Кравари

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Кравари
Кравари is located in Македонија
Кравари
Местоположба на Кравари во Македонија
Координати 40°58′59″N 21°22′0″E / 40.98306° СГШ; 21.36667° ИГД / 40.98306; 21.36667Координати: 40°58′59″N 21°22′0″E / 40.98306° СГШ; 21.36667° ИГД / 40.98306; 21.36667
Регион Битолско Поле
Општина Општина Битола
Население 880 жит.
(поп. 2002)
Пошт. бр. 7223
Надм. вис. 587 м
Слава Голема Богородица
Кравари на општинската карта
Кравари во Општина Битола.svg

Атарот на Кравари во рамките на општината
Commons-logo.svg Кравари на Ризницата


Кравари — село во Општина Битола, во околината на градот Битола.

Географиja и местоположба[уреди | уреди извор]

Пелагониска рамнина, или скратено кажано Пелагонија, најголемата житница на Македонија, е заградена со планинските венци Баба Планина од запад, Ниџе од исток и се простира во Република Грција до Лерин.

Како мало пиленце кое се изродило под крилото на Пелагонија е селото Кравари. Оддалечено е 4 километри јужно од Битола. Се простира од двете страни на патот кој води од Битола - Лерин. Се наоѓа на надморска височина од 587 метри.

Според Археолошката карта на Република Македонија познати се повеќе археолошки локалитети кои потекнуваат од неолитско и бронзено време како што се Тумба Старо Село, Жеждево, Црна Земја и Чукут.

Атарот на Кравари зафаќа мала површина од само 2 км. кв. Еден дел од селото се простира на атарот на КО Буково. Селото е рамничарско со поволни климатски услови за одгледување на сите земјоделски култури. Целиот атар е покриен со мрежа од xидросистемот за наводнување „Стрежево“ Овој систем овозможува наводнување на сите земјодделски површини и успешно одгледување на сите земјоделски култури.

Подземните води се на доста високо ниво.

Историja[уреди | уреди извор]

Ојконимот Кравари[уреди | уреди извор]

Според турските пописни дефтери од 15. и 16. век, во 1468 година стои забележано името на селото Краварина. Самото име упатува на заклучокот дека тоа било сточарска населба каде се чуваат повеќе крави, бидејќи постоеле и постојат потребните услови за одгледување на секаков вид на стока, особено крави. Со текот на времето името се модифицирало во денешното име Кравари.

Според изнесените податоци во Турските пописни дефтери, во 1468 година Кравари имало 35 христијански семејства. Според истиот извор, во 1568 година бројот на христијанските семејства се намалил и имало вкупно 9 христијански семејства и 7 муслимански семејства.

Во 1914 година имало 53 жители. Во подолг временски период Кравари било мало село. Развојот на Кравари започнува по 1948 г. Интензивно зголемување на бројот на семејствата во Кравари се забележува после 1970 год.

Верски живот

Од кога започнал верскиот живот во Кравари со сигурност не можеме да потврдиме. Во пописот на семејствата од 1468 година е запишано името на Алексо-поп. Тоа не упатува на заклучокот дека во тоа време имале организиран верски живот.

Според кажувањето на старите краварци, пред изградбата на постојниот храм, на истото место имаало мало црквиче со икона на Св. Богородица. Во него краварци палеле свеќи и ги изразувале своите верски чувства.

Новиот храм Св. Богородица најверојатно е граден во 1930 и 1931 година. Изградбата на храмот, како задужбина, ја финансирале Стево и Стојна од село Градешница кои живееле во САД. Изградбата на иконостасот и сликањето на фреските било направено во 1931 и 1932 г. Прво крстено новороденче било девојчето Даница Димовска во 1932 год.

Заедничка слава на жителите на село Кравари е Успение на Пресвета Богородица позната кај народот како Голема Богородица која се слави секоја година на 28 август.

Српска колонизација на Кравари[уреди | уреди извор]

Кравари за време на Првата Светска војна. Француска разгледница

Во периодот од 1919 година започнала српска колонизација на Кравари која траела се до 1941 година. Во овој период, во Кравари биле донесени 14 српски семејства од околината на Пирот, Чачак и Кралево. Биле сместени по 7 семејства од двете страни на главниот пат кој врви низ село Кравари и продолжува за Грција. После 1945 година некои од овие семејства се вратиле назад во Србија, а некои останале.

Учество во Народноослободителната војна[уреди | уреди извор]

Во Народноослободителната војна, во периодот од 1941 до 1945 година од Кравари биле вклучени 15 борци. Некои од нив добиле воени одликувања. На бојното поле животите ги положиле Спасе Ристевски, Светозар Поповски, Ристе Ивановски и Киро Соклевски.

