Бор (елемент)

Од Википедија — слободната енциклопедија
(Пренасочено од Бор (хемиски елемент))
Прејди на: содржини, барај
За други значења видете Бор (појаснување).
Бор  (5B)
B,5.jpg
Општи својства
Име и симбол бор (B)
Изглед црно-кафеав
{{{членувано}}} во периодниот систем
Водород (диатомски неметал)
Хелиум (благороден гас)
Литиум (алкален метал)
Берилиум (земноалкален метал)
Бор (металоид)
Јаглерод (полиатомски неметал)
Азот (диатомски неметал)
Кислород (диатомски неметал)
Флуор (диатомски неметал)
Неон (благороден гас)
Натриум (алкален метал)
Магнезиум (земноалкален метал)
Алуминиум (слаб метал)
Силициум (металоид)
Фосфор (полиатомски неметал)
Сулфур (полиатомски неметал)
Хлор (диатомски неметал)
Аргон (благороден гас)
Калиум (алкален метал)
Калциум (земноалкален метал)
Скандиум (преоден метал)
Титан (преоден метал)
Ванадиум (преоден метал)
Хром (преоден метал)
Манган (преоден метал)
Железо (преоден метал)
Кобалт (преоден метал)
Никел (преоден метал)
Бакар (преоден метал)
Цинк (преоден метал)
Галиум (слаб метал)
Германиум (металоид)
Арсен (металоид)
Селен (полиатомски неметал)
Бром (диатомски неметал)
Криптон (благороден гас)
Рубидиум (алкален метал)
Стронциум (земноалкален метал)
Итриум (преоден метал)
Циркониум (преоден метал)
Ниобиум (преоден метал)
Молибден (преоден метал)
Технициум (преоден метал)
Рутениум (преоден метал)
Родиум (преоден метал)
Паладиум (преоден метал)
Сребро (преоден метал)
Кадмиум (преоден метал)
Индиум (слаб метал)
Калај (слаб метал)
Антимон (металоид)
Телур (металоид)
Јод (диатомски неметал)
Ксенон (благороден гас)
Цезиум (алкален метал)
Бариум (земноалкален метал)
Лантан (лантаноид)
Цериум (лантаноид)
Празеодиум (лантаноид)
Неодиум (лантаноид)
Прометиум (лантаноид)
Самариум (лантаноид)
Европиум (лантаноид)
Гадолиниум (лантаноид)
Тербиум (лантаноид)
Диспрозиум (лантаноид)
Холмиум (лантаноид)
Ербиум (лантаноид)
Тулиум (лантаноид)
Итербиум (лантаноид)
Лутециум (лантаноид)
Хафниум (преоден метал)
Тантал (преоден метал)
Волфрам (преоден метал)
Рениум (преоден метал)
Осмиум (преоден метал)
Иридиум (преоден метал)
Платина (преоден метал)
Злато (преоден метал)
Жива (преоден метал)
Талиум (слаб метал)
Олово (слаб метал)
Бизмут (слаб метал)
Полониум (слаб метал)
Астат (металоид)
Радон (благороден гас)
Франциум (алкален метал)
Радиум (земноалкален метал)
Актиниум (актиноид)
Ториум (актиноид)
Протактиниум (актиноид)
Ураниум (актиноид)
Нептуниум (актиноид)
Плутониум (актиноид)
Америциум (актиноид)
Кириум (актиноид)
Берклиум (актиноид)
Калифорниум (актиноид)
Ајнштајниум (актиноид)
Фермиум (актиноид)
Менделевиум (актиноид)
Нобелиум (актиноид)
Лоуренциум (актиноид)
Радерфордиум (преоден метал)
Дубниум (преоден метал)
Сиборгиум (преоден метал)
Бориум (преоден метал)
Хасиум (преоден метал)
Мајтнериум (непознати хемиски својства)
Дармштатиум (непознати хемиски својства)
Рентгениум (непознати хемиски својства)
Копернициум (преоден метал)
Унунтриум (непознати хемиски својства)
Флеровиум (слаб метал)
Унунпентиум (непознати хемиски својства)
Ливермориум (непознати хемиски својства)
Унунсептиум (непознати хемиски својства)
Унуноктиум (непознати хемиски својства)
-

B

Al
берилиумборјаглерод
Атомски број 5
Стандардна атомска тежина (±) (Ar) 10.811(7)
Категорија   полуметал
Група и блок група 13, p-блок
Периода II периода
Електронска конфигурација 1s2 2s2 2p1
по обвивка
2, 3
Физички својства
Фаза цврста
Точка на топење 2349 K ​(2076 °C)
Точка на вриење 4200 K ​(3927 °C)
Густина близу с.т. 2.34 g/cm3
кога е течен, при т.т. 2.08 g/cm3
Топлина на топење 50.2 kJ/mol
Топлина на испарување 480 kJ/mol
Моларен топлински капацитет 11.087 J/(mol·K)
парен притисок
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
при T (K) 2348 2562 2822 3141 3545 4072
Атомски својства
Оксидациони степени 4,[1] 3, 1[2] ​mildly acidic oxide
Електронегативност Полингова скала: 2.04
Енергии на јонизација
(повеќе)
Атомски полупречник емпириски: 85 pm
calculated: 87 pm
Ковалентен полупречник 82 pm
Разни податоци
Кристална структура ​ромбоедарски кристали
Брзина на звукот тенка прачка 16200 m/s (при 20 °C)
Топлинско ширење 5–7 µm/(m·K) (при 25 °C)
Топлинска спроводливост 27.4 W/(m·K)
Електрична отпорност 1.5×104 Ω·m (при 20 °C)
Магнетно распоредување немагнетен
Модул на збивање (β form) 185 GPa
Мосова тврдост 9.3
Тврдост по Викерс 49000 MPa
CAS-број 7440-42-8
Најстабилни изотопи
Главна статија: [[Изотопи на {{{членувано}}}]]
изо ПР полураспад РР ЕР (MeV) РП
10B 18.8%* 10B е стабилен со 5 неутрони
11B 81.2%* 11B е стабилен со 6 неутрони
  • Boron-10 content may be as low as 19.1% and as
    high as 20.3% in natural samples. Boron-11 is
    the remainder in such cases.
· наводи

Борхемиски елемент со атомски број 5 и хемиски симбол B. Тој е тривалентен металоиден елемент кој се среќава во големи количества во рудата боракс. Борот не е пронајден како слободен во природата.

Постојат неколку алотропи на борот; аморфниот бор е кафеав прав, а металниот (кристален) бор е црн, цврст (9,3 според Мосовата скала) и е слаб спроводник на собна температура.

Елементарниот бор се користи како премаз во полуспроводничката индустрија, додека боровите соединенија играат важни улоги како лесни структурни материјали, нетоксични инсектициди и презервативи, како и реагенси за хемиската синтеза.

Борот е есенцијален растителен нутриент и како елемент во ултратрагови е неопходен за оптималното здравје на животните, иако неговата физиолошка улога во животните не е сосема разбрана.

Поважни физички и хемиски својства[уреди | уреди извор]

Кафеавиот аморфен бор е продукт на некои хемиски реакции. Тој содржи атоми на бор произволно поврзани меѓу себе без некој повисок ред.

Кристалниот бор, многу цврст материјал со висока точка на топење постои во многу полиморфи. Две ромбоедарски форми, α-бор и β-бор кои содржат 12 и 106,7 атоми во ромбоедарската градбена единка соодветно, како и 50-атомскиот четириаголен бор се трите најкарактеристични кристални форми. Овие форми се донекаде аналогни со јаглеродните кристали (дијамант), со исклучок на тоа што борот има многу различни можни структури, бидејќи 3-сврзувачката структура на боровите атоми ги присилува нив да бидат несиметрично (хирално) поврзани во 3-димензионалниот простор.

Оптичките карактеристики на кристалниот или метален бор вклучуваат трансмисија на инфрацрвена светлина. При стандардни температури, металниот бор е слаб електричен спроводник, но е добар електричен спроводник при високи температури.

Хемиски, борот е дефициентен со електрони, притоа поседувајќи празна p-орбитала. Тој претставува електрофил. Соединенијата на борот често се однесуваат како Луисови киселини, брзо сврзувајќи се со богати со електрони супстанци за да ја надокнадат дефициентноста со електрони. Реакциите на борот се доминирани со таква потреба за електрони. Исто така, борот е неметал со најниска електронегативност, што значи дека обично се оксидира (губи електрони) при хемиските реакции.

Соединенија на борот[уреди | уреди извор]

Економски најзначајните соединенија на борот се:

  1. W.T.M.L. Fernando, L.C. O'Brien, P.F. Bernath. „Fourier Transform Spectroscopy: B4Σ−X4Σ. University of Arizona, Tuscon. http://bernath.uwaterloo.ca/media/78.pdf. конс. 10 декември 2007. 
  2. K.Q. Zhang, B.Guo, V. Braun, M. Dulick, P.F. Bernath. „Infrared Emission Spectroscopy of BF and AIF“.