Стење

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Стење
Stenje od Galicica.jpg

Поглед на селото Стење и на самиот залив Лиса во Големото Преспанско Езеро

Стење се наоѓа во Македонија
Стење
Местоположба на Стење во Македонија
Координати 40°56′01″ СГШ 20°55′00″ ИГД / 
Регион Logo of Pelagonia Region.svg Пелагониски регион
Општина Coat of arms of Resen Municipality.svg Општина Ресен
Област Горна Преспа
Население 438[1] жит.
Пошт. бр. 7310
Повик. бр. 047
Надм. вис. 855 м
Commons-logo.svg Стење на Ризницата


Стење — село во Општина Ресен, во областа Горна Преспа, во околината на градот Ресен, сместено на брегот на Големото Преспанско Езеро.

Етимологија[уреди | уреди извор]

Во врска со името на селото, Влоѓимјеж Пјанка пишува дека е топографски примарно, рамно на апелативот „стена“ во колектив.[2] И самите стенчани сметаат дека нивното село името го добило по „стените“, кои го надвиснувале на неговата првобитна местоположба.

Географија и местоположба[уреди | уреди извор]

Панорамски поглед на селото заедно со Преспанското Езеро
Поглед на селото (сликано од камбанаријата на главната селска црква „Св. Кирил и Методиј“)

Стење се наоѓа на самиот брег од северозападниот залив на Големото Големото Преспанско Езеро, вгнездено во источното подножје на планината Галичица. Се наоѓа на надморска височина од 855 метри, од левата страна на патот Битола-Корча, во непосредна близина на самата граница со Албанија.[2] Во близина на селото се наоѓа и истоимениот граничен премин.

Селото не се наоѓало секогаш на денешната местоположба. Се претпоставува дека претходно се наоѓало во месноста Св. Атанас (зад стените) на околу 1,5 километар јужно од денешната местоположба на селото. Не се знае годината кога се случила преселбата, додека како причина се наведува поплавувањето од надојдените води на езерото.[2]

Стење се граничи со следниве села: со историското село Отешево на север, со водите на Преспанското Езеро на североисток и исток, со Коњско и територијата на Албанија на југ, во тој склоп се граничи со селата Туминец и Горна Горица и со селото Лескоец на запад.[2]

Атарот на селото Стење зафаќа површина од 1743 хектари (околу 17,5 км²), во кој влегува рамничарско и ридско-планинско земјиште, на кое се присутни повеќе видови на дрвја, а на повисоките делови се наоѓаат и пасишта, особено на месностите: Таван, Слива, Теснион Камен и Нова Галичица. Од вкупната површина на атарот, 250,6 хектари се обработливо земјиште, 17,6 хектари пасишта и 1410,7 хектари шума.[2]

Од градот Ресен е оддалечено 23 километри, од каде се стигнува преку асфалтен пат. Селото доживува туристички развој во последните години, а во самото село од неодамна е отворена и плажа.

Стење е село од собран тип, со околу 130 домаќинства и преку 260 обновени или новоизградени куќи, од кои околу 100 викендици, речиси сите на приземје и кат. На куќите преовладуваат белите фасади, кои му даваат белег на туристичка населба.[2]

Историја[уреди | уреди извор]

Стење е старо христијанско село во кое секогаш живееле православни Македонци. Под различни облици на денешното име (Стение, Стјење, Стен, Стене и Стење) неговото постоење е забележано во повеќе извори од различни периоди.[2]

Во 19 век, Стење се наоѓало во Битолската каза, нахија Долна Преспа, во Отоманското Царство.

