. Трифуноски Ф.Јован. „Поречието на Кадина Река“. Филозофски факултет Скопје, 1952 год. стр.109
  11. Трифуноски Ф.Јован. „Поречието на Кадина Река“. Филозофски факултет Скопје, 1952 год. стр.107-108
  12. Трифуноски Ф.Јован. „Поречието на Кадина Река“. Филозофски факултет Скопје, 1952 год. стр.108
  13. Трифуноски Ф.Јован. „Поречието на Кадина Река“. Филозофски факултет Скопје, 1952 год. стр.108