Економија[уреди | уреди извор]

Населението на Кравари претежно се занимава со земјоделие и сточарство. Успеваат скоро сите земјоделски култури. Населението на своите ниви одгледуваше индустриска пиперка, а на поголем број ниви се одгледуваше и оризот. Затоа во периодот на 1950 и 1952 година е изграден погон за мелење на пипер која потоа се продаваше на пазарите ширум Југославија. Во наредниот период беше изграден уште едeн погон за лупење на оризовата арпа. Овие погони сега не работат.

Краварци се познати и како вредни овоштари и добитници на бројни награди.

Пчеларството, исто така, има своја долга традиција. Највисоките одликувања за квалитет мед и негување на пчелните семејства се доделени на пчелари од Кравари.

Во времето од 1960 до 1970 година во градот Битола имавме силен подем на стопанството кој беше следен со голем развој на многу претпријатија кои бараа голем број на работници. Работници се бараа во градежништвото, металопреработувачката, текстилната и прехрамбената индустрија и други фирми за услужни и други дејности. Со својата близина до Битола, Кравари беше погодно место за населување. Така во наредните години се случи масовно доселување на жители од сите краишта на Македонија. Населението се соочуваше со многу проблеми. Населението е многу мешано, но солидното водство на месната заедница и несебичното залагање на граѓаните помогнаа да се изгради современа урбана населба. Така е изградена водоводна мрежа, во 1983 година канализациона мрежа до секое домаќинство, телефони, кабелска телевизија, интернет и многу друго. Сите улици се асфалтирани. Во Кравари има бројни продавници за колонијална стока, услужни дејности, продажба на земјоделска механизацција и друго.

Кравари е добитник на највисокото општинско признание, наградата 4 ноември за 1983 год.

Демографија[уреди | уреди извор]

Во 1468 година во Кравари живееле 35 христијански семејства. Имињата на тогашните жители се скоро исти со денешните македонски имиња: Јанко, Никола, Трајко, Бојчин, Стојко, Пејо Тоде и сл.

Во 1568 год. бројот на христијанските семејства се намалил на 9, а се зголемил бројот на муслиманските семејства на 7. Во наредниот период Кравари опстојувало како мало село. Во 1914 година во Кравари живееле 53 жители.

Според статистиката на Васил К'нчов („Македониja, Етнографиja и статистика“) од 1900 година, во Кравари живееле 160 жители, сите Македонци.[1]

Според секретарот на бугарската егзархија Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во Кравари имало 48 Македонци егзархисти.[2]

Според пописот од 2002 година во Кравари по национален состав живеат 880 жители, од кои: 871 Македонец, 1 Албанец, 7 Турци и 1 Србин.[3]

На табелата е прикажан бројот на население во сите пописни години:[4]

година домаќинства жители
1948 27 158
1953 33 185
1961 46 234
1971 108 536
1981 259 1.219
1991 332 1.252
1994 / 1.208
2002 236 880

Најголемото доселување во Кравари е во периодот од 1970 до 1990 година. Во Кравари се доселени семејства од скоро 70 населби од сите краишта на Македонија. Најмногу доселеници има од Охридско, Струшко, потоа мариовските и моштенските села.

Родови[уреди | уреди извор]

Кравари е македонско православно село, сите родови во селото се доселенички. Родови во Кравари се: Кожевци (2 куќи) доселени се во XIX век од селото Црничани; Нечовци (1 куќа) доселени се од селото Беранци; Тасевци (2 куќи) доселени се од селото Габаловци; Китановци (1 куќа) доселени се од селото Суводол; Димовци (2 куќи) и Ристевци (1 куќа) доселени се од селото Вашарејца; Тутунџиовци (1 куќа) доселени се 1921 година од селото Оптичари; Поповци (1 куќа) доселени се во 1934 година од Лакаица, во Лакаица се доселени од селото Стеблево. Петко Исакоски (62 години во 50тите) е роден во Стеблево, неговиот брат Владо Исакоски, живеел во Скопје, и бил учител; Зариќи (1 куќа) доселени се од околината на Чачак, како колонисти во 1924 година; Атанасовци (1 куќа) доселени се 1924 година од селото Гнеотино; Поповци (2 куќи) доселени се во 1931 година од селото Томино Село, Порече, во Томино Село се доселени од Закамен, ја знаат следната генеологија Мисајло (67 години во 50тите) Томо-Симјан-Здравко-Соколе-Секула. Поповци во Порече дале околу 20 свештеници; Тодоровци (1 куќа) доселени се во 1935 година од селото Љубојно, Преспа; Шишковци (1 куќа) доселени се од селото Јабланица, Дримкол во 1935 година. Во Јабланица се викале Шиниковци, и имаат истоимени роднини во селото; Поповци (2 куќи) доселени се од Битола, во 1941 година; Дејковци (2 куќи) доселени се во 1941 година од селото Вевчани; Марковци (1 куќа) и Неделковци (1 куќа) доселени се првите во 1941 година, а вторите во 1948 година, од селото Орехово; Марковци (2 куќи) доселени се во 1941 година од селото Јабланица, Дримкол; Сотировци (1 куќа) доселени се во 1943 година од селото Орово, Преспа (денес во Грција); Калајџиовци (1 куќа) доселени се во 1947 година од селото Љубојно, Преспа; Димовци (1 куќа) доселени се од селото Брусник.[5]

Општествени институции[уреди | уреди извор]

Наставата на мајчин македонски јазик започна во декември 1944 година во помошните простории на црквата. Прв учител беше Милојко Поповски. Во периодот од 1968 до 1970 година се изгради ново современо училиште со две училници и помошни простории. Наставата во новото училиште започна од 1970 година.

Во Кравари има изградено и современа здравствена амбуланта која беше предадена во употреба на 7.04.1990 година. Во неа се вршат здравствени прегледи и стоматолошки услуги. Во Кравари усппешно работи и аптеката Венена-фарм која својата работа ја започна на 228.03 2004 г.

Во март 2005 година започна со работа и дијагностичкиот центар Св. Спас кој располага со најсовремена опрема за дијагностика на сите видови заболувања.

Има уредено игралиште, многу маркети, продавници и др. Исто така, во селото се наоѓа основното училиште „Крсте Петков Мискирков“, во кое се одвива настава за ученици од прво до петто одделение.

Администрација и политика[уреди | уреди извор]

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Цркви[6]
Археолошки локалитети[7]
  • Тумба - населба од неолитско време;
  • Жеждево - населба од доцноантичко време;
  • Старо Село - населба од неолитско, енеолитско и бронзено време;
  • Црна Земја - населба од доцноантичко време;
  • Чукут - некропола од доцноантичко време.
  • Тумба II - населба од неолитско и енеолитско време;[8]
  • Мулојца - населба од неолитско време;[8]
  • Рамно - населба од неолитско време;[8]

Редовни настани[уреди | уреди извор]

Личности[уреди | уреди извор]

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

Од 1958 година постои Културно-уметничко друштво "Спасе Ристевски", а подоцна преименувано со името "Везилка". Во кореографија на Димитар Таневски имале бројни настапи во повеќе места.

Фудбалот во Кравари секогаш бил омилена игра. Фудбалската екипа ги имала следните имиња: "Млад разарач", "Работник" и последно Фудбалски клуб "Кравари" кое име го носи и денес. Многу години со ред биле на врвот на општинската лига.

Од 1990 година во Кравари се одржува и турнир на ветерани, играчи постари од 35 години. Овој турнир се одржува помеѓу спортските екипи на селата од Кравари, Лавци, Бистрица и Оптичари.

Иселеништво[уреди | уреди извор]

Литература[уреди | уреди извор]

  • Ѓорѓи Лазаревски, Кравари (монографија), Месна заедница Кравари, 2006
  • Турски документи за историјата на македонскиот народ, опширни пописни тефтери од 15 век, том 2, Скопје, 1973

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Кѫнчовъ, Василъ. Македония. Етнография и статистика. София, Българското книжовно дружество, 1900. ISBN 954430424X. с. 236.
  2. Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, pp. 166-167.
  3. http://www.stat.gov.mk/publikacii/knigaX.pdf Попис во Македонија 2002. - Книга 10.
  4. Население на Република Македонија според изјаснувањето за етничката припадност, по населени места, според пописите на население 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 1994 и 2002 година (согласно територијалната организација од 1996 година) *Државен завод за статистика http://makstat.stat.gov.mk.
  5. 1914-1997., Trifunoski, Jovan F., (1998). Битољско-Прилепска котлина : антропогеографска проучавања. Srpska akademija nauka i umetnosti. ISBN 8670252678. OCLC 469501519. http://worldcat.org/oclc/469501519. 
  6. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 
  7. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Македонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  8. 8,0 8,1 8,2 Д-р Гоце Наумов и Слободан Стојкоски, НОВИ ПРЕДИСТОРИСКИ ТУМБИ ВО ПЕЛАГОНИЈА, Национална установа Завод за заштита на спомениците на културата и музеј, Битола, 2015

Надворешни врски[уреди | уреди извор]