До 1912 година, Стење било под турска власт, во тој склоп и беговски чифлик. Во текот на подготовките за Илинденското востание земало активно учество со своја востаничка чета од 21 човек под раководство на Јоше (од Подмочани). По Илинденското востание, селото било ограбувано од арнаутските арамиски дружини.[2]

Споменикот за паднатите борци во НОБ во селото

По Првата Балканска војна, селото се нашло под српска власт, а во текот на Првата светска војна под бугарска окупација. Подоцна, со поместувањето на фронтот, низ селото поминале и војските на Антантата. Во овие војни, стенчани биле мобилизирани во војските на спротивставените страни, а во 1917 и во 1918 година, цивилното население било евакуирано во селото Горна Горица. Селото било целосно разурнато.[2]

По завршувањето на Првата светска војна, Стење повторно се нашло под српска власт. Во овој период, Стење било општинско седиште, во чиј состав влегувале уште осум села: Отешево, Стење, Волкодери, Покрвеник, Шурленци, Лавци, Лескоец и Стипона.

Во Втората светска војна селото паднало под окупација на фашистичка Италија (мај 1941 година), со што се нашло во составот на т.н. Голема Албанија. По капитулацијата на Италија (8 септември 1943 година) паднало под окупација на фашистичка Бугарија, под која останало до ослободувањето на 5 септември 1944 година. Во текот на војната загинале 6 жители (5 како борци на НОБ[3], а 1 како жртва на теророт).

Првото училиште било отворено во 1949 година, додека селото за прв пат добило електрична енергија во 1958 година, телевизиски прием во 1965 година, водовод во 1968 година, асфалтен пат во 1975 година, а телефонски приклучоци во 1989 година.[2]

Стопанство[уреди | уреди извор]

Новоизградената плажа во Стење

Жителите на Стење се занимаваат со земјоделство, одгледуваат јаболка, најчесто од сортите ајдарес и златен делишес. Десетина стенчани се занимаваат со риболов. Преспанско Езеро е богато со белвици, крапови тешки и до 20 килограми, а поретко има јагули и сомови.

Отсекогаш, стенчани се занимавале со полјоделството, сточарството, ловот и риболовот, производството на ќумур и вар, пчеларството и печалбарството.[2]

Туризам[уреди | уреди извор]

Во поново време, туризмот започнува да се развива со силно темпо. На некогашната плажа била извршена целосна обнова, со поставување на нов песок, монтажни објекти на самиот брег, како и во самото езеро, изградба на ново шеталиште, а биле засадени и нови палми. Покрај самата плажа се наоѓа и хотелот „Рива“, а во самото село постојат и други сместувачки капацитети, со што се поттикнува туризмот во селото, но и на брегот на Преспанското Езеро.[4]

Средствата за обнова на оваа плажа, заедно со онаа во Сливница, биле обезбедени преку буџетот, со што се очекувало да се надмине повеќегодишната стагнација во туризмот во Преспанскиот регион.[4]

Население[уреди | уреди извор]

Во текот на своето постоење, Стење го бележело следниот демографски развој: во 1519 година селото имало 149, а во 1583 година 95 семејства (М. Соколовски); во 1865 година 12 христијански куќи (Ј. Хан), а во 1889 година 23 куќи, 35 семејства и 165 жители (С. Верковиќ).[2]

Според податоците на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) од 1900 година, во селото Стење имало 168 жители, сите Македонци христијани.[5] По податоците на секретарот на Бугарската егзархија, Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 година во Стење имало 128 жители.[6]

Според пописот од 2002 година, во селото Стење живееле 438 жители, сите Македонци.[1]

Во табелата во продолжение е направен преглед на населението во сите пописни години:

Година 1900[7] 1905[8] 1948 1953 1961 1971 1981 1991 1994 2002
Население 168 128 417 517 477 454 435 336 324 438
Извор за 1948-2002 г.: Државен завод за статистика на РМ.[9]

Родови[уреди | уреди извор]

Стенчани се потомци на следниве постари семејства: Аљовци, Баковци, Гомлезаровци, Чолаковци (доселени од Појани - Албанија), Глогоровци (доселени од Горна Горица), Кондовци, Календаровци (доселени од Гура - Албанија), Младеновци, Наумовци, Нечовци (доселени од Гура - Албанија), Павлевци, Танчевци (доселени од Глобочани), Трајковци (доселени од Појани - Албанија), Тасевци (доселени од Гура - Албанија), Ужановци, Цветковци и Чолаковци.[2]

