Домашно говедо

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Крава
Cow female black white.jpg
припитомен
Научна класификација
Царство: Животни
Колено: Хордови
Класа: Цицачи
Ред: Парнокопитни
Семејство: Шуплороги
Потсемејство: Говеда
Род: Вистински говеда
Вид: Домашно говедо
Биномен назив
Bos taurus
Linnaeus, 1758

Домашно говедо или едноставно говедо — одгледувани потомци на дивото говедо (Bos taurus). Одгледувањето започнало најпрво поради месото, а подоцна и поради млекото и нивната сила која се користела за влеча.

Денешното домашно говедо првобитно дошло од Анадолија и од Блискиот Исток. Одледувањето на домашното говедо започнало уште во IX век п.н.е. Како доказ за тоа се смета тоа што уште од 8300 година п.н.е. заедно со земјоделците пристигнало на Кипар, каде дотогаш немало говеда. Оттогаш луѓето одгледале голем број раси на домашни говеда, а понекогаш го вкрстувале Bos taurus со други видови говеда. Одгледувани се и други видови говеда, пред сè во Азија. Така од подвидот на дивото говедо зебу (Bos primigenius, понекогаш Bos taurus) потекнува домашното говедо од подвидот зебу (Bos primigenius indicus, понекогаш Bos taurus indicus), од говедото бантенг (Bos javanicus) потекнува домашното говедо на Бали (Bos javanicus f. domestica) итн.

Најголем број домашни говеда кои се одгледуваат поради месото има во Бразил, околу 200 милиони. Домашните говеда ги има во неколку раси, а притоа расите се резултат на целта за која би се користело животното. Покрај месото, млекото и кожата, изметот од домашните говеда е многу ценето природно ѓубриво во земјоделството, а се користи и за добивање биогас. Во многу делови од Светот домашното говедо, посебно воловите, се користат за влечење и имаат важна улога во орањето. При одгледувањето на домашни говеда се вршело вкрстување на расите за да се добијат животни со одредени карактеристики. Притоа, најчесто се имале две цели: да се добие поголемо количество млеко и да се добие подобар квалитет и поголемо количество месо.

Кон крајот на XV век Европејците го донеле домашното говедо во Америка, како и во Австралија и Нов Зеланд, каде многу брзо се развиле големи крда диви говеда.

Говедата се животни од групата преживари, што значи дека имаат систем за исхрана кој им овозможува да ја искористат несварената растителна храна од желудникот, при што ја враќаат во устата и ја џвакаат. Потоа таа храна ја голтаат и во желудникот дополнително се обработува од страна на микроби кои живеат во стомакот на говедото. Тие микроорганизми се одговорни за разградувањето на целулозата и другите јаглехидрати, а освен тоа синтетизираат аминокиселини.

Периодот на бременост кај кравите е 9 месеци. Новороденото теле тежи меѓу 35 и 45 кг, а говедата можат да живеат до 25 години.

Терминологија[уреди | уреди извор]

Говедо е општото име за ова животно, но според полот и возраста има и посебни називи:

  • теле — сосем младо говедо;
  • крава — женско говедо на репродуктивна возраст;
  • јуница — женско говедо на репродуктивна возраст, кое ќе се тели за првпат;
  • стелна крава — оплодена крава која е гравидна (бремена);
  • јалова крава — женско говедо кое ја изгубило својата репродуктивност. Се користи за месо.
  • бик — машко говедо на репродуктивна возраст;
  • вол — возрасно скопено машко говедо, се користи за работа, како влечна сила.

Говедата како тема во уметноста и во популарната култура[уреди | уреди извор]

Говедата како тема во книжевноста[уреди | уреди извор]

Говедата како мотив во сликарството[уреди | уреди извор]

  • „Кравите се враќаат“ (Krave se vraćaju) — слика на хрватскиот уметник Славко Столник од 1957 година.[10]

Говедата како мотив во популарната музика[уреди | уреди извор]

  • „Моите крави молзници“ (Moje krave molznice) — албум на словенечкиот рок-музичар Марко Брецељ од 1991 година.
  • „Кравата на госпоѓата О'Лири (Пожар)“ (Mrs. O'lLeary's Cow (Fire)) — песна на американската рок-група „Бич Бојс“ (Beach Boys) од 1967 година.[11]
  • На обвивката на музичкиот албум „Мајка со атомско срце“ (англиски: Atom Heart Mother) на британската рок-група „Пинк флојд“ од 1970 година се претставени фотографија на крава (на предната страна) и на група крави (на задната страна).[12]
  • „Додека кравите не се вратат дома“ (англиски: Til The Cows Come Home) — песна на англиската поп-група Prefab Sprout од 1989 година.[13]
  • „Бик во вресот“ (Bull In The Heather) — песна на американската рок-група „Соник јут“ (Sonic Youth) од 1994 година.[14]
  • „Црна крава“ (Black Cow) — песна на американската поп-рок група Steely Dan од 1977 година.[15]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Мађарске бајке. Београд: Народња књига, 1974, стр. 132-139.
  2. Riba, patka, vodozemac: Priče o životinjama (Priredila Ljubica Arsić). Beograd: Laguna, 2014, стр. 51-57.
  3. Емброуз Бирс, Басни. Скопје: Темплум, 2016, стр. 36.
  4. Езоп, Басне (по Доситеју Обрадовићу). Београд: Просвета, 1963, стр. 71.
  5. Јован Котевски, Пеплосија. Мисла, Скопје, 1966, стр. 66-67.
  6. „Биографски подаци о Кочићу“, во: Петар Кочић, Јаблан и друге приповетке. Београд: Просвета, 1971, стр. 11-15.
  7. Savremena poljska poezija. Beograd: Nolit, 1964, стр. 70.
  8. Šandor Petefi, Sloboda i ljubav. Beograd: Rad, 1969, стр. 40-41.
  9. Branko Ćopić, Parohija tužnoga đavola. Beograd: Rad, 1964.
  10. Središnja Hrvatska - Dvori s pogledom, Hrvatska turistička zajednica, 2009.
  11. YouTube, SMiLE (Stereo) (1967 Mix) (пристапено на 25.8.2017)
  12. Discogs, Pink Floyd – Atom Heart Mother (пристапено на 2.3.2021)
  13. Discogs, Prefab Sprout – Protest Songs (пристапено на 19 февруари 2021)
  14. DISCOGS, Sonic Youth ‎– Experimental Jet Set, Trash And No Star (пристапено на 20.7.2019)
  15. DISCOGS, Steely Dan – Aja (пристапено на 16.4.2021)

Фото[уреди | уреди извор]