Зебу

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Зебу
Bos taurus indicus.jpg
припитомен
Научна класификација
Царство: Животни
Колено: Хордови
Класа: Цицачи
Ред: Парнокопитни
Семејство: Шуплороги
Потсемејство: Говеда
Род: Вистински говеда
Вид: Домашно говедо
Подвид: Зебу
Биномен назив
Bos taurus indicus
Linnaeus, 1758
Синоними
Bos indicus и Bos primigenius indicus
Speculative life restoration of the enigmatic Indian aurochs (B. p. namadicus)

Зебу (науч. Bos primigenius indicus), грбаво говедо, индиско говедо или браман — вид или подвид домашно говедо со потекло од јужна Азија. Главна одлика на ова животно е масната грпка на рамената, виснатите уши и големата висната гуша. Добро се прилагодени на високи температури и се одгледуваат ширум тропските земји во изворен облик или вкрстени со европско домашно говедо (другиот главен тип на домашно говедо). Се користат како влечни волови, како млекодајно и месодајно говедо, како и за кожата и изметот наменет за гориво и ѓубриво. Во 1999 г. животното е успешно клонирано во Земјоделско-механичкиот универзитет на Тексас.[1]

Примероци од ова животно можат да се видат во Зоолошката градина во Скопје.[2]

Таксономија[уреди | уреди извор]

Првичното научно име на животното е Bos indicus, кога стручњаците мислеле дека се работи за посебен вид. Денес се смета за подвид на домашното говедо (Bos taurus) и затоа го носи називот Bos taurus indicus. Ваков случај е и и европското домашно говедо (Bos taurus taurus), чиј заеднички предок е изумрениот тур (Bos taurus primigenius).[3] Европското домашно говедо е потомок на евроазискиот тур, а зебуто потекнува од индискиот.

Потекло[уреди | уреди извор]

Се смета дека зебуто потекнува од азискиот тур, кој понекогаш се смета за подвид (Bos primigenius namadicus)[4] Дивите азиски турови исчезнале за време на Индската цивилизација од нивниот ареал во Долината на Инд и други краишта во јужна Азија, можеби поради мешањето со домашното зебу и расцепкувањето на ареалот поради губитокот на живеалиштата.[5]

Раси и хибриди[уреди | уреди извор]

Постојат 75 раси на зебу, од кои половината се африкански, а половина јужноазиски. Позначајни од нив се: гир, канкреџ, индобразилската раса, браман, нелоре, онголе, сахивал, црвен синди, бутана, кенана, боран, багара, тарпакар, кангејам, кинеска јужна жолта раса, филипинска домородна, кедах-келантан, и месната индиска млечна крава. Останатите раси се прилично месни, како харијана од сојузната држава Харајана и источен Пенџаб[6] or округот Алвар in eastern Раџастан.[7]

Африканските раси под збирното име санга се настанати со вкрстување на зебуто со домородното африканско безгрбо говедо. Тука се вбројуваат африканер, црвен фулани, анколе-ватуси и многу други раси од средна и јужна Африка. Сангата се разликува од чистокрвното зебу по тоа што грпката ѝ е помала и сместена поназад.

Пазар на зебуа во Мадагаскар

Зебуто е доведено во Африка во текот на стотици години и постепено се измешало со домородното говедо. Според генетските анализи, говедата долж целиот источен брег на Африка имаат поголем удел на зебу. Особено чистокрвни се зебуата на островот Мадагаскар, што значи дека говедата биле пренесувани на бродови, или дека животното е доведено до источна Африка по крајбрежен пат (крајбрежјата на Пакистан, Иран, јужна Арабија) многу порано, и потоа преминало на Мадагаскар. Поголемата застапеност на ова говедо во Африка се должи и на неговата делумна отпорност на говедска чума.

На почетокот на XX век зњбуто е донесено и во Бразил и вкрстено со француската раса шароле. Добиената раса содржи 63% шароле и 37% зебу, и се нарекува каншим. Има поквалитетно месо од зебуто и поголема отпорност на топлина од азиското говедо.[8] За оваа цел користени се претежно индобразилски говеда, а во помала мера и нелоре и гузерат.

Многу раси се сложени мешавини од зебу и разни типови говеда, а некои имаат и гени од јак, гаур или бантенг. Иако зебуто е прилично застапено ширум Азија, говедата во Јапонија, Кореја и Монголија се од истиот евроазиски тип со потекло од турот (иако веројатно припитомени независно од другите говеда со потекло од Европа и Африка). Други видови припитомени говеда во Азија се јакот, гаурот, бантенгот и биволот.

Особености[уреди | уреди извор]

Женка во Шри Ланка

Зебуто има грпка на рамената, голема висната гуша и виснати уши.[9]

Корист за човекот[уреди | уреди извор]

Зебу во запрега во Мумбај, Индија.

Ова животно се користи за влеча, за добивање млеко и месо, но и за други полупроизводи како кожа, измет за гориво и ѓубриво.

Месото на зебуто важи за неквалитетно и не е барано.[10][11][12]

Во Индија, зебуто е свето животно[13], бидејќи го претставува бикот на богот Шива наречен Нанди.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Cloning gives second chance for bull“, „BBC News“, BBC, 3 септември 1999 (конс. 11 октомври 2008 г).
  2. „Зебу“. Зоо Скопје. http://www.zooskopje.com.mk/zebu.html. конс. 6 јуни 2015 г. 
  3. „Mammal Species of the World: Information on taurus“. http://www.departments.bucknell.edu/biology/resources/msw3/browse.asp?id=14200687. конс. 24 февруари 2015 г. 
  4. van Vuure, Cis (2005). Retracing the Aurochs: History, Morphology and Ecology of an Extinct Wild Ox. Sofia-Moscow: Pensoft Publishers. ISBN 954-642-235-5. 
  5. Rangarajan, Mahesh (2001). India's Wildlife History. Delhi, India: Permanent Black. стр. 4. ISBN 978-81-7824-140-1. 
  6. "Hariana — India: Haryana, eastern Punjab" стр. 245 In Porter, Valerie (1991) Cattle: A Handbook to the Breeds of the World Helm, London, ISBN 0-8160-2640-8
  7. "Rath — India: Alwar and eastern Rajasthan" page 246 In Porter, Valerie (1991) Cattle: A Handbook to the Breeds of the World Helm, London, ISBN 0-8160-2640-8
  8. „Food Ark - Cattle Breeds - Pictures, More From National Geographic Magazine“. Ngm.nationalgeographic.com. 25 април 2013. http://ngm.nationalgeographic.com/2011/07/food-ark/cattle-breeds#/1. конс. 30 мај 2013 г. 
  9. Definition: Zebu“, Online Medical Dictionary (конс. 8 септември 2007 г).
  10. Undercover Mothers, ITV, 2007-08-21
  11. Wales farmers beef about tough steaks“, News Wales, 22 август 2007 (конс. 22 август 2007 г).
  12. Zebu and chips, sir?“, Daily Mail, 20 август 2007 (конс. 22 октомври 2007 г).
  13. „зебу“ — Лексикон на македонскиот јазик на офф.нет

Надворешни врски[уреди | уреди извор]