Градманци

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Градманци
Gradmanci-MKD.JPG

Поглед на Градманци од југ

Градманци се наоѓа во Republic of Macedonia
Градманци
Местоположба на Градманци во Македонија
Координати 41°53′56″ СГШ 21°43′23″ ИГД / 
Регион Logo of Skopje Region.svg Скопски
Општина Grb-petrovec.jpg Петровец
Област Блатија
Население 66[1] жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 1043
Повик. бр. 02
Надм. вис. 320 м
Слава Спасовден
Commons-logo.svg Градманци на Ризницата


Градманци е село во Општина Петровец во околината на градот Скопје.

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Селската чешма во село Градманци
Поглед на влезот на село Градманци од исток

Градманци е село во Општина Петровец, во околината на град Скопје, во крајниот југоисточен дел на Скопската Котлина на територијата на Општина Петровец, во долното сливно подрачје на Пчиња, а атарот на селото се допира со територијата на Општина Велес.[2]

Од градот Скопје е оддалечено 32 километри, а е расположено на надморска височина од 320 метри[3]. Низ селото тече Градманската речица, лева притока на Пчиња[4]. Од Градманци води земјен пат кој доаѓа од Катланово и продолжува кон селата Џидимирци и Крушје во Општина Велес. Градманци се наоѓа во густа шума на бука, јасика, топола и нискостеблести растенија. Во атарот на селото избиваат три извори соѕидани во чешми: Велкова Чешма, Бегова Чешма (на патот за село Дивље) и Кисела Вода близу Катлановска Бања.

Историја[уреди | уреди извор]

Во минатото преку Градманци минувал важен пат кој доаѓал од Скопје и Катланово, а водел за Свети Николе и Штип[5]. По народните кажувања и легенди Градманци во минатото било големо село со 190 македонски куќи, меѓутоа за време на турското владеење поради некоја причина селото пропаднало, а со него и големата селска црква „Свети Спас“ чии рушевини со должина од 22 и ширина од 8 метри се наоѓале 200 метри северно од денешното село[6]. По разрушувањето на селото, тоа било повторно обновено од старинечките родови: Ѓуреви, Златанчеви, Мицеви и Стојанови. Се до крајот на турското владеење во 1912 година, Градманци било чифлик на 3 чифлик-сајбии и во него постоеле 3 кули[7].

Селото се споменува во турските пописни дефтери од 1467/68 година, како дел од Скопскиот Вилает и имало 33 христијански семејства.[8]

Околу селото Градманци на различни страни постојат повеќе крстови со имиња: Крст Св. Илија, Крст Гумења, Крст Дол, Станчев Крст и Крст Горни Дабје. Селска слава е Спасовден, а курбан се коле за Илинден и Св. Атанасиј[9]. За потеклото на името на селото Градманци, П.Скок навел дека означува семејна населба, задруга или слично[10].

Стопанство[уреди | уреди извор]

Најразвиена стопанска гранка во селото Градманци е сточарството. Во најголема мера се одгледуваат кози и овци, што се должи на ридскиот терен со нискостеблеста шума и тревни пасишта, а во помала и крупен добиток како крави, волови, коњи. Во Градманци исто така е застапено и пчеларството и производството на мед, а од земјоделските култури најповеќе се застапени житните култури како пченицата и стрмните жита 'рж, овес и јачмен. Покрај земјоделието, во близината на Градманци се ископува и камен за градежништвото. До Втората светска војна, населението на Градманци многу се занимавало и со сеча и продажба на дрво за огрев, кое со товари го пренесувале и продавале во Велес и блатиското село Петровец[11].

Население[уреди | уреди извор]

Според последниот попис на населението на Македонија од 2002 година, селото има 66 жители. Следува табела на националната структура на населението[12]

Националност Вкупно
Македонци 56
Турци 0
Роми 0
Албанци 0
Власи 0
Срби 5
Бошњаци 0
Други 5

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[13] 1905[14] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 455 85 96 112 115 66 59 11 11 66
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[15]

Родови[уреди | уреди извор]

Во антропогеографските испитувања на Јован Трифуноски вршени кон крајот на педесетите и почетокот на шеесетите години на ХХ век, за населението на Градманци се забележани повеќе родови, меѓу кои и старинци. Мнозинството биле Македонци, и помал број на доселени Црногорци и Роми.

Старински родови биле: Ѓуреви, Стојанови, Златанчеви и Мицеви. Првите славеле Свети Никола, а останатите Митровден. Сите биле Македонци и биле жители на Градманци од пред неговото запустување во турско.

Доселенички родови: Митреви, Македонци доселени од блиското село Дивље каде што биле старинци и по што го добиле прекарот Дивљанци; Басекиќи и Митровиќи доселени од околината Беране во Црна Гора, поради женидбата со Македонки во времето на истражувањето овие родови во своите домови, а посебно нивните деца го користеле исклучиво македонскиот јазик; Абазови биле Роми доселени како момоци од околината на Штимле во Косово, се претставувале дека се дел од албанскиот род (фис) Хот). Сите доселенички родови се доселиле во 1927 година.

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото влегува во рамките на Општина Петровец, една од ретките која не била променета по новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото припаѓало исто така на Општина Петровец.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кале. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото Градманци припаѓало на некогашната општина Петровец.

Во периодот 1952-1955, селото било во рамките на тогашната Општина Катланово, во која покрај селото Градманци, се наоѓале и селата Бадар, Блаце, Кажаново, Кажановска Брезица, Кожле и Летевци. Општината Катланово постоела и во периодот 1950-1952.

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Главната селска црква „Св. Спас“
Цркви[16]

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Со текот на времето поради засилената миграција село-град, селото денес е во фаза на потполно раселување. Двата црногорски и едниот ромски род се потполно иселени. Преостанатите жители се претежно старци. Најголем дел од иселениците од Градманци се населиле во блиските села и градови: Катланово, Бадар, Петровец, Р’жаничино, Велес и Скопје.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „Попис на Македонија“. Завод за статистика на Македонија. 2002. http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf. посет. 6 јули 2013 г. 
  2. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.84
  3. Панов Митко. „Енциклопедија на селата во Република Македонија“. Патрија, Скопје, 1998. стр.84
  4. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.74
  5. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.74
  6. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.74
  7. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.75
  8. Турски документи за историјата на македонскиот народ кн.4, Методија Соколоски, д-р Александар Стојановски, Скопје 1971, стр.499
  9. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.75
  10. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.75
  11. Трифуноски Јован. „Сеоска насеља Скопске котлине - развитак села, порекло становништво и привредне одлике“. Петти дел. Скопје, 1964 год. стр.76
  12. http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис во Македонија 2002. - Книга 10.
  13. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  14. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  15. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popisi_nm_1948_2002_NasPoVozrPol_mk.px/?rxid=46ee0f64-2992-4b45-a2d9-cb4e5f7ec5ef. 
  16. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]