Општествени установи[уреди | уреди извор]

Подрачното училиште „Браќа Миладиновци“ во селото
Канцеларијата на Националниот парк „Галичица“
  • Основно училиште „Браќа Миладиновци“ до V одделение, подрачно училиште на ОУ „Браќа Миладиновци“ - Царев Двор
  • Амбуланта
  • Канцеларија на Националниот парк „Галичица“
  • Канцеларија на Езерска полиција

Самоуправа и политика[уреди | уреди извор]

Селото влегува во рамките на Општина Ресен, една од малкуте општините, која не била променета со новата територијална поделба на Македонија во 2004 година. Во периодот од 1996-2004 година, селото било во рамките на некогашната Општина Ресен.

Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Ресен. Во периодот од 1955 до 1965 година, селото било дел од некогашната Општина Ресен.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од тогашната Општина Царев Двор, во која покрај селото Стење, се наоѓале и селата Волкодери, Горно Дупени, Дрмени, Евла, Коњско, Лавци, Лескоец, Отешево, Перово, Покрвеник, Прељубје, Стипино, Царев Двор и Шурленци. Во периодот 1950-1952 година, селото било седиште на некогашната Општина Стење, во која влегувале селата Коњско, Лескоец и Стење.

Културни и природни знаменитости[уреди | уреди извор]

Поглед на апсидата на главната селска црква „Св. Кирил и Методиј“

Стење преставува природна и културна ризница на Преспа со голем број на цркви и археолошки наоѓалишта. Меѓу нив се:

Археолошки локалитети[10]
Цркви[11]
Параклиси
Споменици
  • Споменик на паднатите борци од НОБ

Неколку километри од Стење, во карпите високи три метри гостите можат да ја видат фреската на Света Петка. Селаните велат дека фреската е таму откако паметат за себе, а според легендите, ја поставил рибар што се спасил од бура. Тој видел светлина и успеал да дојде до местото од каде што доаѓала. На тоа место поставил икона на светицата што го спасила.

Личности[уреди | уреди извор]

Култура и спорт[уреди | уреди извор]

  • ФК Стење — создаден во 1971/1972 година под името ФК Граничар.

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 „Попис на Македонија“. Завод за статистика на Македонија. 2002. http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf. конс. 22 октомври 2016 г. 
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 Јовановски, Владо (2005) (на македонски). Населбите во Преспа. Скопје: Ѓурѓа. стр. 302–307. ISBN 9789989920554. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D0%B2%D0%BE_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D0%B0.pdf. конс. 22 октомври 2016 г. 
  3. Загинати: Круме Кондовски, Славе Несторовски, Ристо Поповски, Сандре Стојановски, Славе Настевски и Андрија Наумовски.
  4. 4,0 4,1 Здравковска, Жанета. „Стење остана без нудистичка, но доби плажа со нов песок“, „Дневник“, МПМ Македонија, 31 мај 2015 (конс. 24 октомври 2016 г). (на македонски)
  5. Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 241.
  6. D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, р. 170-171.
  7. К’нчов, Васил. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900
  8. Brancoff, D.M. „La Macédoine et sa Population Chrétienne“. Paris, 1905.
  9. „Население по возраст и по пол, по населени места, според пописите спроведени во Република Македонија по Втората светска војна“. Државен завод за статистика. http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Popisi__PopisNaNaselenie__PopisiNaseleniMesta/Popisi_nm_1948_2002_NasPoVozrPol_mk.px/?rxid=46ee0f64-2992-4b45-a2d9-cb4e5f7ec5ef. 
  10. Коцо, Димче (1996). Археолошка карта на Република Мкедонија. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069
  11. Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски (2011). Валентина Божиновска. уред (на македонски). Карта на верски објекти во Македонија. Менора - Скопје: Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи. ISBN 978-608-65143-2-7. 
  12. Камен-темелник за новата црква “Св. Никола” во Стење

Надворешни врски[уреди | уреди